Σύμφωνα με λαϊκές ρήσεις και αναλύσεις συμπεριφοράς, ο βλάκας (με την έννοια του μη σκεπτόμενου ανθρώπου) μπορεί συχνά να εντοπιστεί από ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά:
Μιλάει για πράγματα που δεν ενδιαφέρουν κανέναν: Συνήθως δεν έχει συναίσθηση του ακροατηρίου του.
Εκφράζει γνώμη για κάτι που δεν τον ρωτάνε: Ή για θέματα που δεν γνωρίζει καθόλου, συχνά με απόλυτη βεβαιότητα.
Ανικανότητα αυτοκριτικής: Δεν αντιλαμβάνεται τα λάθη του και δεν μαθαίνει από αυτά (φαινόμενο Dunning-Kruger), πιστεύοντας ότι είναι πιο ικανός από ό,τι πραγματικά είναι.
Ομαδοποίηση: Συχνά επιδιώκει να ανήκει σε ομάδες με άλλους που σκέφτονται ομοιόμορφα, για να κρύψει την έλλειψη προσωπικής κρίσης.
Απόλυτες απόψεις: Δυσκολεύεται να κατανοήσει την πολυπλοκότητα των καταστάσεων και κινείται σε άσπρο-μαύρο.
Η βλακεία, σύμφωνα με αυτές τις προσεγγίσεις, δεν είναι μόνιμη κατάσταση αλλά σχετίζεται με τη χρήση της γνώσης και τη στάση του ατόμου.
Για να καταλάβεις αν κάποιος συμπεριφέρεται με τρόπο που προδίδει έλλειψη κρίσης ή «βλακεία», υπάρχουν ορισμένα διαχρονικά σημάδια που έχουν επισημάνει φιλόσοφοι, ψυχολόγοι και η λαϊκή σοφία.
Ακολουθούν οι πιο χαρακτηριστικοί τρόποι για να τον αναγνωρίσεις:
1. Τα δύο σημάδια κατά τον Πλάτωνα
Σύμφωνα με μια ευρέως διαδεδομένη ρήση που αποδίδεται στον Πλάτωνα
, τον βλάκα τον καταλαβαίνεις από το ότι:
Μιλάει για πράγματα που δεν ενδιαφέρουν κανέναν.
Εκφράζει γνώμη για κάτι που δεν τον ρώτησε κανείς.
2. Το Φαινόμενο Dunning-Kruger
Η επιστήμη της ψυχολογίας περιγράφει το φαινόμενο Dunning-Kruger, όπου άτομα με χαμηλές ικανότητες έχουν την ψευδαίσθηση ότι είναι ανώτερα και πιο έξυπνα από όσο ισχύει στην πραγματικότητα.
Υπερβολική αυτοπεποίθηση: Δεν αμφιβάλλουν ποτέ για τον εαυτό τους και θεωρούν ότι ξέρουν τα πάντα.
Αδυναμία αναγνώρισης της δικής τους άγνοιας: Δυσκολεύονται να καταλάβουν το επίπεδο των γνώσεων των άλλων, αλλά και το δικό τους έλλειμμα.
3. Οι “Νόμοι της Βλακείας” του Carlo Cipolla
Ο Ιταλός καθηγητής Carlo Cipolla
όρισε τον βλάκα με έναν πολύ συγκεκριμένο οικονομικό/κοινωνικό τρόπο:
Προκαλεί ζημιά στους άλλους χωρίς να κερδίζει τίποτα ο ίδιος, ή ακόμα και προκαλώντας ζημιά στον ίδιο του τον εαυτό στην πορεία.
4. Συμπεριφορικά χαρακτηριστικά
Απουσία αυτοσαρκασμού: Ο βλάκας συνήθως παίρνει τον εαυτό του πολύ σοβαρά και αδυνατεί να γελάσει με τα λάθη του.
Επιμονή στο λάθος: Ενώ ένας έξυπνος άνθρωπος αλλάζει γνώμη μπροστά σε νέα δεδομένα, ο βλάκας επιμένει φανατικά στην άποψή του, ακόμα και αν αποδειχθεί λανθασμένη.
Έλλειψη ενσυναίσθησης: Συχνά δεν μπορεί να αντιληφθεί πώς οι πράξεις του επηρεάζουν τους γύρω του.
Σημείωση: Όπως έχει πει και ο Αϊνστάιν, «δύο πράγματα είναι άπειρα: το σύμπαν και η ανθρώπινη βλακεία, και δεν είμαι σίγουρος για το πρώτο».
ΑΙ
