Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μία ακόμη διαπραγμάτευση για πόρους, ποσοστά και ισορροπίες. Για την Ελλάδα, η νέα ΚΑΠ πρέπει να αποτελέσει ένα σχέδιο ανθεκτικότητας και προσαρμογής. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλάει για μια πιο απλή και ευέλικτη πολιτική, με καλύτερο στρατηγικό σχεδιασμό και μεγαλύτερη έμφαση στην ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Αυτό έχει σημασία για τη χώρα μας. Η Ελλάδα βρίσκεται στην καρδιά της Μεσογείου, σε μια κλιματικά ευάλωτη περιοχή που αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως «climate change hotspot», ενώ ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος επισημαίνει ότι η ΝΑ Ευρώπη διατρέχει ιδιαίτερο κίνδυνο από την αύξηση της ξηρασίας, των καυσώνων, των πυρκαγιών, των πλημμυρών και συνολικά των ακραίων καιρικών φαινομένων, με άμεσες συνέπειες στη διαθεσιμότητα νερού και στην αγροτική παραγωγή.
Επομένως, η νέα ΚΑΠ δεν πρέπει να είναι συνέχεια του χθες. Πρέπει να γίνει πολιτική προετοιμασίας για το αύριο, βασισμένο σε οκτώ άξονες.
Πρώτος άξονας: κλιματική ανθεκτικότητα. Η κλιματική κρίση δεν μπορεί να αποτελεί ένα ακόμη κεφάλαιο της αγροτικής πολιτικής. Πρέπει να είναι ο πυρήνας της. Η Ελλάδα θα βιώσει τις συνέπειες της παρατεταμένης ξηρασίας, της θερμικής καταπόνησης και της αβεβαιότητας για την παραγωγή. Αρα η νέα ΚΑΠ πρέπει να δίνει κίνητρα για πρόληψη, προσαρμογή και ανθεκτικότητα, όπως μέσω της αναδιάρθρωσης και αναθεώρησης καλλιεργειών, όχι να περιορίζεται στην εκ των υστέρων αποκατάσταση ζημιών.
Δεύτερος άξονας: ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία. Η νέα περίοδος δεν μπορεί να εξαντλείται στη στενή λογική της επιδότησης. Χρειάζονται πιο ευέλικτα εργαλεία, εγγυήσεις, δανειακά σχήματα, μηχανισμοί διαχείρισης κινδύνου και στήριξη επενδύσεων που θα βοηθούν τον παραγωγό να προσαρμόζεται έγκαιρα και αποτελεσματικά. Η πρόταση της επιτροπής για την ΚΑΠ δίνει ακριβώς αυτή την κατεύθυνση: πιο ευέλικτη αρχιτεκτονική, καλύτερο στρατηγικό σχεδιασμό και εργαλεία που ενισχύουν τη σταθερότητα.
Τρίτος άξονας: ανανέωση των γενεών. Δεν υπάρχει μέλλον χωρίς νέους ανθρώπους στην παραγωγή. Η επιτροπή επισημαίνει ότι μόνο το 12% των αγροτών στην Ευρώπη είναι κάτω των 40 ετών και συνδέει άμεσα την ανανέωση των γενεών με την επισιτιστική ασφάλεια, τη βιωσιμότητα και τη ζωτικότητα της υπαίθρου. Η προσέλκυση των νέων δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε ένα αρχικό πριμ. Πρέπει να συνδέεται με πρόσβαση σε γη, χρηματοδότηση, κατάρτιση, τεχνογνωσία και προοπτική αξιοπρεπούς εισοδήματος.
Τέταρτος άξονας: εκπαίδευση και συμβουλευτική υποστήριξη. Η προσαρμογή δεν θα γίνει μόνο με χρήματα, αλλά κυρίως με γνώση. Ο παραγωγός χρειάζεται πρόσβαση σε κατάρτιση, συμβουλευτική και μεταφορά τεχνογνωσίας. Σε ένα περιβάλλον όπου οι αποφάσεις επηρεάζονται όλο και περισσότερο από το κλίμα, το κόστος, την αγορά και την τεχνολογία, η γνώση γίνεται εξίσου κρίσιμη με την ενίσχυση.
Πέμπτος άξονας: υποδομές και άρδευση. Για τη χώρα μας, το νερό είναι στρατηγικό ζήτημα. Δεν μπορεί να υπάρξει ανταγωνιστική γεωργία χωρίς σύγχρονα αρδευτικά δίκτυα, αποθήκευση νερού και εξοικονόμηση. Η νέα ΚΑΠ πρέπει να συνδεθεί αποφασιστικά με έργα και παρεμβάσεις που θα θωρακίζουν την παραγωγή απέναντι στη λειψυδρία.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην καρδιά της Μεσογείου, σε μια κλιματικά ευάλωτη περιοχή, που αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως «climate change hotspot».
Εκτος άξονας: νέες τεχνολογίες. Η γεωργία ακριβείας, τα ψηφιακά εργαλεία, οι αισθητήρες και οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση βιωσιμότητας. Η νέα ΚΑΠ πρέπει να επιταχύνει τη διάχυση αυτών των εργαλείων, ώστε να παράγουμε καλύτερα, με χαμηλότερο κόστος και πιο ορθολογική χρήση νερού, εδάφους και εισροών.
Εβδομος άξονας: καινοτομία. Η καινοτομία δεν πρέπει να μένει σε θεωρητικό επίπεδο. Πρέπει να φέρει πιο κοντά την έρευνα, τα πανεπιστήμια. Χρειαζόμαστε εφαρμοσμένη καινοτομία: νέες ποικιλίες, καλύτερες καλλιεργητικές πρακτικές, λύσεις εξοικονόμησης πόρων, πιο έξυπνη φυτοπροστασία και ταχύτερη μεταφορά αποτελεσμάτων στην πράξη.
Ογδοος άξονας: θωράκιση απέναντι στις επιζωοτίες. Η κτηνοτροφία χρειάζεται ειδική μέριμνα, όχι μόνο λόγω του αυξημένου κόστους, αλλά και επειδή τα τελευταία χρόνια δοκιμάζεται από διαδοχικές επιζωοτίες. Η χώρα μας αντιμετώπισε την πανώλη των μικρών μηρυκαστικών, συνεχίζει να δίνει μάχη με την ευλογιά αιγοπροβάτων και κλήθηκε πρόσφατα να διαχειριστεί τον αφθώδη πυρετό στη Λέσβο. Και δεν πρόκειται για αμιγώς ελληνικό φαινόμενο, καθώς και άλλες ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν σοβαρές επιζωοτίες. Η νέα ΚΑΠ οφείλει να δώσει νέα εργαλεία πρόληψης, βιοασφάλειας, επιτήρησης, ταχείας αντίδρασης και επενδυτικής θωράκισης. Για την Ελλάδα αυτό είναι κρίσιμο, καθώς λειτουργούν πολλές οργανωμένες και σε αρκετές περιπτώσεις σύγχρονες κτηνοτροφικές μονάδες, που πρέπει να προστατευθούν και να ενισχυθούν.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να δει τη νέα ΚΑΠ ως συμβατική άσκηση κατανομής πόρων. Η κλιματική κρίση αλλάζει ήδη τους όρους της παραγωγής και αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε μια πολιτική πιο ευέλικτη, πιο έξυπνη και πιο στοχευμένη. Μια πολιτική που θα προετοιμάζει τον πρωτογενή τομέα για τις επόμενες δεκαετίες και δεν θα περιορίζεται στο να καλύπτει, με καθυστέρηση, τις συνέπειες κάθε νέας πίεσης.
Η εναρκτήρια συνάντηση για τη διαβούλευση της νέας ΚΑΠ 2028-2034, που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τρίτη στην Αθήνα, με τη συμμετοχή του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη και του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτη Σχοινά, ήταν μια χρήσιμη αφετηρία. Το ουσιαστικό ζητούμενο τώρα είναι να διαμορφωθεί έγκαιρα μια καθαρή εθνική θέση: ότι για την Ελλάδα η νέα ΚΑΠ πρέπει να είναι πάνω απ’ όλα μια στρατηγική ανθεκτικότητας, προσαρμογής και προετοιμασίας απέναντι σε σημαντικές προκλήσεις, όπως η κλιματική κρίση, αλλά και σε σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης.
*O κ. Σπύρος Πρωτοψάλτης είναι γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
