Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 16 Νοεμβρίου

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 16 Νοεμβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των
τιμώμενων αγίων
της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Ιφιγένεια
• Ματθαίος, Ματθίλδη

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Απόστολος και Ευαγγελιστής Ματθαίος και Οσιος Σέργιος της Μαλοπινέγκας

Απόστολος και Ευαγγελιστής Ματθαίος

Ενας από τους δώδεκα μαθητές του Ιησού Χριστού και ο συγγραφέας του ομώνυμου Ευαγγελίου. Ονομαζόταν Λευίς, αλλά μετά την κλήση του από τον Χριστό έλαβε το όνομα Ματθαίος, που σημαίνει «Δώρο Θεού». Ηταν γιος του Αλφαίου, γεννημένος στη Γαλιλαία και, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, αδελφός του απ. Ιακώβου του Αλφαίου, ενώ κατοικούσε στην Καπερναούμ και εργαζόταν ως τελώνης (φοροεισπράκτορας) για τη ρωμαϊκή εξουσία. Το επάγγελμα αυτό είχε πολύ κακή φήμη εκείνη την εποχή, καθώς οι τελώνες θεωρούνταν άπληστοι, εκμεταλλευτές και προδότες του έθνους τους.

Καθώς ο Ματθαίος βρισκόταν έξω από το τελωνείο, πέρασε ο Ιησούς από το σημείο, τον κοίταξε και του είπε απλά: «Ακολούθει μοι». Ο Ματθαίος εγκατέλειψε αμέσως τη δουλειά και τα υπάρχοντά του και Τον ακολούθησε χωρίς κανέναν δισταγμό. Μάλιστα, διοργάνωσε μεγάλο αποχαιρετιστήριο τραπέζι στο σπίτι του, προσκαλώντας τον Χριστό και πολλούς άλλους τελώνες και αμαρτωλούς, δίνοντας την ευκαιρία στον Κύριο να πει τη γνωστή φράση ότι δεν ήρθε για να καλέσει τους δικαίους, αλλά τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Μετά την Πεντηκοστή, παρέμεινε για περίπου 12 χρόνια στην Παλαιστίνη κηρύττοντας στους συμπατριώτες του, ήταν δε ο μοναδικός που κατέγραψε τη ζωή και τη διδασκαλία του Χριστού γράφοντας αρχικά το Ευαγγέλιό του στην αραμαϊκή/εβραϊκή γλώσσα, για να αποδείξει στους Ιουδαίους ότι ο Ιησούς ήταν ο αναμενόμενος Μεσσίας. Στη συνέχεια ταξίδεψε σε ξένα έθνη για να διαδώσει τον Χριστιανισμό κηρύττοντας στους Πάρθους, τους Μήδους και κυρίως στην Αιθιοπία. Εκεί ίδρυσε εκκλησίες, χειροτόνησε επίσκοπο τον ακόλουθό του Πλάτωνα και βάπτισε τη σύζυγο και τον γιο του τοπικού ηγεμόνα.

Υπάρχουν δύο εκδοχές για το τέλος της επίγειας ζωής του. Σύμφωνα με τα συναξάρια, ο ηγεμόνας της Αιθιοπίας, Φουλβιανός, εξοργίστηκε από τη δράση του και διέταξε να τον θανατώσουν στην πυρά. Αντίθετα, ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Κλήμης ο Αλεξανδρεύς αναφέρει την εκδοχή ότι ο Απόστολος πέθανε ειρηνικά από φυσικά αίτια. Τα λείψανά του αποτελούν τον πολυτιμότερο θησαυρό της πόλης του Σαλέρνο στη νότια Ιταλία και φυλάσσονται στον μεγαλοπρεπή Καθεδρικό Ναό που χτίστηκε τον 11ο αι. ειδικά για να στεγάσει το ιερό λείψανο. Είναι θαμμένα κάτω από την κύρια Αγία Τράπεζα, μέσα σε υπόγεια κρύπτη που θεωρείται αριστούργημα της τέχνης μπαρόκ. Πάνω από τον τάφο δεσπόζει χάλκινο άγαλμα του Αγίου με δύο πρόσωπα, ένα στραμμένο προς την Αγία Τράπεζα και ένα προς τους πιστούς, ενώ οι προσκυνητές μπορούν να δουν το εσωτερικό του τάφου μέσα από μικρό άνοιγμα κάτω από την κρύπτη. Λέγεται ότι για αιώνες και μέχρι και τον 19ο, από τα οστά του Ευαγγελιστή ανέβλυζε ένα διαυγές ευώδες υγρό που οι πιστοί ονόμαζαν «Μάννα του Αγίου Ματθαίου». Οι ιερείς χρησιμοποιούσαν ειδικούς μικρούς ασημένιους κουβάδες με αλυσίδα για να μαζεύουν το υγρό μέσα από τον τάφο και το φαινόμενο αυτό εθεωρείτο θαύμα, αντίστοιχο με τη ρευστοποίηση του αίματος του Αγ. Ιανουαρίου στη Νάπολη. Το χέρι του Αποστόλου, τοποθετημένο σε ασημένια λειψανοθήκη, περιφέρεται στους δρόμους της πόλης κατά τη μεγάλη λιτανεία στις 21 Σεπτεμβρίου, ημέρα της γιορτής του για τη Δυτική Εκκλησία, ενώ τον Μάιο του 2023, κατά την επίσημη επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στο Σαλέρνο, ο Ρωμαιοκαθολικός Αρχιεπίσκοπος της πόλης του παρέδωσε επίσημα τμήμα του ιερού λειψάνου ως ένδειξη αδελφοσύνης.

Επειδή ο Ματθαίος γράφει κυρίως για τους Ιουδαίους, χρησιμοποιεί περισσότερες από 60 αναφορές και αποσπάσματα από την Παλαιά Διαθήκη, διότι στόχος του είναι να καταδείξει ότι ο Ιησούς εκπλήρωσε απόλυτα τις μεσσιανικές προφητείες. Οι κυριότερες εξ αυτών που αναφέρει στο Ευαγγέλιό του είναι οι εξής:

1) Η Γέννηση από Παρθένο. Ο Ησαΐας είχε πει: «Ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν, και καλέσουσι το όνομα αυτού Εμμανουήλ» (Ησ. 7,14). Ο Ματθαίος (1,22-23) αναφέρει αυτή την προφητεία αμέσως μόλις περιγράφει τη σύλληψη του Χριστού από το Αγιο Πνεύμα, εξηγώντας ότι το «Εμμανουήλ» σημαίνει «μεθ’ ημών ο Θεός».

2) Ο Τόπος Γέννησης. Ο προφήτης Μιχαίας είχε γράψει ότι ο ηγέτης του Ισραήλ θα προέλθει από τη Βηθλεέμ: «Και συ Βηθλεέμ, γη Ιούδα… εκ σου γαρ εξελεύσεται ηγούμενος» (Μιχ. 5,1). Οταν ο Ηρώδης ρωτά τους αρχιερείς πού θα γεννηθεί ο Χριστός, εκείνοι του απαντούν χρησιμοποιώντας αυτή την προφητεία. Ο Ματθαίος (2,5-6) επιβεβαιώνει έτσι τη βιβλική καταγωγή του Ιησού.

3) Η Φυγή στην Αίγυπτο. Ο προφήτης Ωσηέ είχε γράψει: «Εξ Αιγύπτου εκάλεσα τον υιόν μου» (Ωσ. 11,1). Ο Ματθαίος (2,15) συνδέει αυτά τα λόγια με την επιστροφή της Αγίας Οικογένειας από την Αίγυπτο, όπου είχαν καταφύγει για να γλιτώσουν από τη σφαγή του Ηρώδη.

4) Η Σφαγή των Νηπίων. Ο προφήτης Ιερεμίας είχε περιγράψει τον θρήνο για τα χαμένα παιδιά: «Φωνή εν Ραμά ηκούσθη, θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς· Ραχήλ κλαίουσα τα τέκνα αυτής» (Ιερ. 38,15). Ο Ματθαίος (2,17-18) βλέπει σε αυτά τα λόγια την απόλυτη αποτύπωση του πόνου των μανάδων της Βηθλεέμ μετά τη διαταγή του Ηρώδη.

5) Η Είσοδος στα Ιεροσόλυμα πάνω σε γαϊδουράκι. Ο προφήτης Ζαχαρίας είχε προφητεύσει την έλευση του ταπεινού Βασιλιά: «Είπατε τη θυγατρί Σιών· ιδού ο βασιλεύς σου έρχεταί σοι πραΰς και επιβεβηκώς επί υποζύγιον» (Ζαχ. 9,9). Κατά την Κυριακή των Βαΐων, ο Ιησούς ζητά ένα πουλάρι για να μπει στην πόλη. Ο Ματθαίος (21,4-5) τονίζει ότι αυτό έγινε για να εκπληρωθεί η συγκεκριμένη προφητεία.

6) Τα Τριάκοντα Αργύρια και ο Αγρός του Κεραμέως. Ο Ζαχαρίας και ο Ιερεμίας είχαν αναφερθεί στην τιμή της προδοσίας: «Και έλαβον τα τριάκοντα αργύρια, την τιμήν του τετιμημένου… και έδωκαν αυτά εις τον αγρόν του κεραμέως» (Ζαχ. 11,12-13). Οταν ο Ιούδας μετανιώνει, πετάει τα 30 αργύρια στον Ναό και οι αρχιερείς αγοράζουν με αυτά ένα χωράφι για τον ενταφιασμό των ξένων. Ο Ματθαίος (27,9-10) υπογραμμίζει τη συγκλονιστική ακρίβεια της προφητείας.

Οσιος Σέργιος της Μαλοπινέγκας

Ρώσος ιερέας και μετέπειτα μοναχός, ο οποίος έζησε τον 16ο αι. και έμεινε γνωστός στην εκκλησιαστική ιστορία για τον τεράστιο ιεραποστολικό του ζήλο στις παγωμένες περιοχές του ρωσικού Βορρά. Γεννήθηκε το 1493 ως Σέμεν Νεκλιούντ από αρχοντική γενιά ευγενών του Νόβγκοροντ, αλλά όταν ο τσάρος Ιβάν Γ΄ υπέταξε την πόλη τους, η οικογένεια αναγκάστηκε να καταφύγει στα βόρεια, κοντά στην παγωμένη θάλασσα. Οι γονείς του τον μεγάλωσαν με βαθιά πίστη, του έδωσαν εξαιρετική μόρφωση και του καλλιέργησαν την αγάπη για τη μελέτη των ιερών βιβλίων. Οταν γέρασαν, οι γονείς του έγιναν και οι δύο μοναχοί κοινή συναινέσει, εκείνος δε, σε ηλικία 30 ετών χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε να υπηρετήσει στους ναούς της Μεταμορφώσεως του Κυρίου και του Αγ. Γεωργίου στην απομακρυσμένη περιφέρεια της Μαλοπινέγκας.

Υπηρέτησε ως ιερέας με απόλυτη αυταπάρνηση για 62 ολόκληρα χρόνια την περιοχή που ζούσε η φυλή των ειδωλολατρών Τσουντ (Chud), εργαζόμενος σκληρά για τον εκχριστιανισμό τους. Τα χρονικά της εποχής αναφέρουν ότι ξεχώριζε για την καθαρότητα του μυαλού του, τη γενναία του καρδιά, την απέραντη ταπεινότητα και την ήρεμη δύναμη που εξέπεμπε. Ηταν τόσο ελεήμων προς τους φτωχούς, που συχνά στερούνταν ο ίδιος τα πάντα για να τους βοηθήσει. Κατά το τελευταίο έτος της επίγειας ζωής του, νιώθοντας το τέλος του να πλησιάζει, εκάρη μεγαλόσχημος μοναχός και έλαβε το όνομα Σέργιος. Εκοιμήθη ειρηνικά στις 16 Νοεμβρίου 1585 σε ηλικία 92 ετών και, σύμφωνα με την τελευταία του επιθυμία, ετάφη κοντά στην Αγία Τράπεζα του ναού της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Ο τάφος του έγινε γρήγορα τόπος προσκυνήματος, καθώς συνδέθηκε με πολλά θαύματα και θεραπείες, με αποτέλεσμα αργότερα να χτιστεί ένα παρεκκλήσι προς τιμήν του.

Ο εκχριστιανισμός των παγανιστικών φιννοουγγρικών φυλών στον ρωσικό Βορρά ήταν μακρά και σύνθετη διαδικασία. Δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά κράτησε αιώνες, συνδυάζοντας την κρατική πολιτική με την προσωπική θυσία φωτισμένων ιεραποστόλων. Η διαδικασία αυτή βασίστηκε σε τέσσερις κύριους πυλώνες. 1) Η ήρεμη δύναμη των ιεραποστόλων: Αντίθετα με τη δυτική Ευρώπη, όπου ο εκχριστιανισμός γινόταν συχνά με τη βία των όπλων, στον ρωσικό Βορρά στηρίχθηκε κυρίως σε μοναχούς και ιερείς που κέρδιζαν τον σεβασμό των ιθαγενών με την αγιότητα της ζωής τους, την ταπεινότητα, τη θεραπεία ασθενών και τη φιλανθρωπία τους. Οι ιεραπόστολοι μάθαιναν τη γλώσσα των φυλών και δεν προσπαθούσαν να τους αλλάξουν βίαια τον τρόπο ζωής, αλλά να τους μεταδώσουν το μήνυμα του Ευαγγελίου. 2) Η ίδρυση μοναστηριών ως πνευματικών κέντρων: Τα μοναστήρια που χτίζονταν στα βάθη των παγωμένων δασών λειτουργούσαν ως «φάροι» πολιτισμού και πίστης. Οι μοναχοί δίδασκαν στους ιθαγενείς νέες τεχνικές καλλιέργειας, ξυλουργικής και ψαρέματος, ενώ σε περιόδους πείνας ή βαρυχειμωνιάς, άνοιγαν τις πόρτες τους για όλους, προσφέροντας τροφή και περίθαλψη, γεγονός που έκανε τους παγανιστές να εμπιστευτούν την καινούργια θρησκεία. 3) Η αντικατάσταση των παγανιστικών ιερών: Οι φυλές αυτές λάτρευαν τη φύση (δέντρα, πέτρες, ποτάμια) και οι ιεραπόστολοι χρησιμοποίησαν μια έξυπνη μέθοδο για να τους βοηθήσουν στη μετάβαση. Στα σημεία όπου οι παγανιστές είχαν τα είδωλά τους ή έκαναν θυσίες, οι χριστιανοί έχτιζαν ναούς ή τοποθετούσαν μεγάλους ξύλινους σταυρούς. Ετσι οι παραδοσιακές γιορτές των φυλών που συνδέονταν με τις εποχές του χρόνου αντικαταστάθηκαν από μεγάλες χριστιανικές γιορτές. 4) Ο Γραπτός Λόγος: Ο πιο πετυχημένος τρόπος εκχριστιανισμού ήταν η μορφωτική επανάσταση. Ο κορυφαίος Ρώσος ιεραπόστολος του Βορρά, ο Αγ. Στέφανος του Περμ (14ος αι.), εφηύρε ένα εντελώς νέο αλφάβητο για τη φυλή των Κόμι, συγγενών των Τσουντ, μετέφρασε τα λειτουργικά κείμενα στη δική τους γλώσσα και ίδρυσε σχολεία, ώστε οι ίδιοι οι ιθαγενείς να γίνονται ιερείς και να λειτουργούν στη γλώσσα τους.

Παρά την επιτυχία του εγχειρήματος, για πολλούς αιώνες υπήρχε το φαινόμενο της «διπλής πίστης». Οι άνθρωποι βαπτίζονταν χριστιανοί και πήγαιναν στην εκκλησία, αλλά κρυφά στα δάση συνέχιζαν να αφήνουν προσφορές στα πνεύματα της φύσης. Χρειάστηκαν γενιές ολόκληρες ώστε ο παγανισμός να σβήσει εντελώς και να ενσωματωθεί στη χριστιανική παράδοση.