Η θερινή αιχμή δοκιμάζει τις υποδομές, τους φυσικούς πόρους και τις τοπικές κοινωνίες των Κυκλάδων.
Οι εικόνες από το «αδιαχώρητο» των τουριστών σε κορυφαίους, κυκλαδίτικους προορισμούς που είδαμε φέτος το καλοκαίρι, φέρνει τη συζήτηση του υπερτουρισμού για μία ακόμα φορά στο προσκήνιο. Ο υπερτουρισμός δεν αφορά μόνο το συνολικό μέγεθος της τουριστικής κίνησης, αλλά κυρίως τη μεγάλη συγκέντρωσή της σε συγκεκριμένες περιοχές και σε περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 καταγράφηκαν στα τουριστικά καταλύματα της χώρας 38,19 εκατ. αφίξεις και 156,35 εκατ. διανυκτερεύσεις, αυξημένες κατά 2,8% και 2,2% αντίστοιχα σε σύγκριση με το 2024. Η έντονη εποχικότητα παρέμεινε, καθώς το 63,7% των διανυκτερεύσεων πραγματοποιήθηκε μέσα στο τετράμηνο Ιουλίου–Οκτωβρίου.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν την ένταση της τουριστικής κίνησης, όχι όμως ολόκληρη την πραγματικότητα που βιώνουν τα νησιά. Πίσω από τα εκατομμύρια των διανυκτερεύσεων βρίσκονται τοπικές κοινωνίες που καλούνται, μέσα σε λίγους μήνες, να εξυπηρετήσουν πληθυσμούς πολύ μεγαλύτερους από εκείνους του χειμώνα, συχνά με ανεπαρκές προσωπικό και υποδομές. Η πίεση δεν περιορίζεται στα απορρίμματα. Επεκτείνεται στο νερό, στην ενέργεια, στα λύματα, στις μετακινήσεις και στα ευάλωτα χερσαία και θαλάσσια οικοσυστήματα.
Τι αφήνουν πίσω τα κύματα των τουριστών στους τόπους που επισκέπτονται;
Μια νέα ανθρωπογεωγραφία
Όπως εξηγεί η Άννυ Μητροπούλου, Executive Director του Aegean-Cyclades Preservation Fund, η μεγάλη δημοφιλία των Κυκλάδων τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες, τόσο ως προς τους φυσικούς πόρους όσο και ως προς τις τοπικές κοινωνίες.
Στις Κυκλάδες αρκετοί άνθρωποι επιλέγουν να «υιοθετήσουν» ένα νησί, αγοράζοντας γη και αλληλεπιδρώντας με την τοπική κοινότητα. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν όσοι εργάζονται ή επιχειρούν εποχικά. Οπότε, η συζήτηση για το τι μένει μετά το τέλος της σεζόν πρέπει να ξεκινά από εκείνους που ζουν στο νησί ολόκληρο τον χρόνο και μπορούν να γίνουν μέρος της λύσης.
Πολλοί Ευρωπαίοι επισκέπτες ή νέοι κάτοικοι από την Ευρώπη θεωρούν αυτονόητη την ανακύκλωση και τη διαλογή στην πηγή και εκπλήσσονται όταν δεν βρίσκουν τις αντίστοιχες δυνατότητες. «Υπάρχει διάθεση μεταφοράς καλών πρακτικών, αλλά όταν πηγαίνεις σε έναν τόπο προσαρμόζεσαι στις υποδομές που βρίσκεις. Εάν δεν δώσουμε στους επισκέπτες τη δυνατότητα να ανακυκλώσουν ή να ξαναγεμίσουν το μπουκάλι τους από σημεία πόσιμου νερού, δεν θα το κάνουν. Η ατομική πρόθεση δεν αρκεί όταν απουσιάζουν οι αναγκαίες υποδομές».
Η Άννυ Μητροπούλου, Executive Director του Aegean-Cyclades Preservation Fund
Πότε εξαντλείται η φέρουσα ικανότητα
Η φέρουσα ικανότητα, επισημαίνει η Άννυ Μητροπούλου, συχνά ερμηνεύεται ανάλογα με το ποιος χρησιμοποιεί τον όρο. Εάν οι ετήσιες αφίξεις επιμεριστούν σε δώδεκα μήνες, μπορεί να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ένας προορισμός τις αντέχει. Στην πραγματικότητα, όμως, η μεγαλύτερη πίεση συγκεντρώνεται σε δύο ή τρεις θερινούς μήνες.
«Το όριο δεν αφορά μόνο τα απορρίμματα ή τους φυσικούς πόρους, αλλά και την καθημερινότητα και την εμπειρία του επισκέπτη. Το μποτιλιάρισμα προς τα λιμάνια και τα αεροδρόμια, οι χαμένες πτήσεις ή αναχωρήσεις πλοίων και οι ουρές για μια φωτογραφία σε δημοφιλή σημεία δείχνουν ότι η κατάσταση έχει πάψει να είναι ευχάριστη. Αυτό δεν είναι τόσο υποκειμενικό όσο ορισμένοι θα ήθελαν να πιστεύουν», τονίζει.
Το αποτύπωμα στο οικοσύστημα
Μετά τη σεζόν μένει η πίεση στην ενέργεια, στο νερό, στα απορρίμματα και στα λύματα, αλλά και η όχληση από τον θόρυβο και την κυκλοφορία. «Ένα νησί αποτελεί ένα ευρύτερο οικοσύστημα και δεν κατοικείται μόνο από ανθρώπους. Οφείλουμε να εξετάζουμε το αποτύπωμά μας στη βιοποικιλότητα, στην άγρια ζωή και στη θάλασσα».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα λιβάδια Ποσειδωνίας, τα πολύτιμα υποθαλάσσια δάση που παράγουν οξυγόνο, δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα, φιλοξενούν πολλά θαλάσσια είδη και φιλτράρουν το νερό. «Η ανεξέλεγκτη αγκυροβολία σκαφών αρόδου μπορεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο να καταστρέψει τμήματα ενός οικοτόπου που χρειάστηκε εκατοντάδες χρόνια για να αναπτυχθεί. Χωρίς να το γνωρίζουμε, μπορεί να προκαλούμε ανεπανόρθωτη ζημιά σε έναν τόπο που αγαπάμε».
Υποδομές, έσοδα και ανταπόδοση
Η διαχείριση της ανακύκλωσης, της αποκομιδής και της διαλογής παραμένει, κατά την Άννυ Μητροπούλου, αποσπασματική. Οι δήμοι προσπαθούν να ανταποκριθούν με περιορισμένο προσωπικό, πόρους και μέσα, συχνά μέσω ιδιωτών και εργολάβων, ενώ η θερινή ζήτηση πολλαπλασιάζεται.
«Παράλληλα, οι δημοτικές αρχές αντιμετωπίζουν περιορισμούς ως προς τις προσλήψεις εποχικού προσωπικού, την ώρα που καλούνται να εξυπηρετήσουν πληθυσμούς πολλαπλάσιους των μόνιμων κατοίκων. Η ενίσχυση των τοπικών υποδομών δεν μπορεί, συνεπώς, να αποσυνδέεται από τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα τουριστικά έσοδα από την κεντρική διοίκηση.
»Το επιχείρημα ότι οι τουρίστες αφήνουν χρήματα δεν αρκεί. Το ερώτημα είναι πόσα από αυτά παραμένουν στα τοπικά ταμεία και επιστρέφουν στα νησιά ως έργα και υπηρεσίες. Αντίστοιχα, όσοι δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά για λίγους μήνες θα πρέπει, όπως υποστηρίζει, να προσφέρουν κάτι συγκεκριμένο στην κοινωνία από την οποία αντλούν το εισόδημά τους – όχι μόνο για τα απορρίμματα, αλλά και για την κοινωνική υγεία, την παιδεία και τις βασικές υποδομές».
Υπάρχουν όμως και καλά παραδείγματα, αναφέρει η Άννυ Μητροπούλου, «Στην Τήνο, η ΚοινΣΕπ «Καλλονή–Κελλιά» συνεργάζεται με τον δήμο στη διαλογή στην πηγή και στην ανακύκλωση, ενώ στην Αντίπαρο η τοπική Επιτροπή Ανακύκλωσης εφαρμόζει χωριστά ρεύματα συλλογής και προγράμματα ‘πόρτα-πόρτα’.
»Η προστασία των νησιών δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε μεμονωμένες καλές προθέσεις. Χρειάζεται συνεργασία, συνέχεια, γνώση και ενεργή συμμετοχή εκείνων που ζουν στον τόπο καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου».
Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι να έρχονται λιγότεροι άνθρωποι στα νησιά, αλλά να μπορεί ο τουρισμός να συνυπάρχει με τις αντοχές του τόπου και τις ανάγκες όσων ζουν σε αυτόν όλο τον χρόνο.
https://www.epixeiro.gr/fit-for-green/article/479979/otan-feyghoin-oi-toiristes-ti-menei-piso-sta-nisia
