Οι εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές, που μαίνονται στη Γαλλία και την Ισπανία, έχοντας ήδη κατακάψει περισσότερα από 122.000 εκτάρια και αναγκάζοντας πάνω από 300.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, δοκιμάζουν τις δυνατότητες του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η ταχύτητα και η ένταση των πύρινων μετώπων υπερβαίνουν σε αρκετές περιπτώσεις την επιχειρησιακή δυνατότητα των διαθέσιμων δυνάμεων, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσεκτική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών μέσων και ενισχύει τη συζήτηση για την προσαρμογή της πολιτικής προστασίας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει ήδη ενεργοποιήσει τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας, κινητοποιώντας συνολικά επτά πυροσβεστικά αεροσκάφη και τέσσερα ελικόπτερα για τη Γαλλία, καθώς και έξι πυροσβεστικά αεροσκάφη, 134 πυροσβέστες και 41 οχήματα για την Ισπανία.
Παράλληλα, η υπηρεσία Copernicus παρέχει δορυφορική χαρτογράφηση έκτακτης ανάγκης, ενώ αξιωματικός σύνδεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βρίσκεται στο Μπορντό για τον συντονισμό της ευρωπαϊκής συνδρομής με τις γαλλικές αρχές.
Στη Γαλλία, στην ευρωπαϊκή επιχείρηση συμμετέχουν μέσα που έχουν διαθέσει η Τσεχία, η Κροατία, η Γερμανία, η Πορτογαλία, η Σλοβακία, η Σουηδία και η Τουρκία, με σημαντικό μέρος των εναέριων μέσων να προέρχεται από τον στρατηγικό στόλο rescEU.
Στην Ισπανία έχουν αναπτυχθεί έξι πυροσβεστικά αεροσκάφη -δύο από την Ελλάδα, δύο από την Ιταλία και δύο από την Τουρκία – καθώς και επίγειες δυνάμεις από την Πορτογαλία, αποτελούμενες από 134 πυροσβέστες και 41 οχήματα.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών μέσων προσαρμόζεται διαρκώς στις επιχειρησιακές ανάγκες και στη διαθεσιμότητά τους, ενώ οι Βρυξέλλες παραμένουν σε συνεχή επικοινωνία με τις Αρχές των δύο χωρών, προκειμένου να αποφασίζεται εάν απαιτείται περαιτέρω ενίσχυση.
Η κλίμακα των φετινών πυρκαγιών, ωστόσο, έχει αναδείξει και τους περιορισμούς του ευρωπαϊκού συστήματος.
Οπως ανέφερε Ευρωπαίος αξιωματούχος, «οι πυρκαγιές εξαπλώνονται ταχύτερα από την ικανότητά μας να τις κατασβέσουμε», ενώ οι διαθέσιμοι πόροι παραμένουν περιορισμένοι και πρέπει να χρησιμοποιούνται με ιδιαίτερη προσοχή.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την πυρκαγιά στην περιοχή Λος Γκαγιάρδος της Ανδαλουσίας, όπου το μέτωπο εξαπλωνόταν με ρυθμό περίπου έξι χιλιομέτρων την ώρα, όταν οι επίγειες πυροσβεστικές δυνάμεις μπορούν να αντιμετωπίσουν εξάπλωση περίπου 300 μέτρων την ώρα.
Οπως σημείωσε, η ένταση της πυρκαγιάς υπερέβαινε κατά περίπου δέκα φορές τις επιχειρησιακές δυνατότητες των διαθέσιμων δυνάμεων.
Πώς λειτουργεί ο ευρωπαϊκός μηχανισμός
Με αφορμή την ταυτόχρονη ενεργοποίηση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας από τη Γαλλία και την Ισπανία, η Κομισιόν εξήγησε εκ νέου τον τρόπο λειτουργίας του ευρωπαϊκού συστήματος. Η ευθύνη για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών παραμένει στα κράτη-μέλη, τα οποία μπορούν να ζητήσουν ευρωπαϊκή βοήθεια όταν οι εθνικές τους δυνατότητες εξαντληθούν.
Το αίτημα διαβιβάζεται μέσω του ευρωπαϊκού κέντρου συντονισμού αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών (ERCC) σε όλες τις χώρες που συμμετέχουν στον μηχανισμό.
Συνολικά συμμετέχουν 37 χώρες: τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς και η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία, το Μαυροβούνιο, η Τουρκία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Αλβανία, η Μολδαβία και η Ουκρανία. Οι συμμετέχουσες χώρες αποφασίζουν σε εθελοντική βάση ποια μέσα μπορούν να διαθέσουν, ενώ η Επιτροπή αναλαμβάνει τον επιχειρησιακό συντονισμό και συγχρηματοδοτεί την ανάπτυξή τους.
Η ευρωπαϊκή ανταπόκριση εξελίσσεται σε τρία στάδια. Αρχικά, αξιοποιούνται οι εθελοντικές προσφορές των κρατών. Εάν αυτές δεν επαρκούν, ενεργοποιείται η Ευρωπαϊκή Δεξαμενή Πολιτικής Προστασίας (European Civil Protection Pool), στην οποία συμμετέχουν πιστοποιημένα εθνικά μέσα. Μόνο όταν ούτε αυτά επαρκούν ενεργοποιείται το rescEU, το στρατηγικό ευρωπαϊκό απόθεμα, το οποίο σήμερα διαθέτει 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και πέντε ελικόπτερα.
Η Επιτροπή επιμένει, ωστόσο, ότι η ενίσχυση του στόλου από μόνη της δεν αρκεί. Οπως ανέφερε ο ίδιος αξιωματούχος, ακόμη και αν η Ευρώπη διέθετε πολλαπλάσιο αριθμό πυροσβεστικών αεροσκαφών, χωρίς καλύτερη διαχείριση των δασών και μείωση της καύσιμης ύλης θα ήταν αδύνατο να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι ολοένα πιο έντονες πυρκαγιές που προκαλούν οι ακραίες καιρικές συνθήκες.
Να σημειωθεί ότι πριν από την έναρξη της φετινής αντιπυρικής περιόδου είχαν ήδη αναπτυχθεί 770 Ευρωπαίοι πυροσβέστες σε έξι χώρες υψηλού κινδύνου. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η Ελλάδα, όπου έχουν αναπτυχθεί προληπτικά 245 πυροσβέστες -ο μεγαλύτερος αριθμός μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα-, ενώ η χώρα φιλοξενεί δύο πυροσβεστικά αεροσκάφη του στρατηγικού αποθέματος rescEU.
