Η Νάρτα ή Άρτα της Αυλώνας ή ακόμη και Παλαιά Άρτα, είναι ένα από τα δύο ελληνικά χωριά σε κοντινή απόσταση από την πόλη της Αυλώνας, η οποία μαζί με την γειτονική Ζβέρνιτσα αποτελούν δύο ξεχωριστές ελληνικές οντότητες μακριά από τον υπόλοιπο συμπαγή βορειοηπειρωτικό ελληνισμό, που διατηρούν ακόμη (αν και ο τόπος εκεί βιώνει την ξενιτιά) τα ανέπαφη την ελληνική γλώσσα, τα ήθη, τα έθιμα και την ορθόδοξη πίστη.
Παρακάτω ακολουθεί μία αξιόλογη έρευνα από τον ιστότοπο του χωριού Μικροσπηλιάς Τζουμέρκων, που αφορά την Άρτα της Αυλώνας και που φέρνει στον προσκήνιο έναν τόπο ιστορικό που συνεχίζει να επιμένει σε πείσμα των καιρών και των συνθηκών.
Περίπου πέντε χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πόλης Αυλώνας, στη νότια Αλβανία, βρίσκεται ένα χωριό που φέρει την ονομασία Aρτα ή Παλαιά Άρτα…
Αναφερόμενος στην Άρτα Αυλώνα (στο εξής ΆΑ), ο Αραβαντινός (1856 Β΄: 121-122) την καταγράφει ως Παλαιά Άρτα και σημειώνει: «Κώμη του Αυλώνος κειμένη ¾ της ώρας μακράν της ακτής όπου όρμος τις Πόρτο Νόβον καλούμενος, εν ω σώζονται ερείπια αρχαίας ακροπόλεως της πάλαι Αρνίσης, εξ ης και ωνομάσθη Άρτα, η του Ορεστικού Άργους, εφ’ ω και κατά μίμησιν της Αμφιλοχικής Άρτης προσηγορεύθη ούτως και αύτη».
Επίσης, σύμφωνα με έκθεση του Ελληνικού Προξενείου Αυλώνας προς το Υπουργείο Εξωτερικών, της 9 Μαίου 1903, «Το χωρίον Άρτα μίαν ώραν του Αυλώνος απέχον, οικείται υπό χιλίων κατοίκων απάντων ελληνοφώνων και ορθοδόξων. Η αλβανική γλώσσα εν αυτώ είναι άγνωστος. Έχει δύο εκκλησίας και σχολείον» (Κόντης 1995: Ι 103). Οι κάτοικοι του χωριού αυτού, σε αντίθεση με τους άλλους οικισμούς που εκτείνονται γύρω από την πόλη Αυλώνα, χρησιμοποιούν την ελληνική γλώσσα ως μέσο επικοινωνίας και έχουν ταυτόχρονα ήθη και έθιμα ελληνικά. Εξαιτίας του γεγονός αυτού, όποιος επισκέπτεται την Αρτα απορεί και δικαίως αναρωτιέται: μήπως το χωριό αυτό αποτελεί μία «πελεκούδα» που ξεπήδησε από της ελληνικές αποικίες που υπήρχαν στον κόλπο της Αυλώνας κατά την αρχαιότητα και με το πέρασμα των αιώνων άντεξε στην εθνική αφομοίωση και επέζησε μέχρι της ημέρες μας… ή μήπως οι κάτοικοί του προέρχονται από την Ελλάδα, κάτι που διαπιστώνεται άλλωστε και από την ονομασία που ταυτίζεται με την Αρτα της Ηπείρου; Υπάρχουν δύο διαφορετικές απόψεις όσον αφορά την καταγωγή των κατοίκων της Αρτας της Αυλώνας.
