Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 16 Αυγούστου

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 16 Αυγούστου. Διαβάστε το συναξάρι των
τιμώμενων αγίων
της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Αλκιβιάδης
• Γεράσιμος
• Διομήδης
• Σαράντης, Σαράντω
• Σεραφείμ, Σεραφειμία
• Σταμάτης, Σταματία

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Οσιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής, Ιερόν Μανδήλιον και Μάρτυς Διομήδης

Οσιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής

Κατά κόσμον Φραγκίσκος Κόττης, θεωρείται μία από τις πιο εμβληματικές και επιδραστικές μορφές του σύγχρονου Αγίου Ορους, καθώς είναι ο άνθρωπος που αναζωπύρωσε τη νοερά προσευχή και τον ησυχασμό στον 20ό αι. Γεννήθηκε το 1897 στο χωριό Λεύκες της Πάρου και, μετά τον θάνατο του πατέρα του, πήγε στον Πειραιά για να εργαστεί ως μικροπωλητής και αργότερα υπηρέτησε στη Χωροφυλακή. Σε ηλικία 23 ετών, μετά από όραμα και μελέτη πνευματικών βιβλίων, εγκατέλειψε τα πάντα για το Αγιον Ορος, όπου έψαχνε επίμονα για πνευματικό οδηγό που να κατέχει την τέχνη της νοεράς προσευχής («Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με»). Εκεί, συνδέθηκε με τον Αρσένιο τον Σπηλαιώτη, ο οποίος έγινε ο ισόβιος συνοδοιπόρος του στην άσκηση, και εγκαταστάθηκαν σε διάφορα απομονωμένα σπήλαια και μέρη. 

Ο Ιωσήφ εφάρμοζε ακραία νηστεία, αγρυπνία και αυστηρή σιωπή, φτάνοντας σε υψηλά μέτρα θεωρίας και πνευματικών εμπειριών. Ωστόσο, παρά την αυστηρότητά του, γύρω του συγκεντρώθηκαν μοναχοί που αργότερα έγιναν σπουδαίοι γέροντες και επανδρωτές μεγάλων μονών, όπως ο Εφραίμ ο Φιλοθεΐτης/Αριζονίτης, ο Ιωσήφ ο Βατοπαιδινός και ο Χαράλαμπος ο Διονυσιάτης. Εκοιμήθη στις 15 Αυγούστου 1959 και η επίσημη αναγραφή του στο Αγιολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στις 20 Μαρτίου 2020.

Δεν άφησε θεολογικά δοκίμια, αλλά οι επιστολές του αποτελούν έναν από τους πιο πρακτικούς οδηγούς για την πνευματική ζωή και την πάλη με τα πάθη. Η πνευματική του «γραμμή» σήμερα εκτείνεται από το Αγιο Ορος μέχρι την Αμερική, στα 20 μοναστήρια που ίδρυσε το πνευματικό του τέκνο Εφραίμ. Η διδασκαλία του ήταν κατεξοχήν πρακτική και εμπειρική, καθώς δεν ενδιαφερόταν για θεωρίες, αλλά για το πώς ο άνθρωπος θα «καθαρίσει» τον νου του για να δεχθεί τη χάρη του Θεού. Οι βασικοί πυλώνες της μεθόδου του ήταν: 1. Η Τεχνική της «Ευχής». Ο Γέροντας επέμενε στην αδιάλειπτη επανάληψη της ευχής και τόνιζε στους μαθητές του να ασκούν βία στον εαυτό τους. Στην αρχή, η ευχή πρέπει να λέγεται με το στόμα συνεχώς, ακόμα και την ώρα της εργασίας, μέχρι να «συνηθίσει» ο νους, ο οποίος θα πρέπει να είναι αφοσιωμένος στις λέξεις της ευχής, χωρίς να επιτρέπεται καμία άλλη σκέψη ή φαντασία, ακόμα και «καλή». Με τον καιρό και την υπομονή, η ευχή μεταφέρεται από το στόμα στον νου και τελικά «ριζώνει» στην καρδιά, όπου γίνεται αυτόματη. 2. Η Υπακοή ως Θεμέλιο. Για τον άγιο, η προσευχή χωρίς υπακοή στον πνευματικό οδηγό ήταν επικίνδυνη και δίδασκε ότι η εκκοπή του ιδίου θελήματος είναι ο πιο σύντομος δρόμος για την ταπείνωση. Αν ο μοναχός δεν έκανε υπακοή, ο νους του σκοτιζόταν και η «χάρη» της προσευχής έφευγε. 3. Η Πάλη με τους Λογισμούς. Ηταν ειδήμων στη διάκριση των λογισμών και έλεγε ότι δεν πρέπει να συζητάμε με τους λογισμούς, αλλά μόλις εμφανιστεί ένας πονηρός λογισμός, πρέπει να τον χτυπάμε αμέσως με την Ευχή. Παρομοίαζε, μάλιστα, τους λογισμούς με τα αεροπλάνα που μπορούν να πετούν από πάνω μας, αλλά εμείς δεν πρέπει να τους επιτρέψουμε να «προσγειωθούν» στην καρδιά μας. 4. Η Σημασία της Σιωπής και της Νήψης. Επέβαλε στους μαθητές του αυστηρή σιωπή, διότι, κάθε περιττή ομιλία «σκορπάει» τον νου και κάνει την προσευχή αδύνατη, γι’ αυτό θα πρέπει ο άνθρωπος να γίνει πνευματικός φρουρός, προσέχοντας κάθε κίνηση της ψυχής του. 5. Η «Εναλλαγή» της Χάρης. Δίδασκε κάτι πολύ παρήγορο για τους αγωνιστές, ότι η πνευματική ζωή έχει διακυμάνσεις. Ο Θεός δίνει τη χάρη Του, μετά την αποσύρει για να δει την υπομονή μας, και μετά την ξαναδίνει διπλάσια. Ελεγε: «Υπομονή, παιδί μου, και όλα θα περάσουν. Ερχεται η Χάρις, έρχεται το φως και νομίζεις ότι έγινες άγγελος. Μετά φεύγει η Χάρις και μένεις εσύ ο πηλός, η λάσπη, το σκοτάδι. Μη λιποψυχείς. Αυτό είναι το παιχνίδι της Χάριτος. Ερχεται για να σε παρηγορήσει και φεύγει για να σε ταπεινώσει, ώστε να μάθεις ότι τίποτε δεν είναι δικό σου, αλλά όλα είναι δώρο του Θεού».

Ο βίος του αγίου είναι γεμάτος από περιστατικά που φανερώνουν την ακραία άσκηση, την ακλόνητη πίστη και τη χαρισματική του προσωπικότητα. Ιδού μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά: 1. Η «αρπαγή» και το φως στο εκκλησάκι. Στα πρώτα του χρόνια στο Αγιο Ορος, ενώ προσευχόταν με πόνο επειδή δεν έβρισκε γέροντα να του διδάξει τη νοερά προσευχή, συνέβη ένα συγκλονιστικό γεγονός. Καθώς κοίταζε προς το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, είδε μια φωτεινή ακτίνα να έρχεται και να τον επισκέπτεται. Τότε, όπως περιέγραφε ο ίδιος, η ευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με» άρχισε να λέγεται μέσα στην καρδιά του από μόνη της, χωρίς τη δική του προσπάθεια. Αυτή η εμπειρία ήταν η «σφραγίδα» που τον καθοδήγησε σε όλη του τη ζωή. 2. Το «ξύλο» από τους δαίμονες. Δεχόταν συχνά κατά μέτωπο επιθέσεις από τους δαίμονες λόγω της αυστηρής του άσκησης. Ο ίδιος και ο συνασκητής του, ο παπα-Αρσένιος, διηγούνταν ότι πολλές φορές οι δαίμονες τους χτυπούσαν σωματικά μέσα στο σπήλαιο, και μια φορά, ο πειρασμός ήταν τόσο δυνατός που ο άγιος έμεινε ακίνητος για ώρες στην προσευχή, αρνούμενος να υποχωρήσει, μέχρι που το σκοτάδι διαλύθηκε από ένα θείο φως που του έδωσε δύναμη για τα επόμενα χρόνια. 3. Η υπομονή στην αρρώστια. Προς το τέλος της ζωής του υπέφερε από μια επώδυνη πάθηση (ασκίτη) που του προκαλούσε μεγάλο πρήξιμο και δυσκολία στην αναπνοή. Οταν οι μαθητές του τον ρωτούσαν πώς αντέχει, εκείνος απαντούσε: «Δόξα τω Θεώ! Κάθε πόνος είναι και μια επίσκεψη του Θεού». Μάλιστα, έλεγε ότι προτιμούσε να πονάει παρά να είναι υγιής και να χάσει την πνευματική εγρήγορση που του χάριζε η ασθένεια. 4. Το «τηλέφωνο» της προσευχής. Υπάρχουν μαρτυρίες από μαθητές του ότι μπορούσε να «δει» τι συνέβαινε στους μαθητές του ακόμα και όταν ήταν μακριά. Μια φορά, ένας μαθητής του είχε έναν πονηρό λογισμό ενώ βρισκόταν σε άλλο μέρος του Αγίου Ορους. Οταν επέστρεψε, ο Γέροντας τον κοίταξε και του είπε ακριβώς τι σκέφτηκε, διορθώνοντάς τον με αγάπη πριν προλάβει ο ίδιος να εξομολογηθεί. 5. Η Κοίμηση την ημέρα που ο ίδιος «όρισε». Ο άγιος είχε λάβει πληροφορία από την Παναγία ότι θα τον έπαιρνε κοντά Της την ημέρα της γιορτής Της τον Δεκαπενταύγουστο. Ετσι, την ημέρα εκείνη, αφού κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων, είπε στους μαθητές του: «Τώρα, παιδιά μου, φεύγω. Εχετε την ευχή μου» και παρέδωσε το πνεύμα του με απόλυτη γαλήνη, επιβεβαιώνοντας τη στενή σχέση που είχε με την «Κυρία Θεοτόκο», όπως την αποκαλούσε.

Ιερόν Μανδήλιον

Η ιστορία του Αγίου Μανδηλίου είναι η παράδοση της πρώτης «αχειροποιήτου» εικόνας του Χριστού, δηλαδή μιας εικόνας που δεν φτιάχτηκε από ανθρώπινο χέρι, αλλά από την επαφή του προσώπου του Κυρίου με ένα ύφασμα. Η ιστορία ξεκινά τον 1ο αι. στην πόλη Εδεσσα της Συρίας, με τον βασιλιά της Αβγαρο Ε΄ να πάσχει από ανίατη ασθένεια και, ακούγοντας για τα θαύματα του Χριστού, να στέλνει τον γραμματέα του Ανανία με μια επιστολή, ζητώντας από τον Ιησού να πάει στην Εδεσσα να τον θεραπεύσει. Ο Ανανίας, που ήταν και ζωγράφος, προσπάθησε να αποτυπώσει τη μορφή του Χριστού, αλλά δεν μπορούσε λόγω της «θείας δόξας» που εξέπεμπε το πρόσωπό Του. Τότε ο Χριστός, γνωρίζοντας την επιθυμία του, ζήτησε νερό, πλύθηκε και σκούπισε το πρόσωπό Του με ένα τετράδιπλο ύφασμα (Μανδήλιο) και τότε η μορφή Του αποτυπώθηκε θαυματουργικά πάνω του. Μόλις ο Αβγαρος παρέλαβε το Μανδήλιο και το ασπάστηκε, θεραπεύτηκε αμέσως. Το Μανδήλιο τοποθετήθηκε πάνω από την πύλη της πόλης και, κατά τη διάρκεια της εικονομαχίας, αποτέλεσε ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα των Ορθοδόξων, ότι ο ίδιος ο Χριστός παρέδωσε την εικόνα Του. Το 944 ο αυτοκράτορας Ρωμανός Α΄ Λεκαπηνός κατάφερε να φέρει το ιερό κειμήλιο στην Πόλη και φυλάχθηκε στον ναό της Θεοτόκου του Φάρου, αλλά μετά την Αλωση του 1204, οι σταυροφόροι το άρπαξαν και πιστεύεται ότι κατέληξε στη Γαλλία, στο μεσαιωνικό βασιλικό παρεκκλήσιο Sainte-Chapelle του Παρισιού. Κατά τη Γαλλική Επανάσταση (1789) όμως, τα ίχνη του χάθηκαν οριστικά. 

Για την Εκκλησία, το Αγιο Μανδήλιο αποδεικνύει ότι ο Θεός έγινε πραγματικός άνθρωπος με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσώπου. Θεωρείται μάλιστα το πρότυπο για όλες τις εικόνες του Χριστού, ο γνωστός «Παντοκράτωρ» με τα μακριά μαλλιά και το γένι. Η σχέση μεταξύ του Αγίου Μανδηλίου και της Σινδόνης του Τορίνο αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά πεδία έρευνας για ιστορικούς και επιστήμονες, με πολλούς να υποστηρίζουν ότι πρόκειται για το ίδιο ακριβώς αντικείμενο. Ο Βρετανός ιστορικός Ian Wilson πρότεινε το 1978 τη θεωρία, σύμφωνα με την οποία τα δύο αυτά αντικείμενα ταυτίζονται, επειδή σε αρχαία κείμενα, όπως οι Πράξεις του Θαδδαίου, το Αγιο Μανδήλιο περιγράφεται ως «τετράδιπλον», δηλαδή διπλωμένο στα τέσσερα, και, αν διπλώσει κανείς τη Σινδόνη του Τορίνο στα τέσσερα, το αποτέλεσμα που προκύπτει είναι ένα ορθογώνιο ύφασμα που δείχνει μόνο το πρόσωπο του Χριστού, ακριβώς όπως απεικονίζεται το Αγιο Μανδήλιο στις εικόνες. Ωστόσο, παρά τις ομοιότητες, υπάρχουν ερευνητές που διαφωνούν, επισημαίνοντας ότι οι βυζαντινές πηγές συχνά περιγράφουν το Μανδήλιο ως προσόψιο (πετσέτα) και όχι ως σάβανο που είναι η Σινδόνη. 

Μάρτυς Διομήδης

Πρόκειται για ευσεβή χριστιανό που σπούδασε Ιατρική και πρόσφερε αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες του σε πάσχοντες σωματικά, στηρίζοντάς τους όμως και ψυχικά με τα κηρύγματά του. Καταγόταν από την Ταρσό της Κιλικίας και κατά τη βασιλεία του Διοκλητιανού μετακόμισε στη Νίκαια της Βιθυνίας, όπου κέρδισε τη φιλία και συμπάθεια του τοπικού υπεύθυνου των φυλακών, με αποτέλεσμα να εισέρχεται εύκολα στα κελιά φροντίζοντας ποικιλοτρόπως τους φυλακισμένους. Μαθεύτηκε, όμως, η δράση του και καταγγέλθηκε στον αυτοκράτορα, γι’ αυτό συνελήφθη και διατάχθηκε η μεταφορά του στη Νικομήδεια. Στον δρόμο ζήτησε από τους φρουρούς του να μείνει για λίγο μόνος, εκείνοι τον άφησαν. Ο μάρτυς, όμως, αφού προσευχήθηκε, ύστερα από λίγο παρέδωσε ήρεμα το πνεύμα του. Οι φρουροί του, όταν διαπίστωσαν τι ακριβώς συνέβη, αποφάσισαν και έκοψαν την κεφαλή του, συμφωνώντας να πουν ότι τον εκτέλεσαν επειδή προσπάθησε να διαφύγει. Εξαλλος ο Διοκλητιανός ζήτησε να του φέρουν και το υπόλοιπο σώμα του νεκρού. Σύμφωνα με το συναξάρι του, θαυματουργικά το σώμα και η κεφαλή συγκολλήθηκαν, πολλοί πίστεψαν και μια γυναίκα που είχε θεραπευτεί από τον άγιο, η Πετρωνία, αγόρασε τη σορό και την έθαψε με τιμή.

Τιμάται επίσης η μνήμη: Σταματίου από τον Βόλο, Αποστόλου του Νέου, οσίου Τιμοθέου Επισκόπου Ευρίπου, κτήτορος της Ιεράς Μονής Πεντέλης, οσίου Χαιρίμωνος, Αλκιβιάδη, 33 Μαρτύρων από την Παλαιστίνη, Νικοδήμου του Μοναχού του εκ Μετεώρων, οσίου Γερασίμου του Νέου του από Κεφαληνίας και οσίου Δανιήλ του Μετεωρίτη.