Το πλοίο έχει προσαράξει κοντά στο νησί Κιμπλιγιάχ, ενώ η τελευταία επίσημη εκτίμηση της Αρχής Περιβάλλοντος του Ομάν ανεβάζει την έκταση της κηλίδας σε περίπου 390 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
EUROPEAN UNION/COPERNICUS SENTINEL-2/Handout via REUTERS
Η ρύπανση βρίσκεται περίπου επτά χιλιόμετρα από τις ακτές, στα βορειοανατολικά των νησιών. Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τις ομανικές αρχές, δεν απειλούνται εγκαταστάσεις όπως μονάδες αφαλάτωσης και τουριστικές υποδομές.
Ωστόσο, η εικόνα που προκύπτει από τις δορυφορικές αναλύσεις είναι πιο ανησυχητική, καθώς τις προηγούμενες ημέρες είχαν καταγραφεί ακόμη μεγαλύτερες εκτάσεις της πετρελαιοκηλίδας.
Οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν πολύ μεγαλύτερη έκταση
Το Associated Press μετέδωσε στις 8 Αυγούστου ότι, σύμφωνα με εκτίμηση του περιβαλλοντικού αναλυτή Βιμ Ζβάινενμπουργκ της ολλανδικής οργάνωσης PAX, η κηλίδα είχε φτάσει περίπου τα 800 τετραγωνικά χιλιόμετρα στις 7 Αυγούστου. Νωρίτερα, στις 4 Αυγούστου, η Greenpeace είχε υπολογίσει την έκταση περίπου στα 600 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Οι αριθμοί δεν είναι απαραίτητα συγκρίσιμοι ως προς την πραγματική ποσότητα του πετρελαίου που βρίσκεται στη θάλασσα. Η έκταση μιας πετρελαιοκηλίδας μεταβάλλεται ανάλογα με τον χρόνο λήψης των δορυφορικών εικόνων, τις καιρικές συνθήκες, τα κύματα και τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για την ανάλυση.
Έτσι, η επίσημη μέτρηση των 390 τετραγωνικών χιλιομέτρων δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι η ρύπανση έχει περιοριστεί στον ίδιο βαθμό.
Σχεδόν ένα εκατομμύριο βαρέλια ρωσικού πετρελαίου
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται το φορτίο του Καρολάιν Μπεζένγκι. Το δεξαμενόπλοιο μετέφερε σχεδόν ένα εκατομμύριο βαρέλια ρωσικού αργού πετρελαίου, με τελικό προορισμό την Ασία.
Σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πλοίων, είχε φορτώσει το πετρέλαιο στο ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ τον Απρίλιο και στα τέλη Μαΐου είχε περάσει από τη Διώρυγα του Σουέζ.
Το πλοίο έχει μήκος περίπου 274 μέτρα και ναυπηγήθηκε το 2001. Έχει συνδεθεί με τον λεγόμενο ρωσικό «σκιώδη στόλο», στον οποίο περιλαμβάνονται παλαιότερα δεξαμενόπλοια που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου και την παράκαμψη των δυτικών κυρώσεων.
Το Καρολάιν Μπεζένγκι βρίσκεται υπό κυρώσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά, την Ελβετία και την Ουκρανία.
Τι συνέβη στις 8 Ιουνίου
Το μυστήριο γύρω από το πλοίο ξεκινά από τις 8 Ιουνίου, όταν το Καρολάιν Μπεζένγκι ανέφερε για πρώτη φορά προβλήματα ενώ έπλεε στα ανοικτά της Υεμένης.
Δύο πηγές που ασχολούνται με τη ναυτική ασφάλεια και τις οποίες επικαλείται το Reuters ανέφεραν ότι οι πρώτες πληροφορίες έκαναν λόγο για έκρηξη στο δεξαμενόπλοιο.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν έχει αναλάβει κάποια οργάνωση την ευθύνη για το περιστατικό. Παράλληλα, δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια εάν επρόκειτο για επίθεση, ατύχημα ή κάποια άλλη μορφή ζημιάς.
Ένα ακόμη στοιχείο που έχει προκαλέσει ερωτήματα είναι η διακοπή της δημόσιας μετάδοσης του σήματος AIS. Το πλοίο σταμάτησε να εκπέμπει δημοσίως μέσω του συστήματος αυτόματης αναγνώρισης στις 11 Ιουνίου και έκτοτε δεν έχει επιστρέψει η κανονική δημόσια μετάδοση.
Ήδη από τον Ιούλιο, δορυφορικές εικόνες είχαν καταγράψει πετρελαιοκηλίδα κοντά στο δεξαμενόπλοιο. Το γεγονός αυτό οδήγησε ειδικούς στην εκτίμηση ότι το πλοίο πιθανότατα είχε προσαράξει.
Το δεξαμενόπλοιο βυθίζεται περισσότερο
Η κατάσταση του Καρολάιν Μπεζένγκι προκαλεί πλέον ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία. Δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το Associated Press δείχνουν ότι το δεξαμενόπλοιο έχει βυθιστεί περισσότερο στο νερό σε σχέση με την αρχική φάση της προσάραξης κοντά στο Κιμπλιγιάχ.
Η επιδείνωση της κατάστασης του κύτους αυξάνει τον φόβο ότι μπορεί να απελευθερωθούν στη θάλασσα ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου.
Το πλοίο παραμένει στην περιοχή εδώ και εβδομάδες. Οι ομανικές αρχές είχαν ήδη επιχειρήσει να κινηθεί η διαδικασία απομάκρυνσής του, ενώ τον Ιούλιο είχε δοθεί στους ιδιοκτήτες προθεσμία για να προχωρήσουν στην απομάκρυνση του δεξαμενόπλοιου. Μέχρι στιγμής, όμως, το πρόβλημα δεν έχει επιλυθεί.
REUTERS/Yoruk Isik
Στο στόχαστρο ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο οικοσύστημα
Η γεωγραφική θέση της προσάραξης είναι ένας από τους βασικούς λόγους που η υπόθεση έχει προκαλέσει τόσο μεγάλη ανησυχία. Τα νησιά Χαλανιγιάτ, στα ανοικτά της επαρχίας Ντοφάρ, περιβάλλονται από μια ιδιαίτερα ευαίσθητη θαλάσσια περιοχή. Πέρυσι ο σουλτάνος του Ομάν, Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ, είχε εκδώσει βασιλικό διάταγμα για τη δημιουργία φυσικού καταφυγίου γύρω από τα νησιά.
Στην περιοχή συναντώνται σημαντικά θαλάσσια είδη, μεταξύ των οποίων η εξαιρετικά σπάνια φάλαινα-καμπούρα της Αραβικής Θάλασσας. Το οικοσύστημα φιλοξενεί επίσης θαλασσοπούλια, χελώνες και άλλα είδη.
Η εγγύτητα της πετρελαιοκηλίδας στην ακτογραμμή και η κίνησή της μέσα σε μια τόσο ευαίσθητη περιοχή εντείνουν τους φόβους για σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Το πετρέλαιο έχει ήδη φτάσει στις ακτές
Οι δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το Associated Press δείχνουν ότι η ρύπανση έχει ήδη φτάσει στις ακτές του νησιού Κιμπλιγιάχ. Η εξέλιξη της κηλίδας αποτυπώνει μια εντυπωσιακή μεταβολή μέσα σε λίγες ημέρες.
Στις 26 Ιουλίου, η επιφανειακή κηλίδα υπολογιζόταν περίπου στα 45 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Μέχρι τις 2 Αυγούστου, είχε φτάσει περίπου στα 150 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Στις 4 Αυγούστου, οι εικόνες έδειξαν έκταση περίπου 600 τετραγωνικών χιλιομέτρων, σύμφωνα με τη Greenpeace. Δύο ημέρες αργότερα, στις 7 Αυγούστου, ανεξάρτητη εκτίμηση ανέβασε την έκταση περίπου στα 800 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Η διαφορά με τη σημερινή επίσημη μέτρηση του Ομάν, στα 390 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ρύπανση έχει μειωθεί αντίστοιχα. Η επιφάνεια μιας πετρελαιοκηλίδας μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά εξαιτίας των ανέμων, των κυμάτων, της διάλυσης και της φυσικής διασποράς του πετρελαίου.
Επιχείρηση περιορισμού της ρύπανσης από το Ομάν
Η Αρχή Περιβάλλοντος του Ομάν έχει ανακοινώσει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επιχείρηση για την αντιμετώπιση της ρύπανσης και τον περιορισμό της εξάπλωσης του πετρελαίου.
Σε τέτοιες επιχειρήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν πλωτά φράγματα, ειδικός εξοπλισμός συλλογής πετρελαίου και, όταν κρίνεται κατάλληλο, διασκορπιστικές ουσίες που εφαρμόζονται από αεροσκάφη.
Ο καθηγητής περιβαλλοντικής μικροβιολογίας και βιοτεχνολογίας Τόνι Γκουτιέρεζ του Πανεπιστημίου Χέριοτ-Γουάτ επισημαίνει ότι κρίσιμο ζήτημα είναι να περιοριστεί η ποσότητα πετρελαίου που θα φτάσει σε ρηχά νερά και στην ακτογραμμή.
Η παραμονή του πετρελαίου στην ανοικτή θάλασσα μπορεί να έχει μικρότερες επιπτώσεις από την άμεση επαφή του με ακτές και ευαίσθητα οικοσυστήματα, όπου μπορεί να προκαλέσει ζημιές σε κοράλλια, ψάρια και θαλασσοπούλια.
Distribution Airbus DS/Handout via REUTERS
Οι μουσώνες δυσκολεύουν την κατάσταση
Παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την εξέλιξη της κρίσης είναι και ο καιρός στην περιοχή του Ντοφάρ. Άνεμοι, κύματα και θαλάσσια ρεύματα καθορίζουν την πορεία της πετρελαιοκηλίδας. Οι πρόσφατες δορυφορικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι η ρύπανση έχει κινηθεί προς τα βορειοανατολικά.
Τοπικές εκτιμήσεις μοντελοποίησης προειδοποιούν ότι, υπό συγκεκριμένες καιρικές συνθήκες, η ρύπανση μπορεί να μετακινηθεί σημαντικά μέσα στις επόμενες ημέρες.
Γι’ αυτό και η έγκαιρη αντιμετώπιση θεωρείται κρίσιμη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι καιρικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν γρήγορα την πορεία της κηλίδας.
Το Καρολάιν Μπεζένγκι και ο ρωσικός «σκιώδης στόλος»
Η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τον ρωσικό «σκιώδη στόλο». Πρόκειται για δίκτυο παλαιότερων δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, συχνά μέσα από πολύπλοκες εταιρικές δομές, διαφορετικές σημαίες και δίκτυα διαχείρισης.
Το Καρολάιν Μπεζένγκι εμφανιζόταν σε δημόσιες ναυτιλιακές βάσεις ως πλοίο με σημαία Καμερούν. Ωστόσο, τον Ιούνιο ήταν μεταξύ των 39 πλοίων που διαγράφηκαν από το νηολόγιο του Καμερούν.
Σύμφωνα με στοιχεία της LSEG που επικαλείται το Reuters, ως καταχωρημένος ιδιοκτήτης εμφανίζεται η Ρεντούρ Σίπμανιτζμεντ Λίμιτεντ, ενώ διαχειριστής εμφανίζεται η Βίλαρ Σίπμανιτζμεντ Λίμιτεντ.
Γιατί η υπόθεση ξεπερνά τα όρια ενός ναυτικού ατυχήματος
Η συγκεκριμένη κρίση δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα μεμονωμένο περιστατικό θαλάσσιας ρύπανσης. Περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν προειδοποιήσει εδώ και χρόνια ότι η αυξανόμενη χρήση παλαιότερων δεξαμενόπλοιων από τον ρωσικό «σκιώδη στόλο» δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους τόσο για την ασφάλεια στη θάλασσα όσο και για το περιβάλλον.
Στην περίπτωση του Καρολάιν Μπεζένγκι συνδυάζονται αρκετοί παράγοντες: η ηλικία του πλοίου, η μεγάλη ποσότητα πετρελαίου που μετέφερε, η προσάραξη σε προστατευόμενη περιοχή, αλλά και η αβεβαιότητα σχετικά με την ιδιοκτησία και την ασφαλιστική του κάλυψη.
Παράλληλα, η απουσία ενός σαφούς και άμεσα προσβάσιμου φορέα που να αναλαμβάνει την ευθύνη για το πλοίο μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις διαδικασίες διάσωσης, απομάκρυνσης του δεξαμενόπλοιου και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς.
Ο φόβος για επιπτώσεις που θα διαρκέσουν χρόνια
Το πρόβλημα δεν τελειώνει όταν πάψει να είναι ορατό το πετρέλαιο στην επιφάνεια της θάλασσας.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι, εάν το αργό πετρέλαιο εισχωρήσει σε ρηχά νερά ή φτάσει στις ακτές, οι επιπτώσεις μπορεί να παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η θαλάσσια ζωή και τα παράκτια οικοσυστήματα μπορούν να επηρεαστούν επί χρόνια, ενώ η εμπειρία από προηγούμενες μεγάλες καταστροφές δείχνει ότι κατάλοιπα πετρελαίου είναι δυνατό να παραμείνουν στο περιβάλλον για πολύ μεγάλο διάστημα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η καταστροφή του «Exxon Valdez» στην Αλάσκα το 1989, οι συνέπειες της οποίας αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης για πολλά χρόνια.
Για το Ομάν, μια παρατεταμένη ρύπανση θα μπορούσε να πλήξει όχι μόνο τη θαλάσσια άγρια ζωή αλλά και την αλιεία, τον τουρισμό και τις παράκτιες δραστηριότητες της περιοχής.
Κρίσιμες οι επόμενες ημέρες
Οι ομανικές αρχές συνεχίζουν να παρακολουθούν την πορεία της πετρελαιοκηλίδας και να επιχειρούν να περιορίσουν την εξάπλωσή της. Παράλληλα, δορυφορικές εικόνες και θαλάσσιες έρευνες χρησιμοποιούνται για να καταγράφεται η μεταβολή της ρύπανσης.
Το βασικό ζητούμενο παραμένει διπλό: να σταματήσει ή τουλάχιστον να περιοριστεί η συνεχιζόμενη διαρροή από το Καρολάιν Μπεζένγκι και να απομακρυνθεί με ασφάλεια το δεξαμενόπλοιο από την περιοχή.
Οι εκτιμήσεις για την έκταση της κηλίδας έχουν παρουσιάσει μεγάλες διακυμάνσεις: από 45 τετραγωνικά χιλιόμετρα στις 26 Ιουλίου, σε περίπου 150 στις 2 Αυγούστου, περίπου 600 στις 4 Αυγούστου και περίπου 800 στις 7 Αυγούστου, σύμφωνα με τις διαφορετικές δορυφορικές αναλύσεις. Η τελευταία επίσημη εκτίμηση των ομανικών αρχών ανέρχεται σε 390 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Παρά τις διαφορές στις μετρήσεις, ένα στοιχείο παραμένει κοινό: η διαρροή βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη θαλάσσια περιοχή του Ομάν και ο κίνδυνος για το οικοσύστημα παραμένει υψηλός όσο το δεξαμενόπλοιο εξακολουθεί να είναι προσαραγμένο και η διαρροή δεν έχει τεθεί πλήρως υπό έλεγχο.
