Πριν από λίγες ημέρες, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ινδίας έστειλε ένα μήνυμα που ξεπέρασε με πάταγο τα σύνορα της χώρας του. Με αφορμή μια τραγική υπόθεση, στην οποία ένα πεντάχρονο παιδί έχασε τη ζωή του από ένα βυτιοφόρο επειδή δεν υπήρχε ασφαλές πεζοδρόμιο να περπατήσει, το δικαστήριο έκρινε ότι η κυκλοφορία των πεζών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος στην ασφάλεια και στην ανεμπόδιστη μετακίνηση. Το σκεπτικό της επαναστατικής αυτής απόφασης είναι βαθιά πολιτικό, αλλά και εξόχως ανθρώπινο, καθώς υπογραμμίζει πως η πρώτη υποχρέωση μιας οργανωμένης πολιτείας είναι να προστατεύει τους πιο ευάλωτους: τον πεζό, το παιδί, τον ηλικιωμένο, το άτομο με αναπηρία, τον γονέα που σπρώχνει ένα καρότσι. Το δικαστήριο κατέστησε σαφές ότι τα πεζοδρόμια δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως χώροι στάθμευσης, ως αποθήκες αντικειμένων ή ως επιφάνειες που εξυπηρετούν κάθε είδους εκμετάλλευση. Η ύπαρξη ελεύθερων και ασφαλών πεζοδρομίων δεν είναι πολυτέλεια, ούτε αισθητική επιλογή, είναι κρατική υποχρέωση. Ακούτε; Η αναβάθμιση του «δικαιώματος πρόσβασης σε ασφαλή πεζοδρόμια» σε «θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα» μας υπενθυμίζει ότι η ποιότητα διαβίωσης στις πόλεις δεν μετριέται μόνο από τους δρόμους που κατασκευάζονται, αλλά και από το πώς προστατεύονται οι πολίτες της.
Μια πόλη όπου ο πεζός αναγκάζεται να κατεβαίνει στο οδόστρωμα επειδή το πεζοδρόμιο είναι κατειλημμένο ή εγκαταλελειμμένο είναι μια πόλη που έχει αντιστρέψει την ιεραρχία των δικαιωμάτων. Το ανώτατο ινδικό δικαστήριο δήλωσε ηχηρά κάτι που όλοι ξέραμε: Οι πεζοί δεν είναι επισκέπτες στην πόλη, αλλά οι φυσικοί πρωταγωνιστές της. Η θέση αυτή συναντά μία από τις σημαντικότερες ιδέες της σύγχρονης πολεοδομικής φιλοσοφίας: «το δικαίωμα στην πόλη». Ο μαρξιστής στοχαστής Ανρί Λεφέβρ υποστήριζε ότι η πόλη δεν ανήκει ούτε στα αυτοκίνητα ούτε στις οικονομικές δραστηριότητες. Ανήκει πρώτα στους ανθρώπους που τη ζουν καθημερινά. Η δυνατότητα να την περπατάς δεν είναι προνόμιο, αλλά δικαίωμα. Το πεζοδρόμιο, συνεπώς, δεν είναι μόνο μια λωρίδα από πλάκες. Είναι ο δημόσιος χώρος όπου η δημοκρατία γίνεται καθημερινή εμπειρία. Δεν ξέρω γιατί στην Ελλάδα πρέπει μονίμως να αναφερόμαστε στα αυτονόητα. Ξέρω όμως ότι δεν πρέπει να βαρεθούμε ποτέ να το κάνουμε, ακόμη και αν οι αρμόδιοι μας αγνοούν επιδεικτικά. Η μάχη της δημοκρατίας δεν δίνεται μόνο στις εμπόλεμες ζώνες, αλλά και στην καθημερινή ζωή. Ισως τελικά το σημαντικότερο δικαίωμα μέσα στην πόλη να είναι το πιο απλό: το δικαίωμα να την κατοικείς και να την περπατάς.
