Φόρτωση Text-to-Speech…
Πάνω από το 60% της ακίνητης περιουσίας των δήμων της χώρας υπολογίζεται ότι δεν έχει δηλωθεί ποτέ στο έντυπο Ε9, ενώ υπάρχουν και δήμοι που έχουν αμελήσει να δηλώσουν ακίνητά τους ακόμη και στο κτηματολόγιο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις φορέων της αγοράς ακινήτων, από τα περίπου 195.000 μοναδικά ακίνητα που εμφανίζονται δηλωμένα από δήμους όλης της χώρας στο κτηματολόγιο (φέρουν δηλαδή μοναδικούς αριθμούς ταυτότητας ακινήτων), περίπου 120.000 είναι «αόρατα» για τη φορολογική διοίκηση.
Oμως και στις εγγραφές που έχουν γίνει στο κτηματολόγιο παρατηρούνται σοβαρά ζητήματα. Σύμφωνα με ανάλυση που πραγματοποίησε η εξειδικευμένη εταιρεία BluPeak Estate Analytics, με βάση το συγκεντρωτικό αρχείο κτηματολογίου ανά δήμο, σε 56 από τους 332 δήμους της χώρας δεν εμφανίζεται συμπληρωμένο συνολικό πλήθος εγγραφών (ακινήτων και δικαιωμάτων επ’ αυτών), ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι εγγραφές Κωδικού Αριθμού Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ) είναι μηδενικές. Σύμφωνα με τον κ. Βασίλη Ηλιόπουλο, ιδρυτή της εταιρείας, «αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο διοικητικό ερώτημα. Πρόκειται πιθανότατα για δήμους χωρίς καταγεγραμμένα δικαιώματα ή για δήμους των οποίων η περιουσία δεν έχει αποτυπωθεί επαρκώς στο διαθέσιμο μητρώο». Επιπλέον, εκτός από δήμους που εμφανίζουν χιλιάδες δικαιώματα στο κτηματολόγιο, αλλά πολύ μικρότερο αριθμό ακινήτων στο Ε9, συμβαίνει και το αντίθετο, δηλαδή δήμοι που έχουν δηλώσεις στο Ε9, χωρίς αντίστοιχη εικόνα στο κτηματολόγιο. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου οι ίδιες οι υπηρεσίες ενός δήμου δεν διαθέτουν κοινή βάση δεδομένων για την περιουσία που διαχειρίζονται.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Κατ’ αρχάς, τα ακίνητα αυτά δεν μπορούν να αξιοποιηθούν ή να ενταχθούν σε προγράμματα χρηματοδότησης (π.χ. ΕΣΠΑ κ.τ.λ.) για την ανακατασκευή ή την ενεργειακή αναβάθμισή τους. Παράλληλα ελλοχεύει ο κίνδυνος καταλογισμού προστίμων εκπρόθεσμης δήλωσης, όταν τελικά αυτή γίνει, π.χ. γιατί το ακίνητο πρόκειται να εκμισθωθεί προς εκμετάλλευση και επομένως πρέπει να είναι και δηλωμένο, καθώς σε αντίθετη περίπτωση ο δήμος δεν θα μπορεί να εισπράξει νόμιμα ενοίκια ή να εκδώσει τα απαραίτητα φορολογικά έγγραφα.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι πολίτες θα κληθούν να δηλώσουν εκ νέου όλη την ακίνητη περιουσία τους στο νέο Μητρώο Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΜΙΔΑ), αλλά και να προβούν σε τυχόν διορθώσεις των δηλωμένων στοιχείων μεταξύ του Ε9 και του κτηματολογίου και να δηλώσουν και τη χρήση ανά ακίνητο (π.χ. ιδιοκατοικούμενο, κενό, εκμισθούμενο κ.τ.λ.), η δημοτική και συνολικά η δημόσια περιουσία βρίσκονται επί δεκαετίες σε ένα καθεστώς αδιαφάνειας, αχρησίας, αδιαφορίας και εγκατάλειψης.
Σύμφωνα με την ανάλυση της BluPeak Estate Analytics, από κάθε 100 δημοτικά ακίνητα, μόλις 25 μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα. Αλλα 40 απαιτούν τεχνική, διοικητική ή νομική ωρίμανση, ενώ 35 εμφανίζουν σοβαρές εκκρεμότητες, ελλιπή στοιχεία ή περιορισμούς αξιοποίησης. Το συμπέρασμα είναι σαφές. Η ύπαρξη ενός ακινήτου δεν σημαίνει ότι είναι διαθέσιμο, καθαρό, ώριμο ή αξιοποιήσιμο.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εικόνα των δήμων με το μεγαλύτερο πλήθος καταγραφών. Ο Δήμος Γρεβενών εμφανίζει 10.960 εγγραφές, ο Δήμος Μετεώρων 9.849, ο Δήμος Κιλκίς 9.577, ο Δήμος Αγρινίου 8.414 και ο Δήμος Τρικκαίων 7.428. Ο λόγος που δήμοι της περιφέρειας, και δη κυρίως της Θεσσαλίας και της Δυτικής Μακεδονίας, εμφανίζουν τους υψηλότερους αριθμούς, έναντι των δήμων στα μεγάλα αστικά κέντρα, οφείλεται στην ύπαρξη πολλών αγροτεμαχίων. Παράλληλα, η έρευνα της BluPeak δείχνει ότι 126 δήμοι εμφανίζουν πάνω από 1.000 εγγραφές στο κτηματολόγιο, ενώ 54 δήμοι εμφανίζουν πάνω από 2.500 εγγραφές. Αυτό ακριβώς το «γκρίζο» καθεστώς επιτρέπει και την εμφάνιση φαινομένων κακοδιαχείρισης. Σύμφωνα με την BluPeak, «στη Λυκόβρυση – Πεύκη τοπικές αναφορές και πολιτικές καταγγελίες έχουν θέσει ζήτημα για δημοτικό ακίνητο που λειτουργούσε ως κατάστημα εστίασης, με ερωτήματα για την καταβολή μισθωμάτων και τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση του Αγρινίου. Εκεί, το παλαιό νοσοκομείο αποτελεί ένα μεγάλο συγκρότημα δώδεκα κτιρίων, σε οικοδομικό τετράγωνο 17,6 στρεμμάτων, μέσα στον αστικό ιστό. Σύμφωνα με επίσημη περιγραφή έργου της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, μετά τη μεταφορά των υπηρεσιών υγείας στο νέο νοσηλευτικό ίδρυμα, οι παλαιές υποδομές οδηγήθηκαν σε εγκατάλειψη και λεηλασία».
Στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που ψηφίστηκε πριν από μερικές ημέρες, οι δήμοι εξασφάλισαν την επιβολή υψηλότερων δημοτικών τελών στα ακίνητα των δημοτών τους. Παράλληλα, όμως, προβλέπονται και διατάξεις (άρθρα 546 και 547) που προβλέπουν ότι οι δήμοι οφείλουν να διατηρούν, να προστατεύουν, να διαχειρίζονται και να αξιοποιούν την περιουσία τους με επιμελή και αποδοτικό τρόπο. Ετσι, όλα τα ακίνητα, κινητά και λοιπά περιουσιακά στοιχεία καταγράφονται υποχρεωτικά στα βιβλία τους, ενώ οι δήμοι υποχρεούνται να καταρτίζουν πρόγραμμα διαχείρισης και αξιοποίησης της περιουσίας τους.
Τα νέα σχέδια για τη δημόσια περιουσία
Εχουν περάσει σχεδόν 14 χρόνια από την εποχή που ο τότε υπουργός Οικονομικών και νυν πρόεδρος της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας εισήγαγε στον δημόσιο διάλογο την πρόταση περί της τιτλοποίησης των μελλοντικών εσόδων από την αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας.
Προϋπόθεση βέβαια για να συμβεί κάτι τέτοιο ήταν να γίνει μια ορθή, λεπτομερής και αναλυτική καταγραφή της δημόσιας ακίνητης περιουσίας, ώστε να εξακριβωθεί ποια ακίνητα έχουν πράγματι εμπορικό χαρακτήρα κι επενδυτικό ενδιαφέρον.
Σήμερα, η κρίση χρέους είναι πλέον παρελθόν, αλλά η χώρα καλείται να διαχειριστεί μια άλλη κρίση, με το στεγαστικό να πιέζει όλο και περισσότερο τα οικονομικά των νοικοκυριών, ειδικά στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα, και με τους ενοικιαστές να είναι πιο ευάλωτοι στις υψηλές τιμές που έχουν διαμορφωθεί. Το σχέδιο όμως για την αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας και ειδικά εκείνο που αφορά την καταγραφή της, με στόχο την εμπορική αξιοποίηση, εξακολουθεί να μην έχει υλοποιηθεί.
Το θετικό είναι ότι έχουν τεθεί οι βάσεις για να αλλάξει αυτό. Τον Μάρτιο του 2025 η ΕΤΑΔ (Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου) ανέθεσε το σχετικό έργο, διάρκειας δύο ετών, σε εννέα εταιρικά σχήματα, προκειμένου να γίνουν η εντατική ψηφιακή καταγραφή και ο απαιτούμενος νομικός και τεχνικός έλεγχος των περίπου 36.000 ακινήτων που εκτιμάται ότι διαθέτει σήμερα η ΕΤΑΔ. Παράλληλα αναμένεται να ξεκινήσει και η διαδικασία εμπορικής αξιοποίησης για το πρώτο «πακέτο» 1.000 επιλεγμένων ακινήτων.
Ασφαλώς, το αν αυτό θα καταστεί τελικά εφικτό έγκειται στο κατά πόσο δεν θα επαναληφθεί η αποκαρδιωτική εικόνα που παρατηρήθηκε κατά την υλοποίηση του προγενέστερου, «πιλοτικού» έργου με 500 ακίνητα του χαρτοφυλακίου της ΕΤΑΔ.
Εννέα εταιρικά σχήματα έχουν αναλάβει την ψηφιακή καταγραφή και τον απαιτούμενο νομικό και τεχνικό έλεγχο των περίπου 36.000 ακινήτων της ΕΤΑΔ.
Σε αυτό, το 47% δεν κατέστη εφικτό ούτε καν να εντοπιστεί ή ήταν καταπατημένο!
Εξίσου σημαντική κρίνεται και η νομοθετική πρωτοβουλία του περυσινού φθινοπώρου, που ασφαλώς θα πρέπει να τεθεί και σε τροχιά υλοποίησης για το «ξεμπλοκάρισμα» και την αξιοποίηση πάνω από 2.000 αδρανών κοινωφελών περιουσιών και 7.000 σχολαζουσών κληρονομιών. Κεντρικό ρόλο στο νέο πλαίσιο που ψηφίστηκε πρόκειται να αναλάβει ένα νέο ίδρυμα ειδικού σκοπού, το οποίο θα διαχειρίζεται και θα αξιοποιεί ενιαία όλες τις κοινωφελείς περιουσίες και τις σχολάζουσες κληρονομιές, βάζοντας τάξη σε ένα πεδίο που για δεκαετίες παρέμενε κατακερματισμένο και αδιαφανές.
Σε πρώτη φάση, όλες οι σχολάζουσες κληρονομιές θα καταγραφούν και θα χαρτογραφηθούν ψηφιακά μέσω της νέας πλατφόρμας σχολαζουσών κληρονομιών (e-diadoxi), η οποία θα διασυνδεθεί με τα μητρώα του Δημοσίου.
Ιδρυμα ειδικού σκοπού θα διαχειρίζεται και θα αξιοποιεί ενιαία όλες τις κοινωφελείς περιουσίες και τις σχολάζουσες κληρονομιές.
Το ίδρυμα ειδικού σκοπού θα λειτουργεί ως κηδεμόνας και εκκαθαριστής για περιουσίες χωρίς κληρονόμους ή έπειτα από αποποίηση, έως ότου περιέλθουν στο Δημόσιο. Οι λεγόμενες σχολάζουσες κληρονομιές είναι εκείνες οι κληρονομιές που είτε τις έχουν αποποιηθεί οι δικαιούχοι κληρονόμοι είτε δεν υπήρξαν κληρονόμοι, άρα ήταν ουσιαστικά στα αζήτητα, καταλήγοντας στο τέλος στο Δημόσιο.
Παράλληλα, όλες οι κοινωφελείς περιουσίες θα καταγραφούν στο νέο Ηλεκτρονικό Μητρώο Κοινωφελών Περιουσιών, όπου θα αναρτώνται υποχρεωτικά όλες οι πράξεις διοίκησης και διαχείρισης, όχι μόνο των αδρανών ιδρυμάτων.
