Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 5 Σεπτεμβρίου

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 5 Σεπτεμβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των
τιμώμενων αγίων
της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Ζαχαρίας, Ζαχαρούλα

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Ζαχαρίου πατρός Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου, Ιερομάρτυρας Αβδάς και Ιερομάρτυρας Αθανάσιος του Μπρεστ-Λιτόβσκ

Ζαχαρίου πατρός Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου

Διακεκριμένος ιερέας του Ναού των Ιεροσολύμων και ο πατέρας του Ιωάννη του Προδρόμου, με το όνομά του να σημαίνει στα εβραϊκά «εκείνος που θυμάται τον Κύριο και εκείνον που τον θυμάται ο Κύριος». Ηταν γιος του Βαραχία και ανήκε στην ιερατική τάξη εφημερία του Αβιά, η δε σύζυγός του Ελισάβετ καταγόταν επίσης από ιερατική γενιά του Ααρών και ήταν συγγενής της Θεοτόκου. Το ζεύγος ζούσε υποδειγματική, δίκαιη και ευσεβή ζωή, τηρώντας όλες τις εντολές του Θεού, ωστόσο, δεν είχαν αποκτήσει παιδιά, καθώς η Ελισάβετ ήταν στείρα και πλέον και οι δύο είχαν φτάσει σε πολύ προχωρημένη ηλικία. Στην αρχαία ιουδαϊκή κοινωνία η ατεκνία εθεωρείτο μεγάλο όνειδος και σημάδι θεϊκής εγκατάλειψης, καθώς από άτεκνους δεν θα μπορούσε να προέλθει ο Μεσσίας. 

Οπως περιγράφονται τα γεγονότα στο πρώτο κεφάλαιο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου, κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του στον Ναό, ο Ζαχαρίας κληρώθηκε να μπει στο εσωτερικό του, στα Αγια, για να προσφέρει το θυμίαμα. Εκεί, στα δεξιά του θυσιαστηρίου, του εμφανίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος, αφού τον καθησύχασε, του ανήγγειλε ότι οι προσευχές του εισακούστηκαν και η Ελισάβετ θα γεννούσε γιο, ο οποίος θα έπρεπε να ονομαστεί Ιωάννης. Ο Γαβριήλ, μάλιστα, προφήτευσε ότι το παιδί αυτό θα είναι πλήρες από το Αγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του και θα προετοίμαζε τον λαό για τον ερχομό του Μεσσία. Ο Ζαχαρίας, βλέποντας το γήρας το δικό του και της συζύγου του, δίστασε να πιστέψει και ζήτησε ένα σημάδι. Τότε ο αρχάγγελος του είπε: «Ιδού, θα είσαι σιωπηλός και δεν θα μπορείς να μιλήσεις μέχρι την ημέρα που θα γίνουν αυτά, επειδή δεν πίστεψες στα λόγια μου». Πράγματι, βγαίνοντας από το ιερό, ο Ζαχαρίας έγινε άλαλος και επικοινωνούσε με τον λαό μόνο με νεύματα. 

Οταν συμπληρώθηκε ο χρόνος της κυοφορίας, η Ελισάβετ γέννησε τον γιο της, την δε όγδοη ημέρα, κατά την περιτομή του βρέφους, οι συγγενείς ήθελαν να του δώσουν το όνομα του πατέρα του. Η Ελισάβετ, όμως, αρνήθηκε, λέγοντας ότι πρέπει να ονομαστεί Ιωάννης και οι συγγενείς ρώτησαν με νεύματα τον Ζαχαρία, που ζήτησε μια πινακίδα και έγραψε τη φράση: «Ιωάννης εστί το όνομα αυτού», και αμέσως, η γλώσσα του λύθηκε, και, γεμάτος Πνεύμα Αγιο, ανέπεμψε δοξολογική ωδή, προφητεύοντας το έργο του γιου του και τη σωτηρία που θα έφερνε ο Μεσσίας. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, την άποψη του Ωριγένη και το απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ιακώβου, μετά τη γέννηση του Ιησού Χριστού στη Βηθλεέμ και τη διαταγή του βασιλιά Ηρώδη για τη σφαγή των νηπίων, η Ελισάβετ, παίρνοντας τον μικρό Ιωάννη, κατέφυγε στα βουνά και κρύφτηκε σε σπήλαιο, ο δε Ζαχαρίας ταυτίζεται με τον αναφερόμενο ιερέα στον στίχο 23,35 του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, όπου οι στρατιώτες του Ηρώδη τον έσφαξαν ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο, διότι δεν αποκάλυπτε πού βρισκόταν ο Ιωάννης.

Ιερομάρτυρας Αβδάς

Αναφέρεται και ως Αβδαίος ή Αυδάς και υπήρξε επίσκοπος της Ορμίζδα-Αρδασίρ της Περσίας κατά τις αρχές του 5ου αι., με το μαρτύριό του να σηματοδοτεί την έναρξη ενός από τους πιο άγριους διωγμούς κατά των χριστιανών στην Περσική Αυτοκρατορία των Σασανιδών. Γεννήθηκε στην πόλη Χαλδώρ της Περσίας από μητέρα που ασπαζόταν τον Ζωροαστρισμό, η οποία όμως τον ανέθρεψε με ηθικές αξίες και, αφού ενηλικιώθηκε, χειροτονήθηκε ιερέας και αργότερα, λόγω της βαθιάς του ευσέβειας και της ιεραποστολικής του δράσης, κατά την οποία βάπτισε πολλούς Πέρσες, εξελέγη επίσκοπος της πόλης του. Η περίοδος της αρχιερατείας του συνέπεσε με τη βασιλεία του αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Μικρού (408-450) και του Πέρση βασιλιά Ισδιγέρδη Α΄ (399-420). Αρχικά, οι σχέσεις των χριστιανών με τον Πέρση βασιλιά ήταν καλές, ωστόσο, το 412 ή κατ’ άλλους το 420, ο Αβδάς, ωθούμενος από ιερή αγανάκτηση, προχώρησε στην ακραία πράξη να γκρεμίσει έναν ναό του πυρός, με αποτέλεσμα ζωροάστρες ιερείς να εξοργιστούν και να τον καταγγείλουν στον βασιλιά. Ο Ισδιγέρδης τότε τον κάλεσε σε απολογία και, αναγνωρίζοντας την προσφορά του, του ζήτησε να ξαναχτίσει ο ίδιος τον ναό του πυρός που είχε καταστρέψει, ώστε να ηρεμήσουν τα πλήθη, εκείνος, όμως, αρνήθηκε κατηγορηματικά, δηλώνοντας ότι ως χριστιανός επίσκοπος δεν ήταν δυνατόν να ξοδέψει χρήματα ή να χτίσει με τα χέρια του ναό αφιερωμένο σε ψεύτικους θεούς και είδωλα.

Η άρνηση αυτή εξόργισε τον Πέρση βασιλιά, ο οποίος διέταξε αμέσως την κατεδάφιση όλων των χριστιανικών ναών της επικράτειας και την έναρξη γενικευμένου διωγμού. Ο Αβδάς συνελήφθη μαζί με μια ομάδα πιστών, που περιελάμβανε πρεσβυτέρους, διακόνους και μοναχές, και υπεβλήθη σε άγριους ραβδισμούς, με αποτέλεσμα να κατακοπεί η σάρκα του και αιμόφυρτος να παραδίδει το πνεύμα του στον Θεό. Κατά άλλες ιστορικές πηγές, το μαρτύριό του ολοκληρώθηκε με αποκεφαλισμό ή ξυλοδαρμό μέχρι θανάτου. Μετά τον θάνατό του, το μαρτύριο συνεχίστηκε για τους συνεργάτες του, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει ο Βενιαμίν ο Διάκονος, ο οποίος υπέστη φρικτά βασανιστήρια με καρφιά κάτω από τα νύχια του.

Ιερομάρτυρας Αθανάσιος του Μπρεστ-Λιτόβσκ

Κατά κόσμον Αθανάσιος Φιλίποβιτς, υπήρξε ηγούμενος της Μονής του Οσίου Συμεών του Στυλίτου στο Μπρεστ της σημερινής Λευκορωσίας και αναγνωρίζεται ως ένας από τους πιο θαρραλέους υπερασπιστές της Ορθόδοξης πίστης ενάντια στη βίαιη επιβολή της Ουνίας. Γεννήθηκε το 1596 στη Βίλνα, το σημερινό Βίλνιους της Λιθουανίας, την ίδια ακριβώς χρονιά που υπογράφηκε η Ενωση του Μπρεστ, και έλαβε εξαιρετική μόρφωση για την εποχή του, σπουδάζοντας και σε κολέγιο Ιησουιτών. Γνώριζε άριστα τέσσερις γλώσσες, ελληνικά, λατινικά, πολωνικά και τη σλαβική διάλεκτο της περιοχής, ήταν δε βαθύς γνώστης των Πατέρων της Εκκλησίας αλλά και της δυτικής φιλοσοφίας, γι’ αυτό, πριν γίνει μοναχός, εργάστηκε ως ιδιωτικός δάσκαλος σε αρχοντικές οικογένειες Πολωνών και Λιθουανών.

Το 1627 εισήλθε στη Μονή του Αγίου Πνεύματος στο Βίλνιους όπου εκάρη μοναχός με το όνομα Αθανάσιος και το 1632 χειροτονήθηκε ιερομόναχος. Ενώ βρισκόταν στη Μονή Κουπιάτσκι κοντά στο Μινσκ, στάλθηκε στη Μόσχα για να συλλέξει δωρεές για την αναστήλωση του ναού, με το ταξίδι του αυτό να συνοδεύεται από πολλά οράματα της Θεοτόκου και θαυμαστά γεγονότα. Το 1640 διορίστηκε ηγούμενος της Μονής του Οσίου Συμεών του Στυλίτου στο Μπρεστ-Λιτόβσκ και από τη θέση αυτή ξεκίνησε έναν ανυποχώρητο πνευματικό αγώνα κατά του ρωμαιοκαθολικού προσηλυτισμού. Την εποχή εκείνη, το πολωνικό κράτος πίεζε με τη βία τους Ορθοδόξους να ενταχθούν στην Ουνία, με τον Αθανάσιο να αρνείται κάθε συμβιβασμό, δωροδοκία ή απειλή. Μάλιστα, το 1643 ταξίδεψε στη Βαρσοβία και μίλησε με σθένος ενώπιον των πολωνικών αρχών, υπερασπιζόμενος τα δικαιώματα των Ορθοδόξων, καταγγέλοντας την Ουνία και προφητεύοντας μάλιστα την παρακμή της. 

Λόγω της πύρινης ομιλίας του, οι αρχές τον κήρυξαν «τρελό», τον συνέλαβαν, του αφαίρεσαν προσωρινά τα εκκλησιαστικά του αξιώματα και τον φυλάκισαν. Συνολικά φυλακίστηκε τρεις φορές, αλλά κάθε φορά επέστρεφε στο μοναστήρι του και συνέχιζε το κήρυγμα. Οταν, όμως, το 1648 ξέσπασε η εξέγερση των Κοζάκων εναντίον της Πολωνίας, οι ρωμαιοκαθολικές αρχές βρήκαν την ευκαιρία να κατηγορήσουν ψευδώς τον Αθανάσιο για προδοσία και συνεργασία με τους επαναστάτες και, παρά την έλλειψη στοιχείων, καταδικάστηκε σε θάνατο επειδή αρνήθηκε να ανακαλέσει την απόρριψη της Ουνίας. Ετσι, τη νύχτα της 5ης Σεπτεμβρίου 1648, Πολωνοί στρατιώτες τον οδήγησαν σε δάσος κοντά στο Μπρεστ, τον ανάγκασαν να σκάψει τον ίδιο του τον τάφο και, αφού τον βασάνισαν, τον πυροβόλησαν δύο φορές στο κεφάλι. Οκτώ μήνες αργότερα, την 1η Μαΐου 1649, οι μοναχοί της μονής του Συμεών του Στυλίτου ανακάλυψαν το σώμα του, το λείψανο βρέθηκε εντελώς άφθαρτο και μεταφέρθηκε με τιμές στο καθολικό του μοναστηριού του. Δυστυχώς, τα λείψανα κάηκαν κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς το 1818, αλλά τεμάχια που σώθηκαν φυλάσσονται σήμερα με ευλάβεια στον ομώνυμο ναό στο Μπρεστ.

Η Ενωση του Μπρεστ το 1596 υπήρξε ένα από τα πιο καθοριστικά εκκλησιαστικά και πολιτικά γεγονότα στην ιστορία της Ανατολικής Ευρώπης, οι δε συνέπειές της άλλαξαν ριζικά τον θρησκευτικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό χάρτη της περιοχής (Ουκρανία, Λευκορωσία, Πολωνία) και οι επιπτώσεις της φτάνουν μέχρι τις ημέρες μας. Οι κυριότερες συνέπειες της Ενωσης διαμορφώθηκαν ως εξής: 1)  Ιδρυση της Ελληνοκαθολικής (Ουνιτικής) Εκκλησίας. Η γέννηση της νέας εκκλησιαστικής οντότητας προήλθε από τους ορθόδοξους ιεράρχες που υπέγραψαν την Ενωση και δέχθηκαν το δογματικό πρωτείο και την εξουσία του Πάπα Ρώμης, αλλά διατήρησαν το βυζαντινό λειτουργικό τυπικό, την ελληνική ή σλαβική γλώσσα στη λατρεία και το δικαίωμα γάμου για τον κλήρο. Αυτό δημιούργησε μια «υβριδική» κατάσταση που ξένιζε τόσο τους παραδοσιακούς Ρωμαιοκαθολικούς όσο και τους πιστούς Ορθοδόξους. 2) Βίαιος διχασμός και θρησκευτικοί διωγμοί. Η Ενωση δεν έγινε αποδεκτή από το σύνολο του λαού, των μοναχών και των ευγενών, αλλά το πολωνικό στέμμα, θέλοντας να επιβάλει την Ουνία με τη βία, ξεκίνησε σκληρό διωγμό κατά των Ορθοδόξων που αρνήθηκαν να υποταχθούν στη Ρώμη, με εκατοντάδες ναούς και μοναστήρια να παραχωρούνται διά της βίας στους Ουνίτες και με τους Ορθοδόξους να χάνουν τα πολιτικά τους δικαιώματα και να αποκλείονται από τα δημόσια αξιώματα και τις εμπορικές συντεχνίες. Οσοι αντιστάθηκαν φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν. 3) Η εξέγερση των Κοζάκων και η γεωπολιτική ανατροπή. Η θρησκευτική καταπίεση λειτούργησε ως πυριτιδαποθήκη για τη σταθερότητα της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας, αφού οι Κοζάκοι της Ζαπορίζια στην Ουκρανία ανέλαβαν τον ρόλο των ενόπλων προστατών της Ορθοδοξίας. Το 1648, υπό την ηγεσία του Μπογκντάν Χμελνίτσκι, ξέσπασε μεγάλη κοζάκικη εξέγερση εναντίον της Πολωνίας και για να αντιμετωπίσουν τους Πολωνούς, οι Ουκρανοί Κοζάκοι στράφηκαν προς το ομόδοξο τσαρικό βασίλειο της Μόσχας. Αυτό οδήγησε στη Συνθήκη του Περεγιασλάβ (1654), με την οποία η ανατολική Ουκρανία ενσωματώθηκε στη Ρωσία, σηματοδοτώντας την αρχή της παρακμής της Πολωνίας και την άνοδο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. 4) Πολιτισμικός διχασμός και ταυτότητα. Η Ενωση χώρισε τον σλαβικό πληθυσμό της περιοχής σε δύο στρατόπεδα. Η δυτική Ουκρανία και τμήματα της Λευκορωσίας επηρεάστηκαν βαθιά από την Ουνία και ανέπτυξαν μια ταυτότητα στραμμένη περισσότερο προς τη Δύση και την Κεντρική Ευρώπη, αντίθετα, η ανατολική και κεντρική Ουκρανία παρέμειναν αυστηρά προσηλωμένες στην Ορθοδοξία και στους δεσμούς με τον σλαβικό ανατολικό κόσμο. 

Τιμάται επίσης η μνήμη: μαρτύρων Μεδίμνου, Ουρβανού, Θεοδώρου και των συν αυτοίς ογδοήκοντα ιερέων και διακόνων εν Νικομηδεία, και εμφανίσεως του απ. Πέτρου εις τον βασιλέα Ιουστινιανόν εν Αθύρα.