Φόρτωση Text-to-Speech…
Πόσο προσωποκεντρικό θα είναι το δίλημμα των επόμενων εκλογών; Οι πολίτες θα κληθούν να επιλέξουν μεταξύ σταθερότητας ή περιπέτειας (όπως το θέτει η Νέα Δημοκρατία), εντιμότητας ή διαφθοράς (όπως το θέτουν Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη και ΠΑΣΟΚ), συνέχειας ή πολιτικής αλλαγής (στην πιο ουδέτερη εκδοχή του διλήμματος); Ή μήπως η διάζευξη θα συγκεντρωθεί στα πρόσωπα; Ο Στέλιος Ζοντός, σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας, πιστεύει ότι «οι επόμενες εκλογές θα έχουν προσωποκεντρικό δίλημμα, έτσι ψηφίζουν οι δημοκρατίες όταν κουραστούν».
Εκτιμά ότι το σκληρό δίπολο το θέλουν τα κόμματα που προηγούνται, ενώ θυμίζει το παράδειγμα των εκλογών στην Πολωνία το 2023, όταν ο Ντόναλντ Τουσκ κέρδισε αφού ο αντίπαλός του τον αντιμετώπισε ως «προσωποποίηση του κακού».
Ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Μάνος Παπάζογλου εκτιμά ότι θα μετρήσουν, εκτός από τις ηγετικές προσωπικότητες, και οι ιδέες που φέρουν, δηλαδή –κυρίως– τα προγράμματα που θα παρουσιάσουν.
Επιμέλεια: Αγγελική Σπανού
Ο κανόνας της Βαρσοβίας
Του Στέλιου Ζοντού*
Στην πολιτική υπάρχει ένας κανόνας που δεν διδάσκεται, γιατί τα δίδακτρά του πληρώνονται πάντα εκ των υστέρων: το προσωποκεντρικό δίλημμα δεν ανήκει σε όποιον το διατυπώνει, αλλά σε όποιον θα το πληρώσει.
Η Πολωνία τον απέδειξε στις 15 Οκτωβρίου 2023. Συμμετοχή 74%, η υψηλότερη από το 1919, μεγαλύτερη από τότε που ψηφιζόταν το τέλος του κομμουνισμού. Το τελευταίο εκλογικό τμήμα έκλεισε στις πέντε τα ξημερώματα, για να ψηφίσουν όσοι περίμεναν ακόμη στην ουρά. Κανείς δεν στάθηκε οκτώ ώρες στο κρύο από έρωτα για τον Ντόναλντ Τουσκ. Αλλωστε ήταν πολιτικά τελειωμένος. Ο,τι δεν μπορούσε να χτίσει μόνος του τού το πρόσφερε ο Κατσίνσκι: τον ονόμασε «προσωποποίηση του κακού», τον έκανε καθημερινό πρωταγωνιστή της κρατικής τηλεόρασης και του παρέδωσε, χωρίς αντάλλαγμα, το σπανιότερο αγαθό της πολιτικής, τη μοναδικότητα. Μετέτρεψε τις εκλογές σε δημοψήφισμα για έναν άνθρωπο και ξέχασε ότι τα δημοψηφίσματα έχουν δύο απαντήσεις.
Το δίδαγμα δεν αφορά μόνο την Πολωνία. Οι κυβερνήσεις δεν πέφτουν επειδή μεγαλώνει η δυσαρέσκεια. Δυσαρέσκεια υπήρχε και στη Βαρσοβία επί χρόνια, μοιρασμένη σε κόμματα που δεν συμφωνούσαν σε τίποτα. Πέφτουν όταν η δυσαρέσκεια αποκτήσει σημείο συνάντησης: ένα πρόσωπο πάνω στο οποίο μπορούν να συναντηθούν άνθρωποι που δεν συμφωνούν πουθενά αλλού παρά μόνον στο τι θέλουν να τελειώσει.
Οι κυβερνήσεις πέφτουν όταν συναντηθούν σε ένα πρόσωπο άνθρωποι που δεν συμφωνούν πουθενά αλλού παρά μόνον στο τι θέλουν να τελειώσει.
Εδώ βρίσκεται το ελληνικό παράδοξο. Το «Μητσοτάκης ή ποιος;» κέρδισε δύο φορές επειδή το «ποιος» είχε όνομα. Σήμερα η δυσαρέσκεια υπάρχει και είναι, όπως και τότε στη Βαρσοβία, μοιρασμένη στα πέντε. Αυτό που λείπει είναι το πρόσωπο. Η απουσία του είναι το πραγματικό κεφάλαιο της κυβέρνησης και ο μεγάλος της πειρασμός: να καλύψει η ίδια το κενό, χρίζοντας τον Τσίπρα μοναδικό αντίπαλο για να ξαναζωντανέψει το οικείο δίπολο. Η ειρωνεία είναι ότι το δίπολο το χρειάζεται εξίσου και ο απέναντι· καμία επιστροφή δεν στέκεται χωρίς τον αντίπαλο που τη δικαιώνει. Η προσωποποίηση, δηλαδή, δεν θα είναι στρατηγική του ενός. Θα είναι σιωπηλή συνεννόηση των δύο με λογαριασμό που θα πληρώσει μόνο ο ένας.
Οι επόμενες εκλογές, όποτε κι αν γίνουν, θα έχουν προσωποκεντρικό δίλημμα, έτσι ψηφίζουν οι δημοκρατίες όταν κουραστούν. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει πρόσωπο στο κέντρο της κάλπης. Είναι ποιος θα καταλάβει, την επομένη, ότι το πρόσωπο ήταν το δικό του.
* Ο κ. Στέλιος Ζοντός είναι σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας.
Η προσέγγιση των εκλογέων
Του Μάνου Παπάζογλου*
Η κατανόηση της πολιτικής μέσω των προσωπικών χαρακτηριστικών των δρώντων υποκειμένων αποτελεί κοινή τάση στην πλευρά των εκλογέων, γιατί απλούστατα εξοικονομούν χρόνο και ενέργεια. Οι πολιτικές διεργασίες είναι εξαιρετικά περίπλοκες, με πλήθος θεσμικών στοιχείων, διοικητικών διαδικασιών και άλλων σύνθετων παραμέτρων. Διαχρονικά στο ελληνικό κοινοβουλευτικό σύστημα έχουν εδραιωθεί εκλογικές καμπάνιες επικεντρωμένες στην ηγεσία (εξ ου ο πρωθυπουργοκεντρισμός και η κομματική πειθαρχία).
Ωστόσο, τα πρόσωπα είναι και φορείς ιδεών οι οποίοι διεκδικούν την ψήφο των πολιτών για να εφαρμόσουν συγκεκριμένα πολιτικά προγράμματα. Με αυτό το δεδομένο γίνονται κατανοητές οι εξελίξεις από το 2019. Η αδυναμία της ηγεσίας Τσίπρα να επεξεργαστεί ένα συνεκτικό σχέδιο κυβερνητικής δράσης και τα πενιχρά αποτελέσματα της ηγεσίας Ανδρουλάκη να προσελκύσει ψηφοφόρους πέραν του εκλογικού μηχανισμού του ΠΑΣΟΚ έφεραν κατακερματισμό του προοδευτικού χώρου και την επάνοδο του Αλ. Τσίπρα (με προσωποπαγές κόμμα) ως μοναδικής εφικτής λύσης για την προοπτική της αντιπολίτευσης.
Στην πορεία προς τις εκλογές οι ηγεσίες θα έχουν αποφασιστική επίδραση, όχι μόνον ως μεμονωμένα πρόσωπα, αλλά και ως φορείς ιδεών και προγραμμάτων.
Καθοριστική ήταν η ικανότητα της ηγεσίας Μητσοτάκη να εκφράσει αρχικά το αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο και να προβάλει ως η καλύτερη διαθέσιμη επιλογή διακυβέρνησης για την ανάκτηση της οικονομικής βιωσιμότητας του κράτους και της ευημερίας των πολιτών. Αυτό οφείλεται και στις προσωπικές ικανότητες να συντονίζει το κυβερνητικό έργο, να επιλέγει προσωπικό και να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην προβολή του κυβερνητικού έργου (και στη διαχείριση των τακτικών κρίσεων). Δεν πρέπει, όμως, να παραβλέπουμε ότι η ηγεσία Μητσοτάκη στηρίζεται στην πλέον συμπαγή παράταξη και στον καλύτερα οργανωμένο κομματικό μηχανισμό, ο οποίος εξασφαλίζει την εκλογική κινητοποίηση και την ανάδειξη στελεχών.
Στην πορεία προς τις εκλογές του 2027 οι ηγεσίες θα έχουν αποφασιστική επίδραση, όχι μόνον ως μεμονωμένα πρόσωπα, αλλά και ως φορείς ιδεών, προγραμμάτων και επικεφαλής ομάδων. Γι’ αυτό και είναι υπεραπλούστευση ότι ένα κόμμα Σαμαρά θα αποκαθηλώσει τον Κυρ. Μητσοτάκη. Από την άλλη, η ηγεσία Τσίπρα επωφελείται από την πρωθυπουργική εμπειρία, αλλά πρέπει να ενισχύσει τα προγραμματικά στοιχεία της ΕΛΑΣ και την ανάδειξη πολιτικών στελεχών, αν θέλει να διεκδικήσει ρόλο ουσιαστικής αξιωματικής αντιπολίτευσης και δυνάμει κόμματος εξουσίας.
* Ο κ. Μάνος Παπάζογλου είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Συστημάτων στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
