Φόρτωση Text-to-Speech…
Ενας καλλιτέχνης που έζησε σχεδόν ολόκληρη τη μεταπολεμική περίοδο της Ελλάδας και παρέμεινε παραγωγικός μέχρι τέλους, ο Γιώργος Ιωάννου (1926-2017) παραμένει μια σχετικά άγνωστη μορφή εκτός των ελληνικών συνόρων. Κι όμως, η ζωγραφική του ενστερνίστηκε νωρίς τη φιλοσοφία του διεθνώς δημοφιλούς κινήματος της Pop Art: η σύγχρονη ζωή είναι φτιαγμένη από εικόνες –διαφημίσεις, κόμικς, πινακίδες, προϊόντα, σύμβολα και θραύσματα της καθημερινότητας– που μας περιβάλλουν και, συχνά, μας διαμορφώνουν χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Hellenic Centre
Το εύρος του έργου και την αξία του συγκεκριμένου καλλιτέχνη, που υπήρξε από τους πιο σεμνούς, παραγωγικούς αλλά και συνεπείς πρωταγωνιστές της νεότερης ελληνικής ζωγραφικής, έρχεται να επανασυστήσει μια μεγάλη αναδρομική έκθεση στο Hellenic Centre του Λονδίνου – έναν ζωντανό πολιτιστικό οργανισμό που τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει με επιτυχία τη σύγχρονη ελληνική εικαστική τέχνη στο εξωτερικό.
Η έκθεση «A Different Kind of Pop: Giorgos Ioannou’s Works 1960s – 1970s», που εγκαινιάζεται στις 8 Οκτωβρίου, επισημαίνει ότι η Pop Art δεν άνθησε μόνον κάτω από τα neon φώτα της Νέας Υόρκης, αλλά βρήκε επίσης στον ευρωπαϊκό Νότο χώρο για να εκφράσει την αυθάδη και ταυτόχρονα ευαίσθητη γλώσσα της.
Η συγκεκριμένη, σημαντική ατομική έκθεση του Γιώργου Ιωάννου συγκεντρώνει έργα από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές και διοργανώνεται με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του.
Ομως, η συγκυρία δεν είναι μόνον επετειακή. «Σε μια εποχή κατά την οποία οι δημοκρατικές αξίες, η κοινωνική δικαιοσύνη και η περιβαλλοντική ευθύνη δέχονται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, το έργο του Ιωάννου αποκτά σήμερα ανανεωμένη επικαιρότητα και επιτακτικότητα. Καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ανέπτυξε μια μοναδική εικαστική γλώσσα μέσα από την οποία στοχάστηκε πάνω σε ζητήματα ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πολιτικών δικαιωμάτων, ειρήνης και της σχέσης μας με το φυσικό περιβάλλον», δηλώνει η Νάγια Γιακουμάκη, διευθύντρια του Hellenic Centre και συνεπιμελήτρια της έκθεσης, εξηγώντας το σκεπτικό της επιλογής της.
Η έκθεση «A Different Kind of Pop: Giorgos Ioannou’s Works 1960s – 1970s» επισημαίνει ότι η Pop Art δεν άνθησε μόνον κάτω από τα neon φώτα της Νέας Υόρκης, αλλά βρήκε επίσης χώρο και στον ευρωπαϊκό Νότο.
Τα έργα του Ιωάννου που ενσωματώνουν στοιχεία της Pop Art δημιουργήθηκαν κυρίως κατά την περίοδο 1969-1976. Σε αυτά η Αθήνα ως ασφυκτική μεγαλούπολη, η λαϊκή κουλτούρα και οι οπτικές αναμνήσεις μιας κοινωνίας που αλλάζει ραγδαία συναντούν την πολιτική, την ιστορία και το προσωπικό βίωμα. Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιότυπο εικαστικό ιδίωμα άλλοτε σαρκαστικό και γκροτέσκο, άλλοτε ποιητικό και τρυφερό.
«Στοιχεία ποπ δένουν με το αλλοπρόσαλλο Σύστημα που είναι η ανθρωπότητα σήμερα», σχολίαζε στο κείμενό του ο Αντώνης Σαμαράκης προλογίζοντας τον κατάλογο της ατομικής έκθεσης του Ιωάννου στην γκαλερί Ωρα το 1973, αναφερόμενος σε έργα που μιλούσαν για τη δικτατορία έχοντας ως προκάλυμμα την περίοδο της Κατοχής.
Ο Γιώργος Ιωάννου σπούδασε στην Αθήνα και στο Παρίσι. Στα πρώιμα έργα του, το έντονο χρώμα και οι σύνθετες, αντισυμβατικές ως προς την προοπτική, συνθέσεις συνδυάζονται με επιρροές από τη λαϊκή τέχνη.
Οι προσωπικές του μνήμες και τα βιώματα της Κατοχής και της Αντίστασης –ιδιαίτερα η οικονομική καταστροφή της οικογένειάς του και η συμμετοχή του στην Αντίσταση την περίοδο 1941-44– άφησαν βαθύ αποτύπωμα στο έργο του.
Το 1959 παρουσίασε την πρώτη του ατομική έκθεση στην γκαλερί Ζυγός, με έργα επηρεασμένα από τον ιμπρεσιονισμό. Μετά τις σπουδές του στο Παρίσι και την επιστροφή του στην Ελλάδα, διαμόρφωσε το εικαστικό του λεξιλόγιο: επίπεδα, κορεσμένα χρώματα, αυστηρό μαύρο περίγραμμα και έντονη συμβολική διάσταση. Στα έργα του συνυπάρχουν παρελθόν και παρόν, ενώ η τεχνολογική κουλτούρα, η πολιτική επικαιρότητα και η καταναλωτική κοινωνία αποτελούν συχνά αντικείμενα σάτιρας και κριτικής.
Η δικτατορία του 1967 επηρέασε καθοριστικά την πορεία του. Ο Ιωάννου αξιοποίησε ιδιαίτερα την αισθητική των κόμικς ως μέσο αντίδρασης στη νέα πολιτική πραγματικότητα. Μετά την πτώση της δικτατορίας, το έργο του εμπλουτίστηκε με στοιχεία του σουρεαλισμού, διαμορφώνοντας ένα ιδιότυπο ζωγραφικό λεξιλόγιο που αναγνωρίστηκε από σημαντικούς ιστορικούς τέχνης ως «ανεξάρτητη τάση της ελληνικής ζωγραφικής της περιόδου».
Στην Μπιενάλε
Πολλά από τα έργα που περιλαμβάνονται στην έκθεση παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Παρά την αντίθεσή του στο καθεστώς, ο Ιωάννου συνέχισε να εκθέτει ευρέως καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου, μεταξύ άλλων και στο ελληνικό περίπτερο της Μπιενάλε της Βενετίας το 1970.
Η έκθεση του Λονδίνου θα μας επιτρέψει λοιπόν να ξαναδούμε το πολιτικό έργο του καλλιτέχνη, που διαμορφώθηκε μέσα σε κλίμα λογοκρισίας, αλλά η αμεσότητα της εικαστικής του γλώσσας τού επέτρεψε να εκφράζει πρωτίστως την αγωνία του καθημερινού ανθρώπου που εγκλωβίζεται μέσα στο εφιαλτικό λούνα παρκ της μοντέρνας ζωής.
«A Different Kind of Pop: Giorgos Ioannou’s Works 1960s – 1970s». 8/10 – 19/11. The Hellenic Centre, Λονδίνο. Είσοδος ελεύθερη.
