Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 23 Ιουλίου

Διαβάστε το συναξάρι των τιμώμενων αγίων της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Προφήτης Ιεζεκιήλ, Απολλινάριος επίσκοπος Ραβέννας, μάρτυρες Βιτάλιος και Βαλερία και Οσία Πελαγία της Τήνου

Προφήτης Ιεζεκιήλ

Ενας από τους τέσσερις «Μεγάλους Προφήτες» της Παλαιάς Διαθήκης, γεννήθηκε στην Ιουδαία το 620 π.Χ., γιος του ιερέα Βουζί με το όνομά του να σημαίνει «ο Θεός ενισχύει». Το έργο του επικεντρώθηκε στην περίοδο της βαβυλώνιας αιχμαλωσίας, όταν, το 597 π.Χ., κατά την πρώτη κατάληψη της Ιερουσαλήμ από τον Ναβουχοδονόσορα, οδηγήθηκε αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα μαζί με τον βασιλιά Ιεχονία και την ελίτ των Ιουδαίων και εγκαταστάθηκε στις όχθες του ποταμού Χοβάρ.

Στο πέμπτο έτος της αιχμαλωσίας δέχθηκε το πρώτο του όραμα από τον Θεό και άρχισε να προφητεύει, με το βιβλίο του να χωρίζεται σε τρία μέρη. Πριν από την πτώση της Ιερουσαλήμ, προειδοποιούσε τους Ιουδαίους για την επερχόμενη καταστροφή του Ναού λόγω της ειδωλολατρίας και της ηθικής τους κατάπτωσης. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, κατήγγειλε τα γειτονικά έθνη που χαίρονταν με τη δυστυχία του Ισραήλ, και μετά την καταστροφή το ύφος του άλλαξε σε παρηγορητικό, δίνοντας ελπίδα για την επιστροφή στην πατρίδα και την πνευματική αναγέννηση του λαού. 

Ο Ιεζεκιήλ είναι γνωστός για τους έντονους συμβολισμούς και τα αποκαλυπτικά του οράματα. Το όραμα των τεσσάρων ζώων είναι μια από τις πιο συγκλονιστικές και μυστηριώδεις περιγραφές της Αγίας Γραφής, όταν ο προφήτης είδε το «άρμα της δόξας του Θεού» να συνοδεύεται από τέσσερα ζωντανά πλάσματα που είχαν από διαφορετικά πρόσωπα το καθένα: Ανθρώπου, που συμβολίζει τη λογική και τη σύνεση, Λέοντος, που συμβολίζει τη δύναμη, τη βασιλική υπεροχή και το θάρρος, Μόσχου, που συμβολίζει τη θυσία, την υπομονή και την εργατικότητα, και Αετού, που συμβολίζει την υψηλή πνευματικότητα, την ταχύτητα και τη θεία έμπνευση. Στη χριστιανική παράδοση, τα τέσσερα αυτά ζώα ταυτίστηκαν με τους τέσσερις Ευαγγελιστές, επειδή το καθένα αντιστοιχεί στο ύφος και το περιεχόμενο του κάθε Ευαγγελίου. Ο Ανθρωπος με τον Ματθαίο, καθώς το Ευαγγέλιό του ξεκινά με τη γενεαλογία του Χριστού, ο Λέων με τον Μάρκο, επειδή αρχίζει με τη φωνή του Ιωάννη του Βαπτιστή στην έρημο, που μοιάζει με βρυχηθμό λιονταριού και τονίζει τη δύναμη του Χριστού· ο Μόσχος με τον Λουκά, διότι αρχίζει με τη θυσία του Ζαχαρία στον ναό και ο μόσχος ήταν το κατεξοχήν ζώο της θυσίας, και ο Αετός με τον Ιωάννη, επειδή το Ευαγγέλιό του είναι το πιο «υψηλό» και θεολογικό, πετώντας σαν αετός στα ύψη της θείας γνώσης.

Το όραμα της κοιλάδας με τα ξηρά οστά είναι, επίσης, συγκλονιστικό όραμα, όπου ο Θεός ζωογονεί τα ξηρά και γυμνά οστά, συμβολίζοντας την ανάσταση του Ισραήλ αλλά και τη γενική ανάσταση των νεκρών, και στην Ορθόδοξη Εκκλησία διαβάζεται κατά τον εσπερινό του Μ. Σαββάτου, όταν επιστρέψει ο Επιτάφιος από τη λιτάνευσή του. Σύμφωνα με την παράδοση, θανατώθηκε από κάποιον ηγέτη των Ιουδαίων στη Βαβυλώνα, τον οποίο είχε ελέγξει για ειδωλολατρία.

Απολλινάριος επίσκοπος Ραβέννας, μάρτυρες Βιτάλιος και Βαλερία

Κεντρικές μορφές της χριστιανικής ιστορίας της Ραβέννας, με τη μνήμη τους να συνδέεται στενά μέσα από την παράδοση και τα λαμπρά μνημεία της πόλης. Ο Απολλινάριος θεωρείται ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Ραβέννας και ο πρώτος επίσκοπός της. Καταγόταν από την Αντιόχεια και υπήρξε μαθητής του Αποστόλου Πέτρου, ο οποίος τον χειροτόνησε και τον έστειλε στη Ραβέννα για να κηρύξει, και εκεί επιτέλεσε πλήθος θαυμάτων και πέτυχε τη μεταστροφή πολλών ειδωλολατρών στον Χριστιανισμό. Υπέστη, ωστόσο, σκληρούς διωγμούς και, σύμφωνα με την παράδοση, ξυλοκοπήθηκε άγρια στο λιμάνι της Ραβέννας, την Κλάση (Classis), όπου και πέθανε από τα τραύματά του.

Ο Βιτάλιος και η Βαλερία ήταν ευσεβές ζεύγος που μαρτύρησε κατά τους πρώτους αιώνες, πιθανώς επί Νέρωνος ή Μάρκου Αυρηλίου, και ήταν οι γονείς των μαρτύρων Γερβάσιου και Προτάσιου. Ο Βιτάλιος ήταν πλούσιος πολίτης ή στρατιωτικός από τα Μεδιόλανα και βρέθηκε στη Ραβέννα συνοδεύοντας τον δικαστή Παυλίνο. Εκεί, ενθάρρυνε τον Ουρσικίνο να υποστεί το μαρτύριο και στη συνέχεια έθαψε το σώμα του, για την πράξη του δε αυτή συνελήφθη, βασανίστηκε και ετάφη ζωντανός σε βαθύ λάκκο. Μετά το μαρτύριο του συζύγου της, η Βαλερία επέστρεφε στα Μεδιόλανα, αλλά, στη διαδρομή, αρνήθηκε να συμμετάσχει σε ειδωλολατρικές θυσίες και ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου από τον όχλο.

Η πόλη της Ραβέννας φιλοξενεί μερικά από τα σημαντικότερα μνημεία της παγκόσμιας κληρονομιάς που είναι αφιερωμένα σε αυτούς τους αγίους: 1) Βασιλική του Αγ. Απολλιναρίου στην Κλάση (Sant’Apollinare in Classe), χτισμένη στον τόπο του μαρτυρίου του, φημίζεται για το εκπληκτικό ψηφιδωτό της αψίδας που απεικονίζει τον Αγιο. 2) Βασιλική του Αγ. Βιταλίου (San Vitale), ένα από τα λαμπρότερα δείγματα βυζαντινής αυτοκρατορικής τέχνης, χτισμένο πάνω στο σημείο όπου πιστεύεται ότι μαρτύρησε και 3) Βασιλική του Αγ. Απολλιναρίου του Νέου (Sant’Apollinare Nuovo), όπου μεταφέρθηκαν τα λείψανά του τον 9ο αι. για λόγους ασφαλείας. 

Τα ψηφιδωτά της Ραβέννας θεωρούνται η κορυφαία καλλιτεχνική έκφραση του πρώιμου Βυζαντίου στη Δύση και είναι παγκοσμίως γνωστά για το χρυσό τους βάθος, τη ζωντάνια των χρωμάτων και την πνευματικότητα που εκπέμπουν. Στην αψίδα αυτού του ναού στην Κλάση, ο Απολλινάριος απεικονίζεται στο κέντρο σε μια καταπράσινη πεδιάδα με λουλούδια, με τα χέρια υψωμένα σε στάση δέησης. Γύρω του υπάρχουν 12 πρόβατα που συμβολίζουν τους Αποστόλους ή το ποίμνιο της Ραβέννας, ενώ πάνω από αυτόν υπάρχει ένας τεράστιος έναστρος γαλάζιος κύκλος με πολύτιμο σταυρό, συμβολίζοντας τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Στη Βασιλική του Αγ. Βιταλίου, τα ψηφιδωτά είναι πιο μεγαλοπρεπή και «αυτοκρατορικά». Στην κόγχη, ο Χριστός κάθεται πάνω σε μια γαλάζια σφαίρα (τον κόσμο) και παραδίδει το στεφάνι της δόξας στον Αγιο Βιτάλιο, ενώ στους πλαϊνούς τοίχους βρίσκονται τα διάσημα πορτρέτα του αυτοκράτορα Ιουστινιανού και της συζύγου του Θεοδώρας, πλαισιωμένων από την ακολουθία τους. Είναι η πιο πιστή απεικόνιση της βυζαντινής αυλικής μεγαλοπρέπειας. Στη Βασιλική του Αγ. Απολλινάριου του Νέου, στο κεντρικό κλίτος εικονίζονται η Πομπή των Μαρτύρων, στην οποία 26 μάρτυρες, με επικεφαλής τον Αγ. Μαρτίνο, κατευθύνονται προς τον Χριστό, και η Πομπή των Παρθένων, όπου 22 παρθένες κατευθύνονται προς την Παναγία, ακολουθώντας τους τρεις Μάγους.

Τα ψηφιδωτά αποτελούν μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO και είναι μοναδικά, γιατί χρησιμοποιήθηκαν μικρές ψηφίδες από γυαλί (σμάλτο) και ημιπολύτιμους λίθους και τοποθετήθηκαν με ελαφρά κλίση, ώστε να αντανακλούν το φως και να δίνουν την εντύπωση ότι το ψηφιδωτό «τρεμοπαίζει» και ζωντανεύει, προσδίδοντας στους χώρους μια θεϊκή και αιθέρια διάσταση. 

Οσία Πελαγία της Τήνου

Κατά κόσμον Λουκία Νεγρεπόντη, είναι η μοναχή της οποίας τα οράματα οδήγησαν στην εύρεση της θαυματουργής εικόνας της Μεγαλόχαρης στην Τήνο. Γεννημένη το 1752 στο χωριό Κάμπος της Τήνου, ήταν κόρη του ιερέως Νικηφόρου και σε ηλικία 15 ετών εισήλθε ως δόκιμη στην Ιερά Μονή Κεχροβουνίου, όπου αργότερα εκάρη μοναχή με το όνομα Πελαγία. 

Το 1822, σε ηλικία 70 ετών, η Πελαγία βίωσε μια σειρά από θαυμαστά γεγονότα. Για τρεις διαδοχικές Κυριακές του Ιουλίου εμφανιζόταν η Παναγία στον ύπνο της και της ζητούσε να ενημερώσει τους προκρίτους του νησιού, για να σκάψουν στο κτήμα του Αντώνη Δοξαρά και να βρουν τον «οίκο» Της. Εκείνη, από ταπεινοφροσύνη δίστασε αρχικά να αναφέρει το όραμα, φοβούμενη μήπως έχει πέσει θύμα δαιμονικής πλάνης, αλλά στην τρίτη της εμφάνιση, η Παναγία την έλεγξε αυστηρά και την έπεισε για την αλήθεια του μηνύματος. Επειτα από επίμονες προσπάθειες, τη συνεργασία του τότε Μητροπολίτη Γαβριήλ και των κατοίκων, στις 30 Ιανουαρίου 1823 βρέθηκε η Εικόνα του Ευαγγελισμού, σπασμένη στα δύο από την αξίνα, αλλά με τα πρόσωπα του αγγέλου και της Παναγίας ανέπαφα. Η Πελαγία εκοιμήθη στις 28 Απριλίου 1834 σε ηλικία 82 ετών και αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1970. Η μνήμη της τιμάται στις 23 Ιουλίου, ημέρα που είδε το πρώτο όραμα, και η αγία κάρα της φυλάσσεται στη Μονή Κεχροβουνίου, στο κελί όπου έζησε, το οποίο είναι επισκέψιμο και αποτελεί σημαντικό προσκύνημα για τους πιστούς που επισκέπτονται την Τήνο.

Η γιορτή της 23ης Ιουλίου στην Τήνο είναι μία από τις πιο κατανυκτικές και εντυπωσιακές θρησκευτικές εκδηλώσεις του νησιού. Το πρωί, η θαυματουργή Εικόνα της Μεγαλόχαρης βγαίνει από τον Ναό της Ευαγγελίστριας και μεταφέρεται οδικώς στην Ιερά Μονή Κεχροβουνίου, η οποία βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων και παραμένει εκεί όλη την ημέρα, ενώ χιλιάδες πιστοί ανεβαίνουν για να την προσκυνήσουν στο κελί της Αγίας Πελαγίας. Είναι η μοναδική ημέρα του χρόνου που η Εικόνα «αποχωρίζεται» τον ναό της για τόσες ώρες, ενώ το απόγευμα ξεκινά η επιστροφή της στην πόλη της Τήνου, η οποία γίνεται με τα πόδια. Την Εικόνα κρατούν στα χέρια τους εναλλάξ κάτοικοι του νησιού και επισκέπτες και, καθώς η πομπή περνά από τα χωριά και τις στροφές του δρόμου, οι καμπάνες όλων των εκκλησιών χτυπούν χαρμόσυνα. Οταν η πομπή φτάνει στην πόλη το βράδυ, η ατμόσφαιρα γίνεται πανηγυρική, τα πλοία που βρίσκονται στο λιμάνι συμμετέχουν με συνεχείς συριγμούς και φωτοβολίδες και η Εικόνα διασχίζει τους κεντρικούς δρόμους, συνοδευόμενη από τη φιλαρμονική του Ιδρύματος, τον κλήρο, τις αρχές και πλήθος κόσμου που κρατά αναμμένα κεριά.

Τιμάται επίσης η μνήμη: μάρτυρος Φωκά του εκ Σινώπης, μάρτυρος Απολλωνίου του Ρωμαίου, μαρτύρων των υπό των Βουλγάρων τελειωθέντων επί αυτοκράτορος Νικηφόρου Α΄, οσίας Αννης της εν τω Λευκαδίω και Θύρσου επισκόπου Καρπασίας της Κύπρου.