Φόρτωση Text-to-Speech…
Από το περασμένο Σάββατο, εκατοντάδες σκηνές έχουν στηθεί στην Πουέρτα ντελ Σολ της Μαδρίτης. Νέοι διανυκτερεύουν εκεί, ενώ τα πρωινά προστίθενται χιλιάδες ακόμη ακτιβιστές που διαμαρτύρονται για τη στεγαστική κρίση στη χώρα. Αλλοι φορούν καπέλα με το σύνθημα «Κάντε το Ισραήλ και πάλι Παλαιστίνη», άλλοι αποτίνουν φόρο τιμής στον Ισπανό αναρχικό Ντουρούτι, εμβληματική μορφή του εμφυλίου. Ενας ηλικιωμένος κύριος αγορεύει υπέρ του δικτάτορα Φράνκο και άλλος υπέρ του Λένιν, σύμφωνα με τις περιγραφές της El País.
Το ετερόκλητο πλήθος θυμίζει τις μέρες των Αγανακτισμένων-Indignados (ή κίνημα 15-M, επειδή ξεκίνησε στις 15 Μαΐου του 2011). Η στέγη ήταν, άλλωστε, πάγιο αίτημα των διαδηλωτών από τότε. Υποχωρήσεις που πλησιάζουν τα αιτήματά τους υπήρξαν. Οι σπιτονοικοκύρηδες της 87χρονης, καθηλωμένης σε αναπηρικό καροτσάκι, Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, η βίαιη έξωση της οποίας έγινε το σύμβολο της κινητοποίησης, συμφώνησαν ύστερα από διαπραγματεύσεις να την αφήσουν να μείνει στο διαμέρισμα.
Πρόωρες εκλογές;
Η κυβέρνηση παρουσίασε δύο διατάγματα με μέτρα που περιελάμβαναν από την απαγόρευση των εξώσεων για ευάλωτους ενοικιαστές έως το 2030 και τον έλεγχο των βραχυχρόνιων μισθώσεων, μέχρι και την απαγόρευση αγοράς ακινήτων έως το 2028 από τα λεγόμενα «αρπακτικά» funds.
Ωστόσο τα δύο κυβερνητικά διατάγματα καταψηφίστηκαν προχθές Παρασκευή από το Κογκρέσο, η πλατεία παραμένει γεμάτη από κόσμο και ο πρωθυπουργός Σάντσεθ σκέφτεται να προσφύγει σε πρόωρες εκλογές.
Μπορεί η 87χρονη, που απομακρύνθηκε με φορείο από το σπίτι στο οποίο διέμενε επί 70 χρόνια, να έγινε το πρόσωπο του αγώνα, η αλήθεια είναι όμως πως η υπόθεση είναι αρκετά διαφορετική από τη γενικευμένη στεγαστική κρίση. «Δεν αποτελεί αντιπροσωπευτική περίπτωση. Η Μαρικάρμεν είναι συνταξιούχος δημόσιος υπάλληλος, που ζούσε σε μία από τις ακριβότερες συνοικίες της Μαδρίτης. Είναι ένα σύμβολο, όμως η περίπτωσή της δεν αντιπροσωπεύει ουσιαστικά τη στεγαστική κρίση, η οποία δεν πλήττει μόνο τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, αλλά και τη μεσαία τάξη», εξηγεί στην «Κ» ο Ντιέγκο Σεμπαστιάν Γκαρότσο Σαλτσέδο, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης.
Ο Ντανιέλ Γκασκόν, συγγραφέας και αρθρογράφος στην El País, τονίζει στην «Κ» ότι «τα μέτρα που ανακοινώθηκαν δεν επιλύουν το πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα. Πιθανότατα θα έχουν αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα». Κατά τη γνώμη του, «το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη κατοικιών. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ισπανίας, στη χώρα λείπουν περίπου 755.000 κατοικίες. Ορισμένα από αυτά τα μέτρα ενδέχεται να μειώσουν την προσφορά κατοικιών προς ενοικίαση, ωθώντας τις τιμές προς τα πάνω και καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολο για τα άτομα με περιορισμένους πόρους να νοικιάσουν σπίτι».
Ο Χοσέ Χαβιέρ Ολίβας Οσούνα, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο UNED, συμφωνεί: «Ορισμένες από τις πολιτικές που περιλαμβάνουν τα δύο διατάγματα τείνουν να κάνουν τους ιδιοκτήτες πιο επιφυλακτικούς ως προς την ενοικίαση των ακινήτων τους και θα μπορούσαν να μειώσουν ακόμη περισσότερο την προσφορά κατοικιών. Απέχουν πολύ από τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις που ζητούν οι αριστερές ομάδες οι οποίες οργάνωσαν τις κινητοποιήσεις γύρω από την υπόθεση της Μαρικάρμεν».
Η επιδείνωση
Το στεγαστικό πρόβλημα στην Ισπανία είναι κληρονομιά από την ευρωπαϊκή κρίση. «Η κατάσταση όμως έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε περιοχές με μεγάλη στεγαστική πίεση, όπως η Μαδρίτη, η Βαρκελώνη και άλλες μεγάλες πόλεις. Το πρόβλημα είναι εξαιρετικά σύνθετο και η ίδια η δομή του ισπανικού κράτους, όπου οι αυτόνομες κοινότητες και η κεντρική κυβέρνηση συχνά προσπαθούν να μεταθέσουν η μία στην άλλη την ευθύνη, έχει ως αποτέλεσμα να μην είναι καν σαφές ποιος θα πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνος για την εξεύρεση λύσης», επισημαίνει ο Γκαρότσο Σαλτσέδο.
«Τα τελευταία χρόνια έχουν κατασκευαστεί ελάχιστες κατοικίες, ο πληθυσμός έχει αυξηθεί, τα νοικοκυριά έχουν μικρύνει και οι επενδύσεις στην κοινωνική κατοικία είναι πολύ χαμηλές. Υπάρχει επίσης πρόβλημα κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης: οι Αρχές δεν συντονίζονται καλά και υπάρχουν πολλά γραφειοκρατικά εμπόδια στην κατασκευή κατοικιών. Και παρόλο που η Ισπανία είναι μια πολύ μεγάλη χώρα με πολλές αραιοκατοικημένες περιοχές, ο κόσμος συγκεντρώνεται στα μέρη όπου όλοι θέλουν να ζήσουν», επισημαίνει ο Γκασκόν.
Πώς βλέπουν οι αναλυτές τη σπουδή της κυβέρνησης να επιλύσει ένα πρόβλημα οκτώ και πλέον ετών σε μόλις οκτώ ημέρες; «Σε μεγάλο βαθμό, τα μέτρα που ανακοίνωσε είναι απλώς επικοινωνιακά», σχολιάζει ο Γκαρότσο Σαλτσέδο. «Η νομοθέτηση υπό την πίεση της συγκυρίας, η εκμετάλλευση του πόνου των πολιτών στην προσπάθεια εξασφάλισης πολιτικού οφέλους ή η προσφυγή σε εξαιρετικά νομοθετικά μέσα, όπως τα νομοθετικά διατάγματα, αποτελούν έναν μάλλον επιπόλαιο τρόπο αντιμετώπισης ενός εξαιρετικά σοβαρού προβλήματος που προκαλεί μεγάλη ταλαιπωρία σε πολλούς πολίτες».
Λίγους μήνες πριν από τις κρίσιμες εκλογές του 2027, η αριστερή κυβέρνηση μειοψηφίας του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ αποκλείεται να προσπαθήσει να διαλύσει το πλήθος και να διακινδυνεύσει να χάσει ψήφους. Στον αντίποδα, η πρόεδρος της αυτόνομης περιοχής της Μαδρίτης Ισαμπέλ Ντίας Αγιούσο, το μεγάλο αστέρι του Λαϊκού Κόμματος (PP), έχει θέσει τελεσίγραφο για την εκκένωση της πλατείας, προκειμένου να ικανοποιήσει τους καταστηματάρχες και εργαζομένους που ταλαιπωρούνται την τελευταία εβδομάδα.
Ο Ολίβας Οσούνα θεωρεί πως «η κυβέρνηση Σάντσεθ είδε το περιστατικό (σ.σ.: της Μαρικάρμεν) ως ευκαιρία για να αποσπάσει την προσοχή από τη συνεχιζόμενη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα (σ.σ.: όπου δεκάδες χιλιάδες μετανάστες επιχείρησαν να περάσουν από το Μαρόκο στην Ισπανία σε λίγα 24ωρα) και τα διογκούμενα σκάνδαλα διαφθοράς, καθώς και για να κινητοποιήσει το αριστερό εκλογικό σώμα. Προσπάθησε εσκεμμένα να ενισχύσει τη δημοσιότητα της υπόθεσης της Μαρικάρμεν μέσω δημόσιων εμφανίσεων στα μέσα ενημέρωσης και με τη στήριξη της ισπανικής κρατικής τηλεόρασης και άλλων φιλοκυβερνητικών Μέσων. Επιχείρησε να επιρρίψει την ευθύνη για τις εξώσεις στα επενδυτικά κεφάλαια που αγοράζουν προβληματικά ή επισφαλή χρέη και στις περιφερειακές και τοπικές κυβερνήσεις του κεντροδεξιού PP. Ωστόσο, αυτή η αφήγηση ενδέχεται να μην πείσει, επειδή οι Ισπανοί αντιλαμβάνονται ότι δεν πρόκειται για πρόβλημα που περιορίζεται στις περιφέρειες και στις πόλεις όπου κυβερνά το PP. Στην πραγματικότητα, η Καταλωνία, η οποία διοικείται από σοσιαλιστική κυβέρνηση, βρίσκεται στην κορυφή της κατάταξης τόσο ως προς τις εξώσεις όσο και ως προς τις καταλήψεις κατοικιών».
«Κατά τη διάρκεια της οκταετούς θητείας της, η κεντρική κυβέρνηση έχει κάνει ελάχιστα πράγματα για το στεγαστικό. Και παρά την έκταση του προβλήματος, δεν έχουμε δει πολλές διαδηλώσεις. Αν όμως η επόμενη κυβέρνηση είναι ένας δεξιός συνασπισμός του Λαϊκού Κόμματος και του ακροδεξιού Vox, οι διαδηλώσεις στους δρόμους ενδέχεται να γίνουν συχνότερες», λέει ο Γκασκόν στην «Κ».
«Ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσεται αυτή η κοινωνική αγανάκτηση, καθώς και το ενδιαφέρον για την αξιοποίηση της συγκεκριμένης υπόθεσης για πολιτικούς σκοπούς, με κάνει να πιστεύω ότι στην πραγματικότητα ελάχιστα πράγματα θα λυθούν. Θα δούμε κινήσεις από την κυβέρνηση, οι ακτιβιστές θα προσπαθήσουν να αναζωπυρώσουν το πνεύμα των διαμαρτυριών και η συζήτηση πιθανότατα θα πολώσει και πάλι την ισπανική κοινωνία. Ωστόσο, το στεγαστικό πρόβλημα δεν πρόκειται να λυθεί βραχυπρόθεσμα, για έναν πολύ απλό λόγο: υπάρχει έλλειψη προσφοράς και, ακόμη κι αν ξεκινούσε αύριο η κατασκευή νέων κατοικιών, θα χρειάζονταν χρόνια μέχρι να υπάρξει επαρκής αριθμός κατοικιών ώστε να καλυφθεί η ζήτηση», προβλέπει ο Γκαρότσο Σαλτσέδο.
Χάσμα γενεών
Κατά τη γνώμη του ιδίου, η ισπανική ιδιαιτερότητα στο ζήτημα της στέγης είναι πως υπάρχει «έντονο χάσμα μεταξύ των γενεών: οι περισσότεροι άνθρωποι άνω των 65 ετών είναι ιδιοκτήτες της κατοικίας τους, ενώ οι νέοι αντιμετωπίζουν προφανές πρόβλημα πρόσβασης στη στέγαση. Το πρόβλημα είναι πραγματικά κρίσιμο: αν κατά τη διάρκεια του κινήματος 15-M οι Indignados διαμαρτύρονταν επειδή δεν μπορούσαν να αγοράσουν ένα σπίτι ή δυσκολεύονταν να αποπληρώσουν ένα στεγαστικό δάνειο, σήμερα οι νέοι δεν μπορούν καν να αντέξουν οικονομικά το κόστος ενοικίασης μιας κατοικίας που να είναι συμβατό με τους μισθούς τους».
Αυτό που προβληματίζει τους ειδικούς, όπως ο διευθυντής του Κέντρου Οικονομικής Πολιτικής (EsadeEcPol) Χόρχε Γκαλίντο, είναι ότι, αν αυτό το ηλικιακό χάσμα διατηρηθεί, όλο και περισσότεροι Ισπανοί θα βγαίνουν τις επόμενες δεκαετίες στη σύνταξη πληρώνοντας ενοίκιο, χωρίς να έχουν κάποιο τρόπο να συγκεντρώσουν πλούτο. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να σημάνει ότι όλο και περισσότεροι ηλικιωμένοι θα ζουν μελλοντικά σε συνθήκες ανέχειας, εάν δεν ληφθούν μέτρα. «Η Ισπανία είναι σχεδόν ουραγός στην κατασκευή σπιτιών στην Ευρώπη. ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΣΤΕΓΗ», έγραψε αυτήν την εβδομάδα στο X ο Γκαλίντο.
