Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 2 Οκτωβρίου

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 2 Οκτωβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των
τιμώμενων αγίων
της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Ιουστίνα, Ιουστίνος
• Κυπριανή, Κυπριανός

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Ιερομάρτυς Κυπριανός ο από μάγων και παρθενομάρτυς Ιουστίνη και Μεγαλομάρτυς Θεόδωρος Γαβράς

Ιερομάρτυς Κυπριανός ο από μάγων και παρθενομάρτυς Ιουστίνη

Χωρίς να είναι βέβαιος ο τόπος καταγωγής, γεννήθηκε περί το 250 από πλούσια οικογένεια ειδωλολατρών. Ηταν εξαιρετικά ευφυής, σπούδασε φιλοσοφία και ρητορική, αλλά από πολύ νωρίς στράφηκε στον αποκρυφισμό, γι’ αυτό επισκέφθηκε τα μεγαλύτερα ειδωλολατρικά κέντρα της εποχής. Στην Αθήνα μυήθηκε στα Ελευσίνια Μυστήρια, στον Ολυμπο διδάχθηκε τις τέχνες των ειδώλων, ενώ ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Χαλδαία για να τελειοποιήσει τις γνώσεις του στην αστρονομία, την αστρολογία και τη νεκρομαντεία, και τελικά εγκαταστάθηκε στην Αντιόχεια της Συρίας, όπου απέκτησε τεράστια φήμη.

Η συνάντησή του με την Ιουστίνη έχει κάτι μυθιστορηματικό. Ολα ξεκίνησαν από έναν συμπολίτη του, τον Αγλαΐδα, ο οποίος την ερωτεύτηκε, αλλά εκείνη τον απέκρουε σταθερά, τονίζοντάς του ότι είχε τάξει τον εαυτό της και την παρθενία της στον ένα και μοναδικό Νυμφίο, τον Ιησού Χριστό. Ο ερωτοχτυπημένος νέος κατέφυγε τότε στον Κυπριανό και στις μαγικές ικανότητές του, για να προκαλέσει το ενδιαφέρον και τη μεταστροφή της. Επιστρατεύοντας εκείνος τα ισχυρότερα μαγικά του φίλτρα, έστειλε διαδοχικά τρία κύματα δαιμόνων, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του αρχηγού τους, για να ταράξουν την ψυχή της Ιουστίνης με σαρκικούς πειρασμούς, αλλά η μάρτυς νίκησε κάθε δαιμονική επίθεση με μόνο όπλο την αδιάλειπτη προσευχή, τη νηστεία και το σημείο του Τιμίου Σταυρού. Βλέποντας ο Κυπριανός ότι οι δαιμονικές δυνάμεις δεν μπορούσαν να λυγίσουν μια απλή κοπέλα, κάλεσε τον αρχηγό των δαιμόνων και τον ρώτησε ποιο είναι το μυστικό της. Ο δαίμονας αναγκάστηκε τότε να ομολογήσει ότι τρέμει το σημείο του Σταυρού και το όνομα του Χριστού, ο δε Κυπριανός συνειδητοποιώντας την πλάνη του, είπε στον διάβολο: «Αφού τρέμεις τον Σταυρό, φαντάσου πόσο ανώτερος είναι ο Χριστός. Δεν σε έχω πια ανάγκη». Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε στον επίσκοπο Αντιόχειας Ανθιμο, ομολόγησε τις αμαρτίες του, έκαψε δημόσια όλα τα πανάκριβα μαγικά του βιβλία, βαπτίστηκε χριστιανός και, λόγω της μεγάλης του θεολογικής κατάρτισης και ευσέβειας, προχώρησε γρήγορα στους βαθμούς της ιεροσύνης, χειροτονούμενος εν τέλει Επίσκοπος, και πήρε υπό την προστασία του ως διακόνισσα την Ιουστίνη.

Οταν ξεκίνησαν οι διωγμοί επί Δεκίου (250), αφού συνελήφθησαν μεταφέρθηκαν και οι δύο στη Δαμασκό, από εκεί στη Νικομήδεια, όπου θανατώθηκαν (250-258) με αποκεφαλισμό. Στη συνείδηση των πιστών, ο Κυπριανός θεωρείται ο κατ’ εξοχήν προστάτης ενάντια στη μαγεία, το κακό μάτι και τις δαιμονικές ενέργειες, ωστόσο, οι γνωστές «Ευχές του Αγίου Κυπριανού», ως κείμενα εξορκισμού, δεν χρησιμοποιούνται ευρέως από την Εκκλησία και αναγιγνώσκονται με μεγάλη φειδώ σε εξαιρετικές μόνον περιπτώσεις.

Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος αφιέρωσε τον 24ο Λόγο του «Εις τον Αγιον Ιερομάρτυρα Κυπριανόν» και τον εκφώνησε στην Κωνσταντινούπολη γύρω στο 379-380. Εκεί, προχωρά σε βαθύτατη θεολογική ανάλυση της μεταστροφής του Αγίου και, παράλληλα, μας δίνει τις πρώτες ιστορικές πληροφορίες για τα θαύματα των λειψάνων του. Εξυμνεί, επίσης, τη δύναμη του Θεού που μεταμορφώνει τον άνθρωπο, τονίζει ότι η μεταστροφή του αποτελεί παράδειγμα της θείας ευσπλαχνίας και, τέλος, πλέκει το εγκώμιο της Ιουστίνας, καθώς, νεαρή κοπέλα ούσα, με μόνο όπλο τη νηστεία, την προσευχή και την επίκληση του Χριστού, νίκησε ολόκληρη τη δαιμονική στρατιά του Κυπριανού.

Τα λείψανα των Αγίων διασκορπίστηκαν με την πάροδο των αιώνων για να ευλογούν διάφορα μέρη του χριστιανικού κόσμου. Στον Ιερό Ναό Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης στο χωριό Μένοικο Κύπρου φυλάσσεται μέρος της τιμίας κάρας του Αγίου και μέρος της κάρας της Ιουστίνης, στη Φυλή Αττικής από τμήμα των λειψάνων τους φυλάσσεται στην ομώνυμη Ιερά Μονή, στο Αγιον Ορος ένας από τους πόδες του Αγίου αποθησαυρίζεται στην Ιερά Μονή Ιβήρων, στην Ανδρο η κάρα της Αγίας φυλάσσεται στην ιστορική Ιερά Μονή Παναχράντου και στη Ρουμανία, το δεξί χέρι του Αγίου βρίσκεται στον Ναό Ζλάταρι (Zlătari) στο κέντρο του Βουκουρεστίου, το οποίο θεωρείται εξαιρετικά θαυματουργό.

Μεγαλομάρτυς Θεόδωρος Γαβράς

Ξεχωριστή προσωπικότητα του Πόντου, συνδύασε την ιδιότητα του τοπικού ηγεμόνα, του στρατιωτικού ήρωα και του μεγαλομάρτυρα της Εκκλησίας. Γεννήθηκε στα μέσα του 11ου αι. στην περιοχή της Χαλδίας του Πόντου, πρωτεύουσα της οποίας ήταν η Τραπεζούντα, με καταγωγή από τους Γαβράδες, μια πανίσχυρη, πλούσια και αρχοντική οικογένεια της βυζαντινής αριστοκρατίας με μεγάλη παράδοση σε στρατιωτικά αξιώματα.

Από νεαρή ηλικία διακρίθηκε για τη βαθιά του ευσέβεια, την ανώτερη μόρφωση, αλλά κυρίως για τη θρυλική σωματική του ανδρεία και τη στρατηγική του ιδιοφυΐα. Μετά την καταστροφική για το Βυζάντιο μάχη του Μαντζικέρτ (1071), οι Σελτζούκοι εισέβαλαν στα μικρασιατικά εδάφη και κατέλαβαν την Τραπεζούντα. Εκείνος, τότε, επικεφαλής ενός στρατού που αποτελούνταν αποκλειστικά από ντόπιους Πόντιους στρατιώτες και χωρίς καμία βοήθεια από την Κωνσταντινούπολη, επιτέθηκε στους Τούρκους, τους συνέτριψε και απελευθέρωσε την Τραπεζούντα περί το 1075, γι’ αυτό και, αναγνωρίζοντας τη δυναμικότητά του, ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός τον διόρισε επίσημα «Δούκα της Χαλδίας». Λόγω της απόστασης από τη Βασιλεύουσα, ο Γαβράς κυβέρνησε την περιοχή ουσιαστικά ως ημιανεξάρτητος ηγεμόνας, προστατεύοντας με επιτυχία τον χριστιανικό πληθυσμό από τις επιδρομές των Τούρκων και των Γεωργιανών, κερδίζοντας έτσι την αγάπη και την εμπιστοσύνη του ποντιακού ελληνισμού, που έβλεπε στο πρόσωπό του τον υπέρμαχο προστάτη έναντι πάντων των εισβολέων, κυρίως των Τούρκων.

Ωστόσο, το 1098 έμελλε να έχει τέλος αυτή η κατάσταση, όταν ο Θεόδωρος, κατά τη διάρκεια μιας εκστρατείας στην περιοχή της Θεοδοσιούπολης, το σημερινό Ερζερούμ, έπεσε σε ενέδρα υπέρτερων τουρκικών δυνάμεων των Τούρκων και αιχμαλωτίστηκε από τον εμίρη Ασλή. Οταν έφεραν τον Αγιο ενώπιον του εμίρη, του ζητήθηκε να απαρνηθεί τον Χριστό και να αλλαξοπιστήσει με αντάλλαγμα σημαντικά αξιώματα και πλούτη. Ο Θεόδωρος, όμως απάντησε θαρρετά ότι προτιμάει τον θάνατο παρά να αθετήσει την πίστη του, με αποτέλεσμα, μετά από φρικτά βασανιστήρια που δεν αντέχουν σε οποιαδήποτε περιγραφή, αποκεφαλίστηκε και διαμελίστηκε.

Μετά τον αποκεφαλισμό του, οι Σελτζούκοι προχώρησαν σε μια μακάβρια πράξη. Επένδυσαν το κρανίο του Αγίου με χρυσό και ασήμι και ο εμίρης το χρησιμοποιούσε ως κύπελλο για να πίνει κρασί, θεωρώντας ότι έτσι θα αποκτούσε την ανδρεία του νεκρού στρατηγού. Χρόνια αργότερα, ο ανιψιός του, Κωνσταντίνος Γαβράς, κατάφερε να εξαγοράσει ή να ανακτήσει την τιμία κάρα του μεγαλομάρτυρος, τη μετέφερε με μεγάλες τιμές στην Τραπεζούντα και έχτισε μεγαλοπρεπή ναό προς τιμήν του. Ο Αγιος Θεόδωρος θεωρείται μέχρι σήμερα ένας από τους προστάτες Αγίους του Ποντιακού Ελληνισμού, συμβολίζοντας την αντίσταση, τη φιλοπατρία και την ακλόνητη πίστη.

Στην περίφημη «Αλεξιάδα», η βυζαντινή πριγκίπισσα και ιστορικός Αννα Κομνηνή αφιερώνει εκτενή χωρία για να τον περιγράψει. Η μαρτυρία της έχει μεγάλη αξία, καθώς τον γνώριζε προσωπικά, διότι ο Γαβράς είχε ζήσει για μεγάλα διαστήματα στην Κωνσταντινούπολη, ενώ ο γιος του Γρηγόριος είχε αρραβωνιαστεί μία από τις αδελφές της. Τον σκιαγραφεί, λοιπόν, με έναν συνδυασμό θαυμασμού για τη στρατιωτική του αξία και επιφύλαξης για τον εκρηκτικό και ανεξάρτητο χαρακτήρα του. Πλέκει το εγκώμιο των πολεμικών ικανοτήτων του, παρουσιάζοντάς τον ως έναν από τους ικανότερους στρατηγούς της εποχής του, τον χαρακτηρίζει ως άνδρα «αγχίστροφον» (εύστροφο, ευκίνητο στη σκέψη) και «τολμητίαν» (ριψοκίνδυνο, γεμάτο θάρρος), με εξαιρετική στρατηγική ευφυΐα, ο οποίος σχεδόν ποτέ δεν αποτύγχανε στις στρατιωτικές του αποστολές και πάντα υπερίσχυε των εχθρών του, σημειώνοντας, μάλιστα, ότι η φήμη του είχε εξαπλωθεί παντού, προκαλώντας τον τρόμο στους εχθρούς της αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα στους Σελτζούκους Τούρκους.

Παρά τον θαυμασμό της, η Αννα, ως αυθεντική εκπρόσωπος της κεντρικής εξουσίας της Κωνσταντινούπολης, δεν παραλείπει να τονίσει τη δυσκολία του χαρακτήρα του. Τον περιγράφει ως άνθρωπο «οξύχειρα» (που σήκωνε εύκολα χέρι, βίαιο) και με άγριο ταμπεραμέντο και εξηγεί ότι ο Γαβράς αντιμετώπιζε την Τραπεζούντα και τη Χαλδία σχεδόν σαν προσωπικό του κτήμα, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι κυβερνούσε την περιοχή «ως ιδιόκτητον συστησάμενος αρχήν». Αυτή η τάση αυτονομίας ανησυχούσε έντονα τον πατέρα της Αλέξιο Α΄ Κομνηνό, γι’ αυτό κρατούσε τον γιο του Γρηγόριο στην Κωνσταντινούπολη ως εγγυητή. Μέσα από τα μάτια της Αννας Κομνηνής, ο Θεόδωρος Γαβράς δεν εμφανίζεται ακόμη ως ο Αγιος του συναξαρίου, αλλά ως ένας ζωντανός, επικός, σχεδόν τραγικός βυζαντινός ακρίτας. Ηταν ο ήρωας που η αυτοκρατορία είχε απόλυτη ανάγκη για να κρατήσει τα σύνορά της, αλλά ταυτόχρονα φοβόταν για την ανεξαρτησία του.

Τιμάται επίσης η μνήμη: Νεομάρτυρος Γεωργίου του εκ Φιλαδελφείας, οσίας Αννης του Κασίν, οσίου Κασσιανού του Γραικού, θαυματουργού εν Ούγκλιτς, Θεοδώρου Ουσακώφ ναυάρχου του ρωσικού στόλου, Μαρτύρων Δαυίδ και Κωνσταντίνου πριγκήπων της Γεωργίας και Λεοδεγαρίου Επισκόπου Ωτέν.