Το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας βρίσκεται στο επίκεντρο του δημοψηφίσματος της 29ης Αυγούστου στην Ισλανδία, που θα κρίνει εάν η χώρα θα επανεκκινήσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ενωση.
Για μεγάλη μερίδα του πληθυσμού το δίλημμα που τίθεται είναι το εξής: Αξίζουν τα χαμηλότερα επιτόκια δανεισμού και η συμμετοχή στη λήψη ευρωπαϊκών αποφάσεων την παραχώρηση μέρους του ελέγχου της αλιευτικής βιομηχανίας και της εθνικής κυριαρχίας, που χαρακτήρισαν την Ισλανδία από την εποχή της ανεξαρτησίας της από τη Δανία πριν από 80 χρόνια;
Οι πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ (δασμοί και απειλές προσάρτησης της Γροιλανδίας) τους οδήγησαν να αναθεωρήσουν τις πεποιθήσεις τους, λένε οι ειδικοί.
Η συζήτηση γύρω από το δημοψήφισμα εστιάζεται στο μέλλον της αλιευτικής βιομηχανίας, αλλά και στο κόστος ζωής και στις απειλές του Αμερικανού προέδρου Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας, εγείροντας ερωτήματα για την άμυνα της Ισλανδίας. Το Ρέικιαβικ είχε καταθέσει αίτηση ένταξης στην Ε.Ε. το 2009, στον απόηχο της κατάρρευσης των τραπεζών το προηγούμενο έτος. Υστερα από τέσσερα χρόνια διαπραγματεύσεων, η ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση που εξελέγη το 2013 ακύρωσε τη διαδικασία.
«Θα ψηφίσω σαφώς “ναι” στην ενταξιακή διαπραγμάτευση», λέει ο Σίγκουρμπορν Σφάφαρσον, που υπηρέτησε σε ακταιωρό της ισλανδικής ακτοφυλακής από το 1976 έως το 2020 και συμμετείχε σε διεθνή διαπραγματευτική ομάδα για την επαγγελματική αλιεία. «Δεν είναι δυνατόν να είμαστε ένα απομονωμένο νησί στη μέση του πουθενά. Πρέπει να συνεργαζόμαστε με γειτονικές χώρες», τονίζει.
Αν, όμως, η Ισλανδία έχανε τον έλεγχο των αλιευμάτων και των ψαρότοπών της, ο Σφάφαρσον λέει ότι θα ψήφιζε «όχι». Το δημοψήφισμα δεν αποτελεί ψήφο για αυτόματη ένταξη στην Ε.Ε., ενώ κάθε ενταξιακή συνθήκη θα απαιτήσει δεύτερο δημοψήφισμα.
Δημοσκόπηση νωρίτερα αυτόν τον μήνα έδειξε ότι οι ψηφοφόροι είναι διχασμένοι, με 46% να δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν «ναι» και 46% «όχι», με τους αναποφάσιστους να υπολογίζονται σε 8% του εκλογικού σώματος. Αλλες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν την πλειοψηφία να αντιτίθεται στην ένταξη.
Επίκεντρο η αλιεία
Η αλιεία παραμένει στο επίκεντρο της οικονομίας και της εθνικής ταυτότητας της νησιωτικής ηφαιστειογενούς χώρας. Ο μεγαλύτερος όγκος μπακαλιάρου που καταναλώνεται σε βρετανικά εστιατόρια fish and chips προέρχεται από ισλανδικά νερά. Η Χέιντρουν Μαρτινστότερ, πρόεδρος της ένωσης βιομηχανικής αλιείας, εξηγεί ότι τα αλιεύματα υφίστανται επεξεργασία εξ ολοκλήρου στην Ισλανδία, κάτι που η Ε.Ε. θα απαγόρευε. «Τα κέρδη παραμένουν 100% στη χώρα και επιθυμούμε να τα διατηρήσουμε εδώ», λέει η Μαρτινστότερ. «Υπήρξαμε αποικία της Δανίας και το δημοψήφισμα θα κριθεί γύρω από το θέμα της εθνικής κυριαρχίας», σημειώνει ο 27χρονος σχεδιαστής Φλόκι.
Η Ισλανδία βρίσκεται σε σημαντικό θαλάσσιο σταυροδρόμι, ελέγχοντας τον νοητό δίαυλο μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Βρετανίας, τον οποίο το ΝΑΤΟ θεωρούσε παραδοσιακά αναγκαίο για την παρακολούθηση των κινήσεων του ρωσικού στόλου. Η Ισλανδία δεν διαθέτει στρατό και η άμυνά της εξαρτάται από το ΝΑΤΟ και τη διμερή συμφωνία που υπέγραψε με την Ουάσιγκτον το 1951.
Ειδικοί εκτιμούν, όμως, ότι η κυβέρνηση Τραμπ με τους εμπορικούς δασμούς και τις απειλές προσάρτησης της Γροιλανδίας υποχρέωσε τους Ισλανδούς να αναθεωρήσουν τις πεποιθήσεις και τις βεβαιότητές τους. Η υπουργός Εξωτερικών Τόργεντουρ Γκουναρστότιρ δήλωσε ότι η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ και το αμυντικό σύμφωνο του 1951 με τις ΗΠΑ θα παραμείνουν στο επίκεντρο της ισλανδικής άμυνας, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της κάλπης την ερχόμενη εβδομάδα, για να προσθέσει ωστόσο ότι «η ένταξη στην Ε.Ε. θα ήταν ευπρόσδεκτη».
