Ουκρανία: Πόλεμος εντός των τειχών

Σε μια χρονική περίοδο που η Ουκρανία καταγράφει επιτυχίες στο πεδίο των μαχών (με τις επιθέσεις της βαθιά μέσα στη Ρωσία, καθώς και στην Κριμαία) αλλά και της διπλωματίας (θετικό κλίμα στην τελευταία σύνοδο του ΝΑΤΟ), στο εσωτερικό της χώρας επικρατεί αναβρασμός. Η απόφαση του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι να αποπέμψει τον 35χρονο εξαιρετικά δημοφιλή υπουργό Αμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ έχει εξοργίσει μεγάλο τμήμα της κοινής γνώμης, που ζητάει την αποκατάστασή του.

Μετά τις πρόσφατες μαζικές διαδηλώσεις, που συνεχίστηκαν μέχρι και προχθές, ο Ζελένσκι απομάκρυνε και τον αρχηγό του γενικού επιτελείου Ολεξάντερ Σίρσκι, τηρώντας ίσες αποστάσεις στη μεταξύ τους σύγκρουση για την κατεύθυνση του πολέμου. Παράλληλα, για να κατευνάσει τα πλήθη συναντήθηκε με τον Φεντόροφ και του προσέφερε δελεαστικά ηγετικά πόστα, υποσχόμενος ταυτόχρονα να προχωρήσει σε συνολική ανασυγκρότηση της στρατιωτικής ηγεσίας. Οπως σημείωναν όμως αναλυτές, έχει περιέλθει σε δυσχερή θέση, αφού αν τον επανέφερε στο θώκο του, όπως ζητούν οι διαδηλωτές, θα ενίσχυε το ήδη κραταιό προφίλ του νεαρού πολιτικού κι αν δεν το έκανε, θα διακινδύνευε παράταση των κινητοποιήσεων.

Τον έδιωξαν οι διαδηλωτές – «Είναι πιθανό ο πρόεδρος να ήθελε να απομακρύνει τον Σίρσκι αργότερα, επειδή βρίσκονται σε εξέλιξη κάποιες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Οι διαμαρτυρίες επιτάχυναν την απόφασή του», λέει ο Aντον Γκρουσέτσκι, διευθυντής του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου.

Κίνηση εκτόνωσης

Αφορμή για τη δημόσια αντιπαράθεση των Φεντόροφ – Σίρσκι ήταν η καταγγελία του πρώτου ότι ο δεύτερος μπλοκάρει τις μεταρρυθμίσεις και αρνείται να συνεργαστεί μαζί του και ο ισχυρισμός του δεύτερου πως ο πρώτος έχει υπερβεί κατά πολύ τις αρμοδιότητές του. O Aντον Γκρουσέτσκι, διευθυντής του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου, πιστεύει πως η αρχική απόφαση του Ζελένσκι ήταν να απολυθεί μόνο ο Φεντόροφ και ότι η αποπομπή του Σίρσκι ήταν τελικά μια αντίδραση στις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας.

«Είναι πολύ πιθανό ο πρόεδρος να ήθελε να απομακρύνει τον Σίρσκι αργότερα, επειδή ακόμη βρίσκονται σε εξέλιξη κάποιες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Εννοώ ότι μαζί με τον Φεντόροφ, ο πρόεδρος ήθελε να απολύσει και τον Σίρσκι, αλλά ανέβαλε την απόφαση. Ωστόσο, οι δημόσιες διαμαρτυρίες επιτάχυναν την απόφασή του», λέει στην «Κ», υιοθετώντας το σενάριο της «καραμπόλας». Διαφωνεί όμως με την κυρίαρχη αφήγηση ότι επρόκειτο για μια σύγκρουση μεταξύ ενός νέου στρατηγού, υπερμάχου της χρήσης drones, του Φεντόροφ, και μιας συντηρητικής σοβιετικής αντίληψης του πολέμου, που εκπροσωπεί ο Σίρσκι.

«Οι δύο άνδρες έχουν όντως διαφορετικές απόψεις για τη γενική στρατηγική στον πόλεμο. Ο Σίρσκι όμως είναι κι αυτός υπέρμαχος της χρήσης drones, αλλά ως αρχιστράτηγος και αξιωματικός καριέρας έχει διαφορετική άποψη για το τι χρειάζεται ο στρατός και πώς πρέπει να διεξάγει έναν πόλεμο. Ο Φεντόροφ είναι μόλις 35 ετών, μορφωμένος, τεχνολογικά έμπειρος, χωρίς στρατιωτική εκπαίδευση. Είναι θεμιτό να υπάρχουν αποκλίσεις, όμως σε αυτήν την περίπτωση, επηρεάστηκε το ηθικό του στρατού, οπότε η ένταση έπρεπε να επιλυθεί με κάποιον τρόπο. Ο Φεντόροφ, πάντως, δεν έχει καμία στρατιωτική εκπαίδευση για να διοικήσει τον στρατό, ενώ ο Σίρσκι είναι ένας πραγματικός ήρωας πολέμου – για τις επιχειρήσεις του όπως η άμυνα του Κιέβου ή η επιχείρηση του Χαρκόβου το 2022. Είναι εντελώς λάθος να δαιμονοποιούμε τον Σίρσκι και να τον προσβάλλουμε», σημειώνει στην «Κ».

Καθαρό προφίλ

O Πέτρο Ομπούχοφ, Ουκρανός πολιτικός της αντιπολίτευσης και στέλεχος του δημοτικού συμβουλίου στην Οδησσό, εκπλήσσεται με τον εαυτό του, που βρέθηκε να διαδηλώνει υπέρ υπουργού του Ζελένσκι. «Δεν το περίμενα ποτέ αυτό», λέει στην «Κ» γελώντας. «Δεν είναι τυχαίο ότι ο Φεντόροφ δεν έχει εμπλακεί ποτέ σε σκάνδαλο, γι’ αυτό είναι τόσο δημοφιλής. Ο Ζελένσκι τον ζηλεύει». Ερωτηθείς κατά πόσον αποτελεί πιο επικίνδυνο αντίπαλο για τον Ουκρανό πρόεδρο από τον δημοφιλή μέχρι πρότινος πρώην αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων και νυν πρέσβη της χώρας στο Λονδίνο, Βαλέρι Ζαλούσνι, απαντάει θετικά: «Ο Ζαλούσνι είναι παροπλισμένος, η απήχησή του έχει περιοριστεί. Ως πρέσβης δεν έχει πλέον ορατότητα. Εξάλλου, είναι τραγικός ρήτορας. Τον άκουσα σε ένα συνέδριο και διάβαζε την ομιλία του, σε αντίθεση με τον Φεντόροφ που είναι εξόχως επικοινωνιακός».

Ντόμινο από τις ΗΠΑ – Ο Ζελένσκι υποχρεώθηκε στον μίνι ανασχηματισμό κυβέρνησης και στρατού, λέει ο Πέτρο Ομπούχοφ, στέλεχος της αντιπολίτευσης, επειδή ερευνάται για διαφθορά η πρέσβειρα της Ουκρανίας στην Ουάσιγκτον Ολγα Στεφανίσινα. Η ίδια, πάντως, δήλωσε ότι παραιτείται «για προσωπικούς 
λόγους».

Θεωρεί ότι ο πρόεδρος υποχρεώθηκε στον μίνι ανασχηματισμό της κυβέρνησης και του στρατού επειδή ερευνάται για διαφθορά η πρέσβειρα της Ουκρανίας στις ΗΠΑ Ολγα Στεφανίσινα. Η ίδια δήλωσε ότι παραιτείται για προσωπικούς λόγους, φαίνεται όμως ότι οι πιέσεις προήλθαν κυρίως από την Ουάσιγκτον, που διεμήνυσε ότι δεν θα ανεχθεί άλλα σκάνδαλα και δη σε σχέση με πρόσωπα, με τα οποία καλείται να συνεργαστεί. Σύμφωνα με την Ντόιτσε Βέλε, επικρατέστερη αντικαταστάτης της είναι η άρτι παραιτηθείσα πρωθυπουργός της χώρας Γιούλια Σβιριντένκο, την οποία οι ΗΠΑ θεωρούν αξιόπιστη συνομιλήτρια. Αλλα τοπικά ΜΜΕ έχρισαν τον Ρουστέμ Ουμέροφ, γραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας και Αμυνας, φαβορί για την πρεσβεία στην Αμερική.

Ευφορία στο στράτευμα

Στο μεταξύ, η αντικατάσταση του Σίρσκι από τον 43χρονο Μιχαΐλο Ντραπάτι δημιουργεί κλίμα αισιοδοξίας στη χώρα, καθώς ο προκάτοχός του είχε αποκτήσει τη φήμη ότι αδιαφορεί για τις μαζικές ανθρώπινες απώλειες και αφήνει τους επιστράτους να θυσιάζονται στο πλαίσιο της σύρραξης-κρεατομηχανής. Ο λοχίας Αντρεϊ Κλιμένκο, 45 ετών, Ουκρανός στρατιώτης στο νότιο μέτωπο με τον οποίο επικοινώνησαν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», δήλωσε: «Υπάρχει μια γενική αίσθηση ευφορίας, η οποία δημιουργεί ένα είδος δυσεξήγητης ώθησης στο ηθικό μας».

Η Μόσχα έχει άλλωστε αποτύχει να μετατρέψει τη διεύρυνση των χερσαίων δυνάμεών της σε αποφασιστικό πλεονέκτημα. Η ανοιξιάτικη ρωσική επιχείρηση δεν εκπλήρωσε τους στόχους της. Η Ουκρανία έχει πετύχει να μεταφέρει τον πόλεμο στη ρωσική επικράτεια. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ οι απώλειες και στις δύο πλευρές αυξήθηκαν κατά 37% το πρώτο εξάμηνο του 2026 και οι επιθέσεις κατά ρωσικών υποδομών ακόμη και μέσα στην προσαρτηθείσα Κριμαία έχουν προκαλέσει ελλείψεις στον τομέα της ενέργειας και προβλήματα σε ηλεκτρο- και υδροδότηση.

Σε άρθρο του στη βρετανική «Τέλεγκραφ» ο πρέσβης της χώρας στη Βρετανία Βαλέρι Ζαλούσνι προειδοποιούσε, ωστόσο, ότι δεν πρέπει να έχουμε την ψευδαίσθηση πως η Ρωσία έχασε τον πόλεμο, επειδή η Ουκρανία έχει κάποιες εντυπωσιακές επιτυχίες τις τελευταίες εβδομάδες μετά το ναδίρ στο οποίο είχε περιέλθει το περασμένο καλοκαίρι. Η αριθμητική υπεροχή του ρωσικού στρατού είναι αναμφισβήτητη, όπως και η κόπωση του πολέμου που μαστίζει την Ουκρανία και τους συμμάχους της. Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ να διεκήρυξε πως «υπήρχε πολλή αγάπη στην αίθουσα» μετά τη συνάντησή του με τον Ζελένσκι κατά την τελευταία σύνοδο του ΝΑΤΟ, είναι γνωστές όμως οι μεταπτώσεις του Αμερικανού προέδρου. Παράλληλα η ενότητα των Ευρωπαίων για το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας δοκιμάστηκε έντονα αυτήν την εβδομάδα και επετεύχθη μόνο μετά την εξαίρεση που εξασφάλισε η Ελλάδα για τη μεταφορά ρωσικού LNG σε πελάτες εκτός Ε.Ε.

Οι προκλήσεις

O νέος αρχηγός του γενικού επιτελείου βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με μια σειρά προκλήσεων, με μεγαλύτερο το πρόβλημα της επιστράτευσης νέων εφέδρων και την προστασία των ενεργειακών υποδομών από ενδεχόμενες ρωσικές επιθέσεις τον προσεχή χειμώνα, με δεδομένες τις ελλείψεις πυρομαχικών για τα ουκρανικά συστήματα αεράμυνας. Παράλληλα καλείται να αναχαιτίσει τη βραδεία πλην αιματηρή εκστρατεία της Μόσχας να κάμψει και τα τελευταία προπύργια αντίστασης στο Ντονμπάς. Μέσα σε αυτό το τοπίο, η πολιτική κρίση στο Κίεβο «αποδεικνύει», όπως έγραφε ο «Γκάρντιαν» σε πρόσφατο κύριο άρθρο του, «ότι ενώ ο πόλεμος έχει κατευνάσει τις επικρίσεις και έχει απομακρύνει τις εκλογές από το τραπέζι, ο Ζελένσκι παραμένει υπόλογος στον λαό. Αυτή η λογοδοσία, αδιανόητη στη Ρωσία, είναι μία ακόμη ισχυρή υπενθύμιση του γιατί πολεμάει η Ουκρανία»…