Φόρτωση Text-to-Speech…
«Βλέπουν» εδώ και κάποιους μήνες τον κόσμο της τέχνης μέσα από μία VR μάσκα, αν και όσα έκαναν τα αδέρφια Χρυσοβέργη την τελευταία δεκαετία μοιάζουν ένας πρόδρομος για το πού βρίσκονται σήμερα. Ο Ηλίας Χρυσοβέργης, ηλεκτρολόγος μηχανικός, ήδη ως φοιτητής το 2016, ξεχώρισε στον διαγωνισμό της Microsoft «Imagine Cup» για μια εφαρμογή που έφτιαξε για κινητά, μαζί με συμφοιτητές του στο ΑΠΘ, για την καταπολέμηση του μπούλινγκ. Ο Βύρων Χρυσοβέργης, με τη σειρά του, μηχανολόγος μηχανικός, πέρασε από το Κέντρο Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας του ΑΠΘ «Walk», που πήρε το όνομά του από την Περιπατητική Σχολή του Αριστοτέλη, πριν αρχίσει να καταπιάνεται με τη νεοφυή επιχειρηματικότητα και τις startups μεταξύ Ολλανδίας και Ελλάδας.
Ηταν στην Ολλανδία όταν συνειδητοποίησε πως δεν μπορούσε να βιώσει πολλά από όσα συνέβαιναν στις παραστατικές τέχνες πίσω στη χώρα του. Μπήκε τότε ο πρώτος σπόρος για τη startup που ίδρυσε στα τέλη του 2025 μαζί με τον αδερφό του, με έδρα τους πλέον τη Θεσσαλονίκη, την «Poetics», ένα όνομα και πάλι εμπνευσμένο από τον Αριστοτέλη. Η «Poetics» αναλαμβάνει να ζωντανέψει καλλιτεχνικά θεάματα, πολλές φορές εκεί όπου δεν θα μπορούσαν να πάνε αλλιώς. Πώς; Μέσα από VR (virtual reality) εγκαταστάσεις, δηλαδή εικονικής πραγματικότητας, που η ομάδα της αναλαμβάνει να επιμεληθεί και να στήσει σε πολιτιστικούς χώρους στη λογική της «pop-up» εγκατάστασης, παρέχοντας τον εξοπλισμό.
Τα δύο αδέρφια ετοιμάζουν βαλίτσες για το Φεστιβάλ των Καννών, μιας και η εταιρεία τους επιλέχθηκε ανάμεσα σε 90 άλλες από όλον τον κόσμο -η μόνη ελληνική- για να συμμετάσχει στο «Immersive Market» που στήνει φέτος το μεγάλο κινηματογραφικό φεστιβάλ για επιμελητές εμβυθιστικού περιεχομένου, που θα έχουν την ευκαιρία να συναντήσουν 150 παραγωγούς και διανομείς.
Τα κινηματογραφικά φεστιβάλ δείχνουν να επενδύουν στη νέα αυτή αναδυόμενη αγορά. Οι Κάννες έχουν προσθέσει από το 2024 στο πρόγραμμά τους και ένα διαγωνιστικό τμήμα immersive ταινιών και, πλέον, εντάσσουν τις εμβυθιστικές εμπειρίες και στο πλαίσιο της αγοράς τους με το νέο «Immersive Market», προκειμένου να φέρουν πιο κοντά τα μέρη αυτής της αγοράς. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας ήταν το πρώτο από τα μεγάλα φεστιβάλ που πίσω στο 2017 λάνσαρε αυτό που αργότερα ονομάστηκε «Venice Immersive», ένα τμήμα δηλαδή με ταινίες εικονικής πραγματικότητας.
Από τους αδερφούς Λιμιέρ στις VR μάσκες
«Σήμερα οι immersive τεχνολογίες βρίσκονται εκεί που βρισκόταν στις αρχές του προηγούμενου αιώνα ο κινηματογράφος», σχολιάζει με μια ενδιαφέρουσα αναλογία ο Βύρων Χρυσοβέργης. Οι αδελφοί Λιμιέρ κατάφεραν να… πανικοβάλουν μια ολόκληρη κινηματογραφική αίθουσα, που δεν ήταν εξοικειωμένη με το κινηματογραφικό πανί και νόμιζε πως ένα τρένο έφτανε καταπάνω της στην «Αφιξη του Τρένου στον Σταθμό» (1895), και «ύστερα για περίπου είκοσι χρόνια οι δημιουργοί πειραματίζονταν με το κινηματογραφικό μέσο ώσπου να βρουν μια φόρμουλα αφήγησης».
Αντίστοιχα, ο startupper θεωρεί πως διανύουμε στις immersive προβολές μια δεκαετία «με πολύ πειραματισμό σε όλα τα επίπεδα. Καλλιτεχνικά, βλέπουμε πολλές διαφορετικές τεχνικές αφήγησης, μιας και είναι ένα μέσο που σου δίνει πολλές δυνατότητες. Ο καθένας πειραματίζεται χωρίς να υπάρχει ένα βασικό στάνταρ για το πώς είναι αυτές οι ταινίες». Υπάρχουν πολλές μεταβλητές: από τη διάρκεια των ταινιών -άλλες μπορεί να είναι 10΄, άλλες 40΄-, το αν θα είναι animation, live action ή συνδυασμός των δύο, ακόμα και ο τρόπος που βιώνονται. Κάποιες από αυτές μπορεί κανείς να τις δει μόνος του και καθιστός. Αλλες ενθαρρύνουν την κίνηση στον χώρο και το ομαδικό βίωμα με παρέα – μια τέτοια ταινία είναι και το «Black Mirror Experience» που θα προβληθεί στο φετινό Φεστιβάλ των Καννών στο Immersive διαγωνιστικό και αναβιώνει ουσιαστικά την αισθητική της γνωστής δυστοπικής σειράς.
Αυτά συνεπάγονται και «ασυνέχειες» στο τεχνολογικό και το επιχειρηματικό κομμάτι. Μια ταινία λόγου χάρη μπορεί να ξεχωρίσει σε ένα φεστιβαλικό περιβάλλον, αλλά δύσκολα μετά θα βρει διανομή εφόσον δεν υπάρχει μια ενιαία αγορά που μιλάει «την ίδια γλώσσα». Ο Β. Χρυσοβέργης δεν κρύβει πως αρχική του επιθυμία -που δεν έχει εγκαταλείψει- ήταν να φτιάξει μία VR πλατφόρμα στα πρότυπα του Netflix, αλλά «Υπάρχει δυσκολία ένα τέτοιο ψηφιακό προϊόν να πάει στα 40 εκατομμύρια χρήστες που αυτή τη στιγμή έχουν μάσκα σπίτι τους παγκοσμίως. Επιπλέον και οι δημιουργοί είναι δύσκολο να σου δώσουν υλικό για ένα τέτοιο εγχείρημα».
«Γίνεσαι μέρος ενός έργου τέχνης»
Η VR εμπειρία, πάλι, σε έναν χώρο πολιτισμού μπορεί να είναι κάτι σχετικά νέο, αλλά φαίνεται ικανή να προσαρμοστεί σε κάθε ανάγκη και να προσελκύσει κόσμο κάθε ηλικίας. Σκεφτείτε να «βρίσκεστε» δίπλα σε πιγκουίνους της Ανταρκτικής. Να μπαίνετε μέσα σε έναν πίνακα του Βαν Γκογκ για να αντιληφθείτε πώς τον δημιούργησε ο καλλιτέχνης. Αντίστοιχα, να βουτάτε μέσα στον κόσμο της «Οδύσσειας του Διαστήματος» και να βιώνετε πώς οι λέξεις του Αρθουρ Τσ. Κλαρκ έγιναν εικόνες από τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Να ακούτε την 5η Συμφωνία του Μπετόβεν με συνοδεία αφαιρετικών visuals, αλλά και να «γίνεστε» ένα ρομπότ του Φίλιπ Κ. Ντικ και να ζείτε τον κόσμο μέσα από τα μάτια του.
Αυτές είναι κάποιες από τις ταινίες που έχουν προβάλει σε VR οι Poetics σε πολιτιστικά πρότζεκτ που έχουν αναλάβει έως τώρα. Και αυτοί κάνουν αναγνωριστικά βήματα: στο πρώτο τους event, λόγου χάρη, που ήταν ένα τετραήμερο φεστιβάλ VR ταινιών στην Toss Gallery στη Θεσσαλονίκη, προέβαλαν 12 ταινίες διαλέγοντας «λίγο από όλα», ώστε να παρουσιάσουν τη VR εμπειρία σε κάθε πιθανό θεατή. Στη 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας, που ήταν και το πιο πρόσφατο μεγάλο πρότζεκτ τους, επικεντρώθηκαν σε ταινίες γύρω από συγγραφείς.
Για την ώρα καταπιάνονται κυρίως με μικρού μήκους ταινίες/βίντεο, που είναι και πιο προσβάσιμα σε ένα κοινό που τώρα μαθαίνει όλη αυτή την τεχνολογία. Αντίστοιχα, ενώ μπορεί κανείς να κινηθεί στον χώρο, οι ταινίες δεν είναι ακόμη πολύ διαδραστικές. Ωστόσο, σκοπός είναι να αγγίξουν το ευρύ κοινό μέσα από το εγχείρημα και να μη μείνουν μόνο σε «ελίτ» καλλιτεχνικά περιβάλλοντα.
«Από τη μία, καλύπτεται η ανάγκη εμπειρίας σε έναν πραγματικό χώρο. Συγχρόνως, φορώντας τη μάσκα απομονώνεσαι από το υπόλοιπο περιβάλλον και γίνεσαι μέρος ενός έργου τέχνης. Βγαίνοντας από αυτό, μπορείς να το συζητήσεις και να το μοιραστείς με τους άλλους», σχολιάζει ο Βύρων Χρυσοβέργης. Οι immersive εμπειρίες μπορεί να βρίσκονται ακόμη στα σπάργανα, αλλά υπόσχονται σίγουρα άπειρες εκφραστικές δυνατότητες που, όπως φαίνεται, όλο και πιο συχνά θα ανακαλύπτουμε.
