ΚΩΣΤΑΣ ΛΥΤΡΑΣ
Τα βουνά έχουν τους δικούς τους νόμους, άγραφους, αλλά γνωστούς σε όλους . Όσοι τους παραβαίνουν, περιθωριοποιούνται και γίνονται τα «μαύρα πρόβατα» στην τοπική κοινωνία.
Επροκειται για ένα σύνολο πρακτικών εφαρμογών της εμπειρίας που είχε αποκτηθεί από μια σειρά γενεών. Έτσι, για παράδειγμα, μπορεί να έμοιαζε με νόμο ή καλύτερα, με ρύθμιση η απαγόρευση της βοσκής ορισμένων λιβαδιών πριν από το τέλος του Μαΐου, το γεγονός όμως έκρυβε μια σειρά από άλλα στοιχεία , τα οποία για κάθε τσοπάνη σήμαιναν την αποφυγή της δηλητηρίασης από το πικροχόρτι, την ωρίμανση του χόρτου, το απόθεμα που εχρησιμοποιειτο σε έκτακτες ανάγκες και πολλά άλλα.
Νόμος είναι η υγεία του κοπαδιού και στην περίπτωση που κάποιος έμπαινε στα λιβάδια με άρρωστα ζώα, προκαλούσε οργη των άλλων τσοπάνηδων και πολλές φορές τον έδιωχναν από κοντά τους για να μην αρρωστήσει και το δικό τους κοπάδι.
Για την ερμηνεία αυτού του δικαίου, πολλές ήταν οι φορές που επιστρατεύονταν οι δεισιδαιμονίες και οι προλήψεις.
Η αναγνωρίσει από όλους και ο σεβασμός ήταν στους γέροντες, οι οποίοι, λόγω πείρας είχαν τον τελευταίο λόγο για οτιδήποτε αφορούσε το βουνό και τη ζωή σε αυτό.
Νόμος θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν η αναγνώριση και ο σεβασμός των συνόρων, φυσικών ή τεχνιτών. Φυσικά σύνορα βεβαίως ήταν οι ράχες και οι ρεματιές ή και άλλα στοιχεία του ανάγλυφου.
Τα τεχνικά σύνορα δημιουργούνταν με πετρες, ένα υλικό που βρισκόταν παντού, και μ’ αυτές βεβαίως δεν έχτιζαν τοίχους, ύψωναν όμως οβελίσκους οι οποίοι δήλωναν ότι το τάδε ή το δείνα σημείο ήταν «πιασμένο» από κάποιον συγκεκριμένο τσοπάνη. Σημειώνεται δε ότι ένα στοιχείο που δεν «περπάτησε» ποτέ στα ελληνικά βουνά ήταν τα σύρματα .
Ένα άλλο στοιχείο των βουνών που ανήκε σε όλους ήταν οι βρύσες . Σ’αυτες είχαν δικαίωμα όλοι, και ήταν ανεπίτρεπτος ο αποκλεισμός κάποιου απ’ αυτές. Κάτι ανάλογο ίσχυε και για τα μονοπάτια, τα οποία μπορούσε να διαβεί και ο οποιοσδήποτε ξένος, περαστικό με το κοπάδι του.
Σε γενικές γραμμές , κανείς δεν αποκλειόταν από το βουνό, όλοι όμως έπρεπε να τηρούν τους νόμους του, για να μπορέσουν να επιβιώσουν και να μην κάνουν κακό στον διπλανό τους.
Όσον αφορά την επιστράτευση όλων των τσοπάνηδων για να αντιμετωπίσουν κάποιο έκτακτο γεγονός, αυτή φαινόταν από την «παγανα» , στην οποία έβγαιναν όλοι μαζί για μα εξοντώσουν τους λύκους που έβλαπταν τα κοπάδια. Για το ιδιο ζήτημα, μόλις κάποιος πάθαινε ζημιά από τα αγρίμια, φρόντιζε με κάθε τρόπο να ειδοποιήσει τους γείτονες . Ο καλύτερος τρόπος για να ειδοποιήσουν τους άλλους ήταν οι φωνές, τα σφυρίγματα, αλλά και ο ήχος της φλογέρας.
Τέλος, ένας νόμος τον οποίο δεν τολμούσε κανείς να «πατήσει» ή να αγνοήσει ήταν ο σεβασμός της γυναίκας στο βουνό. Για ευνόητους λόγους, ήταν τόσο αυστηρός , που σπάνια έχει παραβιαστεί, και όσες περιπτώσεις έχουν καταγράφει, μιλούν για παραδειγματική τιμωρία.
Σε εκείνη την εποχή, όπου τα ήθη ήταν ιδιαίτερα αυστηρά , οι κορυφές και τα διάσελα ήταν σημεία όπου κάθε παλικάρι δοκίμαζε τη λεβεντιά του και απ’ εκεί εξέφραζε πολλές φορές τον έρωτα του, παίζοντας φλογέρα.
Μπορεί σε όλα τα βουνά να κυριαρχούσαν τα κοπάδια και οι τσελιγκάδες και λίγο-πολύ να εξέφραζαν αυτά τα ήθη, ωστόσο, όπως παντού, σε κάθε γωνία του κόσμου, υπήρχε και μια διαφορετική κοινωνική διαστρωμάτωση . Δεν μπορούσε ο καθένας να παίζει τη φλογέρα του στα βουνά. Έτσι, είναι μύθος η αντίληψη που τους θέλει όλους να παίζουν φλογέρα. Όπως και να’χει, όμως, σημασία έχει πως στα βουνά της Ορεινής Πατρίδας δεν ακούγεται τίποτα πλέον, ούτε λαλιά από φλογέρα τσοπάνη…
Κάποτε τα βουνά αποτελούσαν πάντα ένα ευρύ πεδίο οικονομίας , της «βαριάς» θα λέγαμε οικονομίας για την παλιότερη εποχή, καθώς τα προϊόντα τους (γαλακτοκομικά, μαλλί και δέρματα) ήταν απαραίτητα για όλη την κοινωνία και συνιστούσαν βασικό στοιχείο εμπορίου σε περιόδους ειρήνης και πολέμου.
