Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 26 Οκτωβρίου

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 26 Οκτωβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των
τιμώμενων αγίων
της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Δήμητρα, Δημήτρης, Δημητρία, Δημήτριος, Μίμης

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Αγιος Μεγαλομάρτυρας Δημήτριος ο Μυροβλύτης και νέος Οσιομάρτυς Ιωάσαφ

Μεγαλομάρτυς Δημήτριος ο Μυροβλύτης

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη περίπου το 280-284 και προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν στρατηγός και δούκας της Θεσσαλονίκης, γεγονός που του εξασφάλισε εξαιρετική μόρφωση και παιδεία, και λόγω των ικανοτήτων και της ευγένειάς του αναδείχθηκε γρήγορα στις τάξεις του ρωμαϊκού στρατού. Παρά το υψηλό κρατικό του αξίωμα, ο Δημήτριος ήταν κρυφός χριστιανός και ίδρυσε έναν χριστιανικό κύκλο, την «Καταφυγή», στις υπόγειες στοές κοντά στο δημόσιο λουτρό της πόλης. Εκεί συγκέντρωνε νέους, μελετούσε μαζί τους τις Γραφές και τους κατηχούσε, παρά το γεγονός ότι οι διωγμοί των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού βρίσκονταν στο αποκορύφωμά τους.

Το 306, ο Μαξιμιανός επισκέφθηκε τη Θεσσαλονίκη για να γιορτάσει τις νίκες του κατά των Σκυθών και διοργάνωσε ειδωλολατρικές θυσίες και αγώνες στο στάδιο. Τότε, ο Δημήτριος καταγγέλθηκε ως χριστιανός και επικεφαλής της χριστιανικής νεολαίας, με αποτέλεσμα ο Μαξιμιανός να διατάξει τη σύλληψη και φυλάκισή του στις υγρές στοές των δημόσιων λουτρών. Στις εορταστικές εκδηλώσεις που λάμβαναν χώρα στο στάδιο, ο γιγαντόσωμος ειδωλολάτρης μονομάχος Λυαίος χλεύαζε και προκαλούσε τους χριστιανούς να τον αντιμετωπίσουν. Ο νεαρός μαθητής του Δημητρίου, ο Νέστωρ, επισκέφθηκε τότε τον Αγιο στη φυλακή και ζήτησε την ευλογία του για να τον αντιμετωπίσει, με τον Δημήτριο να τον σταυρώνει και να του λέει: «Και τον Λυαίον νικήσεις και υπὲρ Χριστού μαρτυρήσεις». Την επαύριο, ο Νέστωρ μπήκε στο στάδιο και, προς έκπληξη όλων, φωνάζοντας «Ο Θεὸς Δημητρίου, βοήθει μοι» θανάτωσε τον Λυαίο. Οργισμένος τότε ο Μαξιμιανός από την ήττα του εκλεκτού του μονομάχου, διέταξε τον άμεσο αποκεφαλισμό του Νέστορα έξω από την πύλη της πόλης και, μόλις έμαθε ότι ο Δημήτριος ήταν ο πνευματικός καθοδηγητής πίσω από τη νίκη, έστειλε στρατιώτες στο λουτρό, οι οποίοι λόγχισαν θανάσιμα τον Αγιο στο σώμα και την πλευρά, το έτος 306, μαρτυρείται δε ότι ο πιστός του υπηρέτης Λούπος μάζεψε το αίμα του Αγίου με μαντήλι του, κάνοντας με αυτά πολλά θαύματα προτού μαρτυρήσει και ο ίδιος. Το λείψανο του Αγίου, σύμφωνα με τους συγγραφείς των εγκωμίων του Ευσταθίου Θεσσαλονίκης, Γρηγορίου του Παλαμά και Δημητρίου Χρυσολωρά ετάφη στο σημείο του μαρτυρίου του και από το μνήμα άρχισε να αναβλύζει εύοσμο μύρο με ιαματικές ιδιότητες, για αυτό και ονομάστηκε Μυροβλήτης.

Η εικονογράφηση του Αγίου παρουσιάζει ενδιαφέρουσα εξέλιξη στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή τέχνη, καθώς η μορφή του μεταβλήθηκε ριζικά ανάλογα με τις ανάγκες της εκάστοτε εποχής. Στον παλαιοχριστιανικός τύπο του ύπατου εικονίζεται ως νεαρός αγένειος άνδρας με κοντά σγουρά μαλλιά και φέρει την επίσημη ενδυμασία Ρωμαίου αξιωματούχου ή υπάτου (χλαμύδα με ταβλίον). Η ανάγκη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας για προστασία από επιδρομές, από τον 10ο αι. και μετά, μετατρέπει τον Αγιο σε στρατιωτικό πρότυπο, όπου φέρει πλήρη στρατιωτική εξάρτυση, θώρακα και μανδύα, κρατώντας δόρυ, σπαθί ή τόξο με βέλη. Στην ύστερη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, εμφανίζεται ως έφιππος στρατιώτης, συνήθως πάνω σε κόκκινο άλογο, και σκοτώνει με τη λόγχη του τον τσάρο των Βουλγάρων Ιωαννίτζη (Σκυλογιάννη) έξω από τα τείχη της Θεσσαλονίκης ή τον ειδωλολάτρη παλαιστή Λυαίο.

Το ζήτημα της ιστορικής προέλευσης του Αγίου Δημητρίου αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά και πολυσυζητημένα θέματα της βυζαντινής αγιολογίας και ιστοριογραφίας. Ενώ η εκκλησιαστική παράδοση τον θέλει γέννημα θρέμμα και μάρτυρα της Θεσσαλονίκης, η επιστημονική έρευνα έχει διατυπώσει διαφορετικές θεωρίες που διχάζονται ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και το Σίρμιο, τη σημερινή Σρέμσκα Μιτρόβιτσα στη Σερβία. 1) Η Θεωρία του Σιρμίου. Διατυπώθηκε αρχικά από τον σπουδαίο Βέλγο Βολανδιστή ιστορικό Hippolyte Delehaye (1859-1941), υποστηρίζεται από πολλούς σύγχρονους ξένους μελετητές και με επιστημονικά επιχειρήματα πρεσβεύει ότι ο Αγιος δεν μαρτύρησε στη Θεσσαλονίκη, αλλά ήταν διάκονος στο Σίρμιο της Παννονίας, όπου και υπέστη μαρτυρικό θάνατο κατά τους διωγμούς των αρχών του 4ου αι. Το 441 το Σίρμιο καταστράφηκε ολοσχερώς από την επιδρομή των Ούννων του Αττίλα, με αποτέλεσμα η έδρα της Επαρχίας του Ιλλυρικού να μεταφερθεί εσπευσμένα για ασφάλεια στη Θεσσαλονίκη. Μαζί με τους πρόσφυγες και τους αξιωματούχους, μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη και η έντονη λατρεία του Αγίου, ο δε έπαρχος του Ιλλυρικού, Λεόντιος, έχτισε τότε τον πρώτο μεγάλο ναό στη Θεσσαλονίκη, αντικαθιστώντας τη λατρεία του Σιρμίου με μια νέα, τοπική «ταυτότητα» για τον Αγιο, ο οποίος σταδιακά από διάκονος μετατράπηκε στις διηγήσεις σε Ρωμαίο αξιωματικό. 2) Η Θεωρία της Εντοπιότητας. Ελληνες βυζαντινολόγοι και ιστορικοί, όπως ο Γεώργιος Θεοχαρίδης και ο Χαράλαμπος Μπακιρτζής, αντέκρουσαν τη θεωρία του Delehaye με εξίσου επιστημονικά επιχειρήματα, υποστηρίζοντας ότι η εορτή του Αγίου δεν πήγε από το Σίρμιο στη Θεσσαλονίκη, αλλά το αντίθετο. Οταν το Σίρμιο έγινε πρωτεύουσα της Τετραρχίας υπό τον Γαλέριο, ο δημοφιλής Θεσσαλονικεύς Αγιος μεταφέρθηκε εκεί από στρατιώτες ή διοικητικούς υπαλλήλους και ρίζωσε τοπικά. 3) Η Συμβιβαστική Θεωρία. Αποτελεί μια ενδιάμεση προσέγγιση, την οποία έχει επεξεργαστεί επιστημονικά ο καθηγητής Δημήτριος Σκέδρος, προτείνοντας την ύπαρξη δύο διαφορετικών προσώπων και σύμφωνα με την οποία υπήρχε διάκονος Δημήτριος στο Σίρμιο που μαρτύρησε εκεί, ταυτόχρονα υπήρχε και μάρτυρας Δημήτριος στη Θεσσαλονίκη, και μετά την προσφυγιά του 5ου αι. και τη συγχώνευση των πληθυσμών των δύο πόλεων, οι δύο αυτές μορφές «συγχωνεύθηκαν» στη συλλογική μνήμη της Αυτοκρατορίας, δημιουργώντας τον ενιαίο τύπο του Μεγαλομάρτυρα και Μυροβλήτη Αγίου που γνωρίζουμε σήμερα.

Στα «Θαύματα του Αγίου Δημητρίου» (Miracula Sancti Demetrii) ο Αγιος παρουσιάζεται ως ο «Υπέρμαχος Αμύντωρ» της πόλης όταν, κατά τις μεγάλες πολιορκίες των Αβάρων και των Σλάβων (586 και 617), οι αμυνόμενοι έβλεπαν έναν νεαρό έφιππο στρατιώτη με λευκή χλαμύδα να περιτρέχει τα τείχη, να σκορπά τον πανικό στους εχθρούς και να καθοδηγεί τους βυζαντινούς, ενώ οι εχθροί έβλεπαν τις μηχανές τους να καταστρέφονται αναίτια ή τα βέλη τους να γυρίζουν πίσω, αποδίδοντας την αποτυχία τους στον «Θεό του Δημητρίου». Επίσης, σε περιόδους αποκλεισμού της πόλης, ο Αγιος εμφανιζόταν σε όνειρα καραβοκύρηδων που μετέφεραν σιτάρι στη Μεσόγειο και τους διέταζε να αλλάξουν πορεία και να πλεύσουν προς τη Θεσσαλονίκη για να σώσουν τους κατοίκους, ενώ όταν στην πόλη είχαν προηγηθεί καταστροφικοί σεισμοί και επιδημίες πανώλης, θεωρούσαν ότι ο Αγιος θεράπευε τους νοσούντες και προστάτευε τα σπίτια. Η συλλογή περιλαμβάνει δεκάδες ιστορίες τυφλών που βρήκαν το φως τους, παραλύτων που περπάτησαν και δαιμονισμένων που θεραπεύτηκαν στον ναό του, ενώ, από τον 10ο αι. και μετά, ο Αγιος καθιερώνεται ως «Μυροβλύτης», καθώς από τον τάφο του ανάβλυζε συνεχώς εύοσμο μύρο με θεραπευτικές ιδιότητες, το οποίο οι πιστοί μάζευαν σε ειδικά φυλακτά. Στα νεότερα χρόνια, η πόλη αποδίδει την απελευθέρωσή της σ’ εκείνον, μια και αποτίναξε τον τουρκικό ζυγό ανήμερα της εορτής του το 1912.

Ενα από τα πολλά θαύματα του Αγίου, και μάλιστα εκτός Θεσσαλονίκης, συνέβη στην Αθήνα το 1658, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και από το γεγονός αυτό πήρε το όνομά του το γραφικό ιστορικό εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου Λουμπαρδιάρη, που βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου του Φιλοπάππου. Ο Τούρκος φρούραρχος της Ακρόπολης Γιουσούφ Αγάς είχε τοποθετήσει στα Προπύλαια ένα τεράστιο κανόνι (λουμπάρδα) και σκόπευε, ανήμερα της γιορτής του Αγίου, να κανονιοβολήσει και να ανατινάξει το μικρό εκκλησάκι, καθώς ήθελε να εξοντώσει τους χριστιανούς που θα είχαν συγκεντρωθεί εκεί για τη Θεία Λειτουργία. Την ώρα, όμως, που οι Τούρκοι ετοίμαζαν το κανόνι, ο καιρός άλλαξε απότομα, ξέσπασε μια σφοδρή, ξαφνική καταιγίδα και ισχυρός κεραυνός έπεσε πάνω στα Προπύλαια, χτυπώντας την πυριτιδαποθήκη των Τούρκων, με την έκρηξη που ακολούθησε να είναι τρομακτική. Το μεγάλο κανόνι καταστράφηκε, ενώ ο ίδιος ο Γιουσούφ, η οικογένειά του και οι στρατιώτες που ετοίμαζαν την επίθεση σκοτώθηκαν ακαριαία. Το εκκλησάκι και οι πιστοί σώθηκαν χωρίς να πάθουν το παραμικρό, οι δε επιζώντες Τούρκοι ομολόγησαν έντρομοι το κρυφό σχέδιο του φρουράρχου, επιβεβαιώνοντας στους χριστιανούς ότι επρόκειτο για ξεκάθαρο θαύμα του Αγίου. Εκτοτε, ο ναός ονομάστηκε «Λουμπαρδιάρης» ή «Βομβαρδιάρης» και η βασική ιστορική πηγή για αυτό το γεγονός προέρχεται από τις καταγραφές του Γάλλου γιατρού και περιηγητή Jacob Spon, ο οποίος επισκέφθηκε την Αθήνα το 1676, λίγα μόλις χρόνια μετά το συμβάν, και κατέγραψε τη ζωντανή παράδοση των κατοίκων.

Τέλος, να αναφερθούν και τα «Δημήτρια», που ήταν ο σημαντικότερος θεσμός της μεσαιωνικής Θεσσαλονίκης με δύο σκέλη. Μια μεγάλη θρησκευτική πανήγυρη προς τιμήν του πολιούχου Αγίου και, ταυτόχρονα, μια εμπορική και πολιτιστική έκθεση. Ως οργανωμένο, διεθνές εμπορικό και πολιτιστικό γεγονός, άκμασαν κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο, με επίσημη αφετηρία τον 10ο αι. Εξω από τα τείχη της πόλης, στη δυτική πλευρά, στηνόταν μια τεράστια αυτοσχέδια πολιτεία από σκηνές, με εμπόρους από όλο τον κόσμο και κάθε είδους προϊόντα, υφάσματα, μετάξι, μπαχαρικά, ζώα, σιτηρά, σίδηρο και έργα τέχνης. Παράλληλα με το εμπόριο, η πόλη ζούσε σε εορταστικούς ρυθμούς με λιτανείες, ολονύκτιες αγρυπνίες και πνευματικές συγκεντρώσεις στον Ναό του Αγίου, ενώ στους δρόμους και τις πλατείες υπήρχαν θεατρικές παραστάσεις, φιλοσοφικές συζητήσεις, ποιητικοί διαγωνισμοί, μουσικοί, μάγοι και ακροβάτες. Ο θεσμός διακόπηκε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αλλά αναβίωσε το 1966 από τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού και τον Δήμο Θεσσαλονίκης και σήμερα αποτελούν το κορυφαίο ετήσιο πολιτιστικό φεστιβάλ του Δήμου της πόλης, με θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, εκθέσεις ζωγραφικής και διεθνείς καλλιτεχνικές συμπράξεις, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση αιώνων.

Οσιομάρτυς Ιωάσαφ

​Αν και οι λεπτομέρειες για την καταγωγή του είναι συγκεχυμένες, ο Ιωάσαφ συνδέθηκε άρρηκτα με την προσωπικότητα του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως αγ. Νήφωνος Β΄, με τη συνάντησή τους να πιθανολογείται ότι συνέβη στην εποχή που ο Νήφων βρισκόταν στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Μαζί με τον συνασκητή του Μακάριο, ο Ιωάσαφ ακολούθησε τον διδάσκαλό του στη Βλαχία, όπου εργάστηκε ιεραποστολικά, μεταφέροντας τον λόγο του Θεού και, όπως σημειώνει ο Αγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, κύριο μέλημά του ήταν να μιμηθεί με ακρίβεια τις αρετές και τους ασκητικούς αγώνες του πνευματικού του πατέρα. Μετά τη Βλαχία, η συνοδεία διέσχισε τη Μακεδονία, με σταθμό την περιοχή του Μοναστηρίου, όπου συνέχισαν το διδακτικό τους έργο, και κατέληξαν στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, παραμένοντας εκεί μέχρι το μαρτύριο του Μακαρίου το 1507. Στη συνέχεια, ο Νήφων και ο Ιωάσαφ αναχώρησαν μυστικά για την Ιερά Μονή Διονυσίου. Εκεί, ο Ιωάσαφ, φλεγόμενος από την αγάπη του στον Υιό του Θεού, εξομολογήθηκε στον δάσκαλό του την επιθυμία του να μαρτυρήσει για τον Χριστό, ο δε Νήφων, διακρίνοντας ότι αυτό ήταν το θέλημα του Θεού, προφήτευσε πως ο Ιωάσαφ θα ολοκλήρωνε την επίγεια πορεία του με μαρτυρικό θάνατο στην Κωνσταντινούπολη. Μετά την κοίμηση του Νήφωνος (1508), ο Ιωάσαφ μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, όπου με αξιοθαύμαστο θάρρος κήρυξε δημόσια το δόγμα της Αγίας Τριάδας και την ενσάρκωση του Θείου Λόγου. Η δράση του προκάλεσε την οργή των Οθωμανών, οι οποίοι, αφού τον υπέβαλαν σε σκληρά βασανιστήρια, τον θανάτωσαν με αποκεφαλισμό.

Αν και ορισμένες πηγές αναφέρουν λανθασμένα το έτος 1536, η ορθή χρονολογία του μαρτυρίου του είναι η 26η Οκτωβρίου 1516. Στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η μνήμη του μετατίθεται στις 25 Οκτωβρίου, ενώ συνεορτάζεται και με τους υπόλοιπους Βατοπαιδινούς Αγίους στις 10 Ιουλίου.

Τιμάται επίσης η μνήμη: μάρτυρος Γλύκωνος, μαρτύρων Αρτεμιδώρου και Βασιλείου, μάρτυρος Λεπτίνης, οσίου Αθανασίου της Μονής Μηδικίου εν Βιθυνία, Θεοφίλου των Σπηλαίων του Κιέβου, επισκόπου Νόβγκοροντ και Πσκωφ και του Αντωνίου, Επισκόπου Βολογκντά.