Από έναν εβραϊκό οικισμό στη Δυτική Oχθη μέχρι ένα μικρό διαμέρισμα στο Τελ Αβίβ, δύο Ισραηλινοί πολιτικοί περιγράφουν δύο εντελώς διαφορετικές εκδοχές για το μέλλον της χώρας τους. Ο ένας θεωρεί ότι ολόκληρη η γη ανάμεσα στον Ιορδάνη ποταμό και στη Μεσόγειο ανήκει στο Ισραήλ και αποκλείει οποιαδήποτε προοπτική παλαιστινιακού κράτους. Ο άλλος πιστεύει ότι χωρίς ισότητα δικαιωμάτων και συνύπαρξη με τους Αραβες το Ισραήλ κινδυνεύει να χάσει τη δημοκρατική του ταυτότητα.
Ο Σίμχα Ρόθμαν και ο Γιοάβ Σεγκαλόβιτς εκπροσωπούν δύο αντίπαλες πολιτικές αντιλήψεις που συγκρούονται στις σημερινές εκλογές. Πρόκειται για μια αναμέτρηση που, όπως αναδεικνύουν οι New York Times, δεν αφορά μόνο την πολιτική επιβίωση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, αλλά και το ερώτημα τι είδους κράτος θα είναι το Ισραήλ τα επόμενα χρόνια.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται ένας εθνικισμός που γίνεται ολοένα πιο ακραίος, με ισχυρές θρησκευτικές αναφορές και αυξανόμενη επιρροή στην ισραηλινή κοινωνία. Από την άλλη, όσοι εξακολουθούν να υπερασπίζονται το όραμα ενός πολυπολιτισμικού κράτους, στηριγμένου στις αρχές της ιδρυτικής διακήρυξης του 1948, η οποία υποσχόταν πλήρη ισότητα κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων για όλους τους κατοίκους, ανεξαρτήτως θρησκείας, φυλής ή φύλου.
«Αυτή είναι η γη μας»
Από τον οικισμό Πνέι Κέντεμ, χτισμένο σε έναν λόφο της κατεχόμενης Δυτικής Οχθης, ο 46χρονος Σίμχα Ρόθμαν αγναντεύει ροδιές, αμπελώνες και, στο βάθος, τους άγονους λόφους της Ερήμου της Ιουδαίας που κατηφορίζουν προς τη Νεκρά Θάλασσα. «Αυτή είναι η γη μας, ιστορικά, βιβλικά, θρησκευτικά και νομικά», δηλώνει στον δημοσιογράφο των New York Times.
Ο Ρόθμαν αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες της ισραηλινής σκληρής Δεξιάς. Ζει στον συγκεκριμένο οικισμό εδώ και 18 χρόνια. Οι δρόμοι που οδηγούν εκεί από την Ιερουσαλήμ είναι γεμάτοι ισραηλινές σημαίες και προεκλογικές αφίσες του υπουργού Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, επικεφαλής του κόμματος Θρησκευτικός Σιωνισμός, στο οποίο ανήκει και ο Ρόθμαν. «Σμότριτς: Πράξεις, όχι λόγια!», γράφουν οι αφίσες.
Στη Δυτική Οχθη, όπου ζουν περίπου τρία εκατομμύρια Παλαιστίνιοι, η επέκταση των ισραηλινών οικισμών και ο πολλαπλασιασμός των άτυπων φυλακίων συνοδεύονται από αυξανόμενη βία εποίκων σε βάρος των Παλαιστινίων. Το Διεθνές Δίκαιο κρίνει παράνομη την ισραηλινή κατοχή, που διαρκεί εδώ και 59 χρόνια, καθώς και τους οικισμούς που έχουν αναπτυχθεί στα κατεχόμενα εδάφη.
Ο Ρόθμαν, ωστόσο, απορρίπτει τις επικρίσεις για τη βία. Υποστηρίζει μάλιστα ότι εάν η Ιουδαία και Σαμάρεια, όπως αποκαλούν οι Ισραηλινοί τη Δυτική Οχθη, ήταν περιοχή στις ΗΠΑ θα συγκαταλεγόταν στις ασφαλέστερες.
Για το ενδεχόμενο δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, η θέση του είναι κατηγορηματική. «Οχι σε παλαιστινιακό κράτος, ποτέ», δηλώνει. «Οποιοδήποτε κυρίαρχο κράτος ανάμεσα στον ποταμό και στη θάλασσα που δεν είναι το κράτος του Ισραήλ σημαίνει την καταστροφή μας».
Η Γάζα του 2005 και η 7η Οκτωβρίου
Ο Ρόθμαν μεγάλωσε στην Μπνέι Μπρακ, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του υπερορθόδοξου Ιουδαϊσμού, ανατολικά του Τελ Αβίβ. «Ημουν θρησκευόμενος σιωνιστής από την αρχή», λέει.
Σπούδασε Νομική στο Πανεπιστήμιο Νορθγουέστερν των ΗΠΑ και στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. Το 2013 συνίδρυσε το Κίνημα για τη Διακυβέρνηση και τη Δημοκρατία, με βασικό στόχο να περιορίσει αυτό που θεωρεί υπερβολική δικαστική εποπτεία της εκλεγμένης εξουσίας.
Μία εμπειρία, ωστόσο, ενίσχυσε καθοριστικά τις πεποιθήσεις του. Το 2005 ταξίδεψε στη νότια Λωρίδα της Γάζας και παρακολούθησε την απομάκρυνση 8.600 Ισραηλινών από 17 οικισμούς, στο πλαίσιο της τότε ισραηλινής αποχώρησης. Οπως υποστηρίζει, είχε προειδοποιήσει κατοίκους του κοντινού κιμπούτς Μπεερί για τις συνέπειες. Το Μπεερί βρέθηκε ανάμεσα στις κοινότητες που επλήγησαν περισσότερο από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Η επίθεση εκείνης της ημέρας, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι και απήχθησαν 251, άλλαξε δραματικά την ισραηλινή κοινωνία.
Οπως σημειώνει ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ Γιοτάμ Μαργκαλίτ, η 7η Οκτωβρίου άγγιξε τους βαθύτερους φόβους και τις πιο ευαίσθητες χορδές των Ισραηλινών. Για τον Ρόθμαν, η επίθεση επιβεβαίωσε την πεποίθησή του ότι η λύση των δύο κρατών δεν έχει μέλλον.
Η Δυτική Οχθη και το ερώτημα των δικαιωμάτων
Εκλεγμένος στην Κνεσέτ από το 2021, ο Ρόθμαν βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης το 2023, όταν πρωτοστάτησε στην προσπάθεια της κυβέρνησης Νετανιάχου για σαρωτικές αλλαγές στο δικαστικό σύστημα. Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις προκάλεσαν μαζικές διαδηλώσεις, καθώς θεωρήθηκαν από τους επικριτές τους απόπειρα αποδυνάμωσης των δημοκρατικών ελέγχων και αντιβάρων.
Ο Ρόθμαν έγινε τόσο αμφιλεγόμενο πρόσωπο ώστε χρειάστηκε ένοπλη προστασία στην κατοικία του. Σήμερα, ως πρόεδρος της Επιτροπής Συντάγματος, Νόμου και Δικαιοσύνης της Κνεσέτ, παραμένει αμετακίνητος στις θέσεις του για τα παλαιστινιακά εδάφη.
Η συζήτηση φτάνει στο κρίσιμο ερώτημα της πολιτικής ισότητας. Ο Ρόθμαν υποστηρίζει ότι η Δυτική Οχθη πρέπει να προσαρτηθεί στο Ισραήλ και να υπαχθεί στην ισραηλινή νομοθεσία. Θα έχουν, όμως, δικαίωμα ψήφου οι Παλαιστίνιοι που κατοικούν εκεί; «Οχι», απαντά. Ως αιτιολογία επικαλείται τον ισχυρισμό ότι περισσότερο από το 80% των Παλαιστινίων της περιοχής υποστήριξε την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου.
Ο πρώην αστυνομικός σε ένα αραβικό κόμμα
Περίπου 30 χιλιόμετρα δυτικότερα, σε ένα λιτό ισόγειο διαμέρισμα του Τελ Αβίβ, ο 67χρονος Γιοάβ Σεγκαλόβιτς εκφράζει μια εντελώς διαφορετική αντίληψη. Πρώην αξιωματικός της ισραηλινής αστυνομίας, στην οποία υπηρέτησε επί 28 χρόνια και έφτασε στον βαθμό του υποστρατήγου, ο Σεγκαλόβιτς αποφάσισε να κάνει μια ασυνήθιστη πολιτική επιλογή: να είναι υποψήφιος με το αραβικό κόμμα Ραάμ.
Ο Σεγκαλόβιτς πιστεύει ακράδαντα στις αξίες της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης, όπως διατυπώθηκαν από τον Νταβίντ Μπεν Γκουριόν, τον πρώτο πρωθυπουργό του Ισραήλ, κατά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του το 1948. Θεωρεί ότι οι εκλογές αποτελούν ίσως την τελευταία ευκαιρία να διασωθούν αυτές οι αρχές, ύστερα από χρόνια πολέμων και διακυβέρνησης Νετανιάχου.
Η επιλογή του να συνεργαστεί με ένα αραβικό κόμμα μοιάζει πολιτικά παράτολμη σε μια χώρα όπου η στροφή προς τη σκληρή Δεξιά έχει αποκτήσει βαθιές ρίζες. Ωστόσο, σε μια αμφίρροπη εκλογική αναμέτρηση, η παρουσία του θα μπορούσε να συμβάλει στη διεύρυνση της αντιπολιτευτικής συμμαχίας και στην εξασφάλιση κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Η σκιά του Νετανιάχου και μια χώρα σε κρίσιμο σταυροδρόμι
Η προεκλογική εκστρατεία δεν χαρακτηρίζεται από πλήθος νέων προσώπων ή καινοτόμων πολιτικών προτάσεων. Ούτε ο καταστροφικός πόλεμος στη Γάζα, που έχει αφήσει πίσω του περισσότερους από 74.000 νεκρούς Παλαιστινίους σύμφωνα με τις υγειονομικές αρχές της περιοχής, βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης.
Το βασικό διακύβευμα είναι η παραμονή ή η απομάκρυνση του Νετανιάχου από την εξουσία. Επειτα από συνολικά 19 χρόνια στην πρωθυπουργία, ο Ισραηλινός ηγέτης εξακολουθεί να αξιοποιεί πολιτικά τον φόβο. Ενα από τα προεκλογικά του συνθήματα είναι χαρακτηριστικό: «Η Δεξιά ή η Παλαιστίνη!».
Η προοπτική της λύσης των δύο κρατών έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί από τον λόγο των ηγετών της αντιπολίτευσης μετά την 7η Οκτωβρίου.
Κεντρικό πρόσωπο της προσπάθειας ανατροπής του Νετανιάχου είναι ο Γκάντι Αϊζενκοτ, πρώην αρχηγός των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και κεντρώος πολιτικός, ο οποίος παρουσιάζεται ως το αντίθετο του σημερινού πρωθυπουργού: χαμηλών τόνων, συγκρατημένος, χωρίς ιδιαίτερη επικοινωνιακή λάμψη.
Ο Αϊζενκοτ έχασε τον γιο του στις μάχες στη Γάζα. Μια απώλεια που, όπως επισημαίνει ο Ισραηλινός συγγραφέας Γκέρσομ Γκόρενμπεργκ, αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό συμβολισμό σε αντιπαραβολή με τον γιο του Νετανιάχου, ο οποίος αναρτούσε μηνύματα από το Μαϊάμι.
Ο Γιουβάλ Σάνι, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, θεωρεί ότι η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μια καθοριστική πολιτική μάχη. «Εάν, έπειτα από τη μία καταστροφή μετά την άλλη, οι φιλελεύθεροι εξακολουθούν να μην μπορούν να κερδίσουν αυτές τις εκλογές, πολλοί θα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι το παιχνίδι έχει τελειώσει», προειδοποιεί.
Με πληροφορίες από New York Times
