Είναι γεγονός πως οι μεγάλες πυρκαγιές, οι πλημμύρες, οι παρατεταμένοι καύσωνες και η λειψυδρία δεν αποτελούν πλέον έκτακτες εξαιρέσεις. Θα λέγαμε πως σταδιακά μετατρέπονται σε μόνιμη απειλή για την οικονομία, τις υποδομές και την κοινωνική συνοχή της Ευρώπης.
Η κλιματική αλλαγή πλέον δεν αναγνωρίζει σύνορα και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά μόνο με εθνικούς προϋπολογισμούς και αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ε.Ε. διαθέτει ήδη σημαντικά χρηματοδοτικά εργαλεία. Για παράδειγμα, η πολιτική συνοχής στηρίζει έργα προσαρμογής, πρόληψης κινδύνων και διαχείρισης φυσικών καταστροφών, ενώ το Ταμείο Αλληλεγγύης χρηματοδοτεί την αποκατάσταση έπειτα από μεγάλες καταστροφές. Παράλληλα, ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας και το rescEU χρηματοδοτούν κοινές ευρωπαϊκές δυνατότητες, όπως εναέρια μέσα πυρόσβεσης, εξοπλισμό και αποθέματα έκτακτης ανάγκης.
Μάλιστα για την περίοδο 2021-2027 έχουν διατεθεί περίπου 3,7 δισ. ευρώ στον ευρωπαϊκό μηχανισμό πολιτικής προστασίας, εκ των οποίων περίπου 2,9 δισ. ευρώ κατευθύνονται στον μηχανισμό rescEU.
Παρ’ όλα αυτά, η σημερινή χρηματοδοτική αρχιτεκτονική παραμένει κατακερματισμένη. Αυτό σημαίνει ότι οι πόροι προέρχονται από διαφορετικά προγράμματα, διέπονται από διαφορετικούς κανόνες και συχνά ενεργοποιούνται αφού έχει ήδη συντελεστεί η καταστροφή.
Με βάση τα παραπάνω, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επισημάνει ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει ακόμη πλήρη εικόνα για το ύψος των ευρωπαϊκών κονδυλίων που δαπανώνται ειδικά για τις δασικές πυρκαγιές, ούτε για τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται.
Η κλιματική κρίση δεν αναγνωρίζει σύνορα και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με εθνικούς προϋπολογισμούς.
Με λίγα λόγια, η Ευρώπη χρειάζεται ένα μόνιμο Ευρωπαϊκό Ταμείο Κλιματικής Ανθεκτικότητας, το οποίο θα χρηματοδοτεί πρωτίστως την πρόληψη και όχι μόνο την αποζημίωση. Το ταμείο αυτό θα μπορούσε να επενδύει σε αντιπυρικές ζώνες, καθαρισμό και βιώσιμη διαχείριση δασών, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, αντιπλημμυρικά έργα, δίκτυα παρακολούθησης μέσω δορυφόρων, αποκατάσταση υδροβιότοπων αλλά και ενίσχυση των υποδομών ύδρευσης.
Εκτός αυτού, η ευρωπαϊκή στρατηγική για τις πυρκαγιές αναγνωρίζει ότι ο κίνδυνος ενισχύεται όχι μόνο από την άνοδο της θερμοκρασίας, αλλά και από τις αλλαγές στη διαχείριση της γης και τη συσσώρευση καύσιμης ύλης.
Η χρηματοδότηση ενός τέτοιου μηχανισμού θα μπορούσε να βασιστεί στην έκδοση κλιματικών ευρωομολόγων. Η έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο και αυτό γιατί ήδη το NextGenerationEU χρηματοδοτείται μέσω δανεισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τις αγορές, ενώ μόνο για το 2026 προβλέπεται έκδοση ευρωπαϊκών ομολόγων ύψους περίπου 180 δισ. ευρώ. Συνεπώς, τα έσοδα από τα κλιματικά ευρωομόλογα θα μπορούσαν να κατευθύνονται σε έργα με διασυνοριακή αξία και μετρήσιμους στόχους.
Με αυτόν τον τρόπο, χώρες με κοινά δασικά οικοσυστήματα, ποτάμιες λεκάνες ή παράκτιες ζώνες θα μπορούσαν να υποβάλλουν κοινές προτάσεις, επιτυγχάνοντας οικονομίες κλίμακας και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση εξοπλισμού και τεχνογνωσίας. Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η οποία το 2025 διέθεσε περισσότερα από 50 δισ. ευρώ για το κλίμα και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, θα μπορούσε να αναλάβει την αξιολόγηση και τη μόχλευση των ιδιωτικών κεφαλαίων.
Εν κατακλείδι, θα λέγαμε πως το κόστος της πρόληψης είναι σίγουρα μεγάλο, αλλά από την άλλη η επιβάρυνση από καθυστερήσεις και παλινωδίες των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη. Συνεπώς, ένα κοινό ευρωπαϊκό ταμείο δεν θα αποτελούσε απλώς μία σύγχρονη πράσινη πολιτική, αλλά θα ήταν επένδυση στην ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τη συνοχή της Ενωσης. Απέναντι σε έναν κοινό και διαρκώς εντεινόμενο κίνδυνο από την κλιματική αλλαγή, η Ε.Ε. χρειάζεται κοινή χρηματοδότηση, κοινό σχεδιασμό και συντονισμένες δράσεις πριν από την επόμενη μεγάλη κρίση και καταστροφή.
*Ο κ. Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός.
