Φόρτωση Text-to-Speech…
ME ΠΕΝΤΕ διαστημικές πτήσεις στο ιστορικό της και άπειρες εργατοώρες επιστημονικής έρευνας στο δυναμικό της, η Μπόνι Ντάμπαρ αποτελεί μία από τις πιο έμπειρες αστροναύτισσες της NASA. Από τη Θεσσαλονίκη όπου βρίσκεται ως προσκεκλημένη του Aristotle innovation Forum, η 77χρονη επιστήμονας μίλησε στην «Καθημερινή» για την επιστροφή του ανθρώπου στη Σελήνη, τα σενάρια διακοπών στο φεγγάρι και για τον τρόπο που οι γεωπολιτικές εξελίξεις μεταφέρονται από τη Γη στο Διάστημα.
«Η Σελήνη τώρα έχει γίνει προορισμός εξερεύνησης, ακριβώς όπως ήταν κάποτε η Ανταρκτική. Ξέρετε, πριν από περίπου 100 χρόνια, στην πραγματικότητα, ο καπετάνιος Ρόμπερτ Φάλκον Σκοτ απέπλευσε από το λιμάνι του Νταντί στη Σκωτία (με προορισμό την Ανταρκτική). Μέχρι τότε δεν είχαμε πάει ποτέ στον Νότιο Πόλο. Σκεφτείτε λοιπόν τι έχει συμβεί σε περίπου 100 χρόνια. Οχι μόνο έχουμε φτάσει στον δικό μας Νότιο Πόλο, αλλά νομίζω ότι υπάρχουν περισσότερες από 30 χώρες που έχουν τώρα ερευνητικές βάσεις εκεί μελετώντας τη Γη μας», σημείωσε η δρ Ντάνμπαρ.
Οπως είπε, για να φτάσουμε στο αντίστοιχο σημείο εξερεύνησης της Σελήνης, προηγήθηκαν πολύ περισσότερες αποστολές στο Διάστημα από αυτές που νομίζει το κοινό. «Ολοι θυμούνται την αποστολή “Αpollo 11”, που έγινε η πρώτη προσσελήνωση. Προηγήθηκαν όμως όλες οι υπόλοιπες αποστολές». Σε αυτές τις αποστολές, σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη, οι ερευνητές εξασκήθηκαν στην πρόσδεση του διαστημικού σκάφους, στην προσσελήνωση, αλλά και στο να τεστάρουν τα συστήματα υποστήριξης ζωής: πώς δηλαδή να διατηρήσεις τους ανθρώπους ζωντανούς για 10 ημέρες σε ένα περιβάλλον χωρίς βαρύτητα, όπου οι νόμοι της φυσικής για τα υγρά συμπεριφέρονται διαφορετικά».
1%
Από κάθε αποστολή, θυμάται, οι αστροναύτες μετέφεραν πίσω δείγματα της Σελήνης, «συνολικά 700 λίβρες από πέτρες και σκόνη». «Μελετώντας τα δείγματα αυτά, μάθαμε περισσότερα για τη Γη», επισήμανε, λέγοντας πως μέχρι σήμερα το Διάστημα αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πεδίο. Εκεί η ανθρωπότητα κάνει πειράματα τα οποία γεννούν νέα γνώση που χρησιμοποιείται σε ένα εύρος εφαρμογών, από τεχνικές ανακύκλωσης του νερού που φτάνει σε χωριά της Αφρικής μέχρι τη μελέτη της συμπεριφοράς των κυττάρων. Αυτός είναι και ο λόγος που υποστηρίζει σθεναρά πως δεν πρέπει επουδενί να χαθεί το ενδιαφέρον που έχει καλλιεργηθεί γύρω από το Διάστημα και έχει αναζωπυρωθεί χάρη στις αποστολές «Artemis» μέσω των οποίων επιστρέφουμε στη Σελήνη.
«Ως Αμερικανοί, ξοδεύουμε περισσότερα χρήματα σε καλλυντικά απ’ ό,τι στο διαστημικό πρόγραμμα».
Μεταξύ των αποστολών «Apollo» και «Artemis» μεσολάβησαν 50 χρόνια. «Ξέρετε, συχνά με ρωτούν τι μας εμπόδιζε να επιστρέψουμε στη Σελήνη νωρίτερα. Δεν ήταν η τεχνολογία, ξέρετε, ήταν η πολιτική και η χρηματοδότηση, κάτι που από τη δική μου οπτική γωνία, έχοντας αρκετή εμπειρία, ήταν πάντα κάπως διασκεδαστικό. Στο αποκορύφωμα του προγράμματος “Apollo”, ο προϋπολογισμός ήταν το 4,4% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού. Εδώ και δεκαετίες, το ποσοστό αυτό είναι κάτω από 1%. Και αυτό χρηματοδοτεί όλα τα προγράμματα: τους ανθρώπους, τα ρομπότ, τα ρομποτικά οχήματα στον Αρη, το τηλεσκόπιο Webb, τα πάντα. Ως Αμερικανοί, ξοδεύουμε περισσότερα χρήματα σε καλλυντικά απ’ ό,τι στο διαστημικό πρόγραμμα», δήλωσε.
ΑΓΝΟΙΑ
Οπως εξήγησε, η μειωμένη χρηματοδότηση έχει αρνητικές επιπτώσεις όχι μόνο στην εξερεύνηση του Διαστήματος αλλά και στην εξέλιξη της έρευνας στα πανεπιστήμια και τελικά στην τεχνολογία που χρησιμοποιούμε όλοι στην καθημερινότητά μας. «Θυμάμαι στα τέλη της δεκαετίες του ’60 η NASA είχε πει ότι χρειαζόταν γρήγορους υπολογιστές. Τότε μια μικρή εταιρεία που ονομαζόταν IBM είχε απαντήσει πως μετά από έρευνα αγοράς που είχε κάνει –κυρίως σε λογιστές– συνειδητοποίησε πως δεν υπήρχε κανένα τέτοιο ενδιαφέρον. Η NASA ωστόσο την πίεσε να αποκτήσει τους πρώτους υπολογιστές για την ίδια, ώστε να λύσει τις πολύπλοκες εξισώσεις που προέκυπταν από τις ανάγκες των αποστολών “Apollo”. Τώρα αυτή η τεχνολογία χωράει σε μια συσκευή στο μέγεθος του μπρελόκ μας. Η ανάγκη είναι η μητέρα της προόδου».
Θυμάμαι, μιλούσα με μια βουλευτή στο Κογκρέσο που νόμιζε πως έχουμε φτάσει στον Αρη επειδή το είχε δει σε μια ταινία.
Ηδη, τώρα, οι καινούργιες αποστολές στη Σελήνη και αυτές που προγραμματίζονται στον Αρη τροφοδοτούν έρευνα ειδικά στον τομέα των επικοινωνιών. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η ίδια, όλα τα παραπάνω δεν είναι γνωστά, ενώ ταυτόχρονα ελάχιστοι γνωρίζουν τι έχει καταφέρει ο άνθρωπος στο Διάστημα. «Πολλοί μπερδεύουν την πραγματικότητα με την επιστημονική φαντασία. Θυμάμαι, μιλούσα με μια βουλευτή στο Κογκρέσο που νόμιζε πως έχουμε φτάσει στον Αρη επειδή το είχε δει σε μια ταινία. Πολλοί δημοσιογράφοι που μιλώ αμφισβητούν ότι έχουμε πατήσει στη Σελήνη».
ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΣΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ
Εχοντας παρακολουθήσει όλα τα στάδια της εξερεύνησης του Διαστήματος, είναι αισιόδοξη πως η ανθρωπότητα δεν απέχει πολύ από το να ταξιδεύει και να κάνει διακοπές στο φεγγάρι. «Ξεκίνησα στη NASA το 1980. Ημουν στα 30 μου και η ιδέα ενός επαναχρησιμοποιούμενου διαστημικού οχήματος ήταν επιστημονική φαντασία. Από τότε κατασκευάσαμε πέντε διαστημικά λεωφορεία. Δεν μεταφέρουμε μόνο αστροναύτες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, μεταφέρουμε και εμπορικούς επιβάτες. Οπότε μπορώ να φανταστώ ότι κάποτε θα υπάρχουν επαγγελματίες εκεί και ίσως μια εταιρεία που βοηθά στην κατασκευή των διαστημικών υποδομών αποφασίσει να χτίσει μια μικρή καμπίνα και να υποδέχεται επιβάτες που θα μπορούν να ανέβουν και να μείνουν στη Σελήνη για μία εβδομάδα. Ετσι ακριβώς δεν εξελίσσεται ο πολιτισμός;».
Οπως υπενθύμισε, πριν από έναν αιώνα τα αεροπορικά εισιτήρια απευθύνονταν μόνο σε ελάχιστους προνομιούχους, και πλέον πετάμε όλοι χωρίς καν να σκεφτόμαστε τι τεχνολογία απαιτεί η μετακίνηση αυτή. Για το πόσο απέχουμε χρονικά από ένα τέτοιο σενάριο, η ίδια απάντησε πως, αν διατηρήσουμε αυτή τη δυναμική που έχουμε τώρα, σε 30 χρόνια ίσως μπορούμε να κάνουμε αυτό το όραμα πραγματικότητα. «Μπορεί επίσης να υπάρξουν και παράγοντες πίεσης. Μπορεί κάποιο μεγάλο γεγονός που θα συμβεί στη Γη να μας ωθήσει να εξερευνήσουμε γρηγορότερα τη Σελήνη, σωστά; Ή να καινοτομήσουμε γρηγορότερα. Δεν μπορείτε να το προβλέψετε αυτό».
ΜΙΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΦΩΤΙΑ
Πηγαίνοντας πίσω στον χρόνο και στις δικές της πτήσεις στο Διάστημα, θυμάται πως σπάνια είχε χρόνο να απολαύσει την εικόνα της Γη από το διαστημικό σκάφος, καθώς ήταν συνεχώς επικεντρωμένη στην έρευνά της, και όλα αυτά σε συνθήκες μειωμένης βαρύτητας. Εχει συγκρατήσει όμως μια στιγμή που επέτρεψε στον εαυτό της να απολαύσει την εμπειρία που βίωνε. Ηταν, όπως διηγήθηκε, στο πρώτο της ταξίδι. «Τότε δεν ήξερα αν θα υπάρξει δεύτερο. Ετυχε να βρίσκομαι στα παράθυρα του διαστημικού λεωφορείου, στα πίσω παράθυρα του πιλοτηρίου, καθώς πλησιάζαμε προς τον ισημερινό. Και είδα το Νότιο Σέλας. Οταν είσαι από πάνω, μοιάζει σαν να καίγεται η Γη. Μια πράσινη φωτιά. Ηταν πολύ εντυπωσιακό. Συνειδητοποίησα πως βρίσκομαι στο διαστημόπλοιο “Enterprise” και κοιτάζω κατευθείαν από το Διάστημα τη Γη. Ηταν σουρεαλιστικό. Αποφάσισα να απομνημονεύσω εκείνη τη στιγμή».
Στην τελευταία τάξη που δίδαξα στο πανεπιστήμιο, οι γυναίκες ήταν περισσότερες από τους άνδρες.
Από τότε έχουν αλλάξει πολλά, όπως είπε. Κάποτε οι γυναίκες που πετούσαν στο Διάστημα ήταν ελάχιστες, γιατί ήταν πολύ λίγες και αυτές που αποφάσιζαν να ακολουθήσουν καριέρα στη Μηχανική. «Στην τελευταία τάξη που δίδαξα στο πανεπιστήμιο, οι γυναίκες ήταν περισσότερες από τους άνδρες».
ΕΞΑΡΤΗΣΗ
Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν μεταβληθεί έντονα και οι ισορροπίες στη διεθνή πολιτική σκηνή. Στην ερώτηση αν πιστεύει πως οι γεωπολιτικές εξελίξεις θα επηρεάσουν την πρόοδο της έρευνας στο Διάστημα, δημιουργώντας συνθήκες που είχαμε δει παλαιότερα στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η δρ Ντάνμπαρ απάντησε θετικά, εκφράζοντας τις σοβαρές της ανησυχίες. Οπως είπε, δεν είναι όλοι φιλικοί στο Διάστημα, και πρέπει απλώς να το συνειδητοποιήσουμε αυτό. «Εξαρτόμαστε από το Διάστημα. Εξαρτόμαστε για τις επικοινωνίες μας – η Starlink είναι ένα παράδειγμα. Η τηλεόραση και το τηλέφωνό μας βρίσκονται εκεί. Εξαρτόμαστε από το Διάστημα για την πλοήγηση μέσω του συστήματος GPS. Και το GPS δεν χρησιμεύει μόνο για πλοήγηση, αλλά στέλνει και τα σήματα χρονισμού που χρησιμοποιούν οι τράπεζες για τις μεταφορές χρημάτων», αναφέρει χαρακτηριστικά.
«Υπάρχουν χώρες που είναι πιο επιθετικές στο Διάστημα. Και η μεγάλη μας ανησυχία αυτή τη στιγμή είναι ότι, αν καταστρέψουν τα δορυφορικά μας συστήματα, αυτό θα παραλύσει ολόκληρη τη χώρα».
«Ολα όσα μας είναι απαραίτητα συνδέονται με το Διάστημα, και αυτό περιλαμβάνει και την άμυνα. Υπάρχουν χώρες που είναι πιο επιθετικές στο Διάστημα. Και η μεγάλη μας ανησυχία αυτή τη στιγμή είναι ότι αν καταστρέψουν τα δορυφορικά μας συστήματα, αυτό θα παραλύσει ολόκληρη τη χώρα». Κατά την ίδια, πρέπει να αντιμετωπίσουμε ρεαλιστικά αυτό που συμβαίνει. «Οπως τώρα προσπαθούμε να προστατευθούμε στη Γη, πρέπει να προσπαθούμε να προστατευθούμε και στο Διάστημα».
