Την Τετάρτη, 12 Αυγούστου, μια ολική ηλιακή έκλειψη, η πρώτη στην ηπειρωτική Ευρώπη εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες, θα ρίξει τη σκιά της Σελήνης στον πλανήτη μας.
Η Σελήνη θα καλύψει ολόκληρο τον Ηλιο, ρίχνοντας μια σκιά μήκους εκατοντάδων χιλιάδων χιλιομέτρων πάνω στη Γη και βυθίζοντας ένα τμήμα του πλανήτη μας σε εφήμερο σκοτάδι.
Πού θα είναι ορατή
Η έκλειψη της 12ης Αυγούστου θα αρχίσει στην αραιοκατοικημένη τούνδρα της βόρειας Ρωσίας, όπου η Σελήνη θα αρχίσει να καλύπτει τον Ήλιο γύρω στις 12:08 μ.μ. ET (19:08 μ.μ Ελλάδας). Θα διασχίσει απομακρυσμένες περιοχές της Αρκτικής πριν περάσει πάνω από τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, τη βόρεια Ρωσία, τον Ατλαντικό Ωκεανό, την Ισπανία και ένα μικρό τμήμα της βορειοδυτικής Πορτογαλίας.
Η έκλειψη θα ξεκινήσει το ταξίδι της στη βόρεια Ρωσία, θα διασχίσει τον Αρκτικό Ωκεανό και την ανατολική Γροιλανδία, θα είναι στο μέγιστό της ανοιχτά της Ισλανδίας και τελικά θα φτάσει στη βόρεια Ισπανία λίγο πριν από τη δύση του Ήλιου.
Ισπανικές πόλεις θα δουν τη Σελήνη να καλύπτει πλήρως τον Ήλιο για ένα λεπτό και 50 δευτερόλεπτα. Στη βόρεια Αμερική, τη δυτική Αφρική και άλλα σημεία της Ευρώπης θα είναι ορατή ως μερική έκλειψη.
Το μονοπάτι της μερικής έκλειψης περιλαμβάνει και μερικές βορειοδυτικές περιοχές της Ελλάδας (Κέρκυρα, Ηγουμενίτσα, Κόνιτσα, Καστοριά, Φλώρινα), αλλά το ποσοστό της είναι τόσο μικρό που πρακτικά είναι μη παρατηρήσιμη.
«Στην Ισλανδία και τη Γροιλανδία η ολική έκλειψη θα παρατηρηθεί ψηλότερα στον ουρανό αργά το απόγευμα, ενώ στην Ισπανία θα παρατηρηθεί λίγο πριν το ηλιοβασίλεμα», λέει η Έμιλι Γουάτσον, αστροφυσικός και υπεύθυνη του πλανηταρίου στο U.S. Space & Rocket Center.
Η τελευταία ολική έκλειψη στην ηπειρωτική Ευρώπη έγινε στις 11 Αυγούστου 1999. Αυτή είναι η πρώτη ολική έκλειψη στην Ισπανία από το 1905 και η πρώτη στην Ισλανδία από το 1954. Η επόμενη ευκαιρία για την Ευρώπη να βιώσει παρόμοιο γεγονός θα είναι πολύ σύντομα, στις 2 Αυγούστου 2027 και το μονοπάτι της ολικότητας περιλαμβάνει τμήματα της νότιας Ισπανίας, του Μαρόκοy, της Αλγερίας, της Τυνισίας, της Λιβύης, της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας. Το 2027, η νότια Ελλάδα θα έχει την ευκαιρία να δει σημαντικά μεγάλο ποσοστό της μερικής έκλειψης.
Πώς συμβαίνει η έκλειψη
Η έκλειψη ηλίου είναι το φαινόμενο κατά το οποίο η Σελήνη παρεμβάλλεται ανάμεσα στον Ήλιο και τη Γη, με αποτέλεσμα ορισμένες περιοχές της Γης να δέχονται λιγότερο φως από ότι συνήθως. Μπορεί να είναι μερική, ολική ή δακτυλιοειδής.
Κατά την ολική έκλειψη ηλίου, το μέγεθος της Σελήνης είναι τέτοιο ώστε να καλύπτει πλήρως τον ηλιακό δίσκο.
Κατά την δακτυλιοειδή έκλειψη, η Σελήνη (λόγω της ελλειπτικής τροχιάς της Σελήνης γύρω από τη Γη) είναι πολύ μακριά για να καλύψει πλήρως τον δίσκο του Ήλιου για τους παρατηρητές στη Γη.
Στη μερική έκλειψη ηλίου ο παρατηρητής βλέπει ένα ποσοστό του ήλιου «φαγωμένο» από τη Σελήνη.
Είναι σπάνιες οι ολικές ηλιακές εκλείψεις;
Όσον αφορά τη συχνότητα, οι ολικές ηλιακές εκλείψεις δεν είναι σπάνιες, καθώς συμβαίνουν περίπου μία φορά κάθε 18 μήνες. Ωστόσο, η ζώνη ολικής έκλειψης έχει συνήθως πλάτος μόνο δεκάδων χιλιομέτρων, γεγονός που καθιστά δύσκολο να βρεθεί κανείς στο σωστό σημείο για να παρακολουθήσει μια ολική ηλιακή έκλειψη.
Η ζώνη αυτή μετατοπίζεται επίσης σε κάθε έκλειψη. «Επειδή η ζώνη ολικής έκλειψης είναι πολύ μικρή σε σύγκριση με το μέγεθος της Γης, η πιθανότητα να συμβεί σε κάποια συγκεκριμένη τοποθεσία είναι πολύ χαμηλή», λέει ο Τζακ Γουέλς, του Αστεροσκοπείου Ρόμπερτ Φέργκιουσον στην κομητεία Σονόμα της Καλιφόρνιας. Γουέλς. Μια συγκεκριμένη πόλη μπορεί να περιμένει εκατοντάδες χρόνια, ή και περισσότερο, μεταξύ δύο ολικών εκλείψεων, αν και οι ταξιδιώτες που είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν τη σκιά, μπορούν να δουν αρκετές στη διάρκεια της ζωής τους.
Η επόμενη ολική ηλιακή έκλειψη θα συμβεί στις 2 Αυγούστου 2027, διασχίζοντας τμήματα της νότιας Ευρώπης, της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Η ολική φάση θα διαρκέσει έως και έξι λεπτά και 23 δευτερόλεπτα — σχεδόν τρεις φορές περισσότερο από την έκλειψη του Αυγούστου 2026.
Τι μπορούν να μάθουν οι επιστήμονες κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης;
«Ιστορικά, οι εκλείψεις ήταν ιδιαίτερα πολύτιμες», λέει ο Τζέισον Στέφεν, καθηγητής φυσικής και αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Νεβάδα στο Λας Βέγκας. «Στις αρχές του 20ού αιώνα πραγματοποιήθηκαν αποστολές για τη μέτρηση των θέσεων των άστρων κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης, με σκοπό την επαλήθευση της θεωρίας της βαρύτητας του Αϊνστάιν.»
Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν τις ολικές ηλιακές εκλείψεις και σήμερα. Για παράδειγμα, επειδή κατά τη διάρκεια της ολικής φάσης γίνεται ορατή η κορώνα, οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν τις εκλείψεις για να εξετάσουν τη δομή, τη θερμοκρασία και τη σχέση της με τον ηλιακό άνεμο.
Πώς να την παρακολουθήσει κανείς;
Αρχικά, οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να βρίσκονται εντός της ζώνης της έκλειψης, να συμβουλευθούν έναν χάρτη για τις ώρες, αλλά και το δελτίο καιρού, στην περίπτωση νεφώσεων.
Βασικός αστερίσκος στη θέαση του εντυπωσιακού φαινομένου είναι πως απαγορεύεται η απευθείας θέαση του Ήλιου χωρίς κατάλληλη προστασία, καθώς κάτι τέτοιο μπορεί να προκαλέσει από σοβαρή έως μόνιμη βλάβη στην όραση.
Οι ειδικοί συνιστούν τη χρήση ειδικών γυαλιών για την παρατήρηση εκλείψεων, τα οποία φιλτράρουν την επικίνδυνη ακτινοβολία.
Μόνον όσοι βρίσκονται εντός της ζώνης ολικής έκλειψης μπορούν να βγάλουν τα ειδικά γυαλιά, και μόνον όσο ο ήλιος είναι πλήρως καλυμμένος.
Πηγή: NYT, National Geographic
