Φόρτωση Text-to-Speech…
Μια διαφορετική προβολή του παγκόσμιου χάρτη που απεικονίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τα μεγέθη των ηπείρων υιοθετεί ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. Ο ΟΗΕ έκανε δεκτό με συντριπτική πλειοψηφία το ψήφισμα «Correct the Map» με το οποίο ενθαρρύνεται η προβολή «Equal Earth» έναντι του χάρτη Mercator που χρησιμοποιείται ευρύτατα σήμερα. «Δεν είναι μια απλή, στεγνή τεχνική διόρθωση. Είναι μια βαθιά πολιτισμική και γεωπολιτική επανάσταση. Μετά από πέντε αιώνες, ο κόσμος αποφάσισε να σταματήσει να κοιτάζει τον 21ο αιώνα μέσα από τα γυαλιά των αποικιοκρατών ναυτικών του 1500» λέει στην «Κ» ο ομότιμος καθηγητής στο Εργαστήριο Χαρτογραφίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Μαρίνος Κάβουρας.
Επικεφαλής της εκστρατείας για την υιοθέτηση του ψηφίσματος ήταν το Τόγκο, εκ μέρους της Αφρικανικής Ενωσης. Στην ψηφοφορία που έγινε στη Νέα Υόρκη, 164 χώρες ψήφισαν «ναι», ενώ «όχι» ψήφισαν μόνο οι ΗΠΑ, οι οποίες χαρακτήρισαν το ψήφισμα «αχρείαστο» και πρόσθεσαν ότι η προσπάθεια να αλλάξουν οι χαρτογραφικές αναλογίες είναι «μέρος ενός μεγαλύτερου και πιο ακραίου ιδεολογικού project». Η προβολή «Equal Earth» αποτυπώνει την Αφρική στην πραγματική έκτασή της, κάτι που δεν συνέβαινε με την προβολή «Mercator», διορθώνοντας μια ιστορική αδικία. Η παραμορφωμένη αυτή απεικόνιση χρησιμοποιήθηκε συχνά και ως εργαλείο προπαγάνδας από τις μεγάλες δυνάμεις του βόρειου ημισφαιρίου.
Τι αλλάζει
Το ψήφισμα του ΟΗΕ δεν είναι δεσμευτικό για τα κράτη-μέλη τα οποία μπορούν να χρησιμοποιούν τον χάρτη που θα επιλέξουν και η προβολή «Mercator» δεν καταργείται. Ωστόσο, εκτιμάται ότι το αποτέλεσμα θα φέρει αλλαγές σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η τεχνολογία και η διακυβέρνηση, στους οποίους χρησιμοποιείται η συγκεκριμένη προβολή. Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, δήλωσε ότι η χώρα του σχεδιάζει να εγκαταλείψει τους χάρτες «Mercator».
«Στην κλασική προβολή του Mercator, η οποία δημιουργήθηκε το 1569 και ήταν ένα ιδιοφυές εργαλείο αποκλειστικά για τη ναυσιπλοΐα, ο παγκόσμιος Βορράς εμφανίζεται διογκωμένος εις βάρος του Ισημερινού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να συνηθίσουμε να βλέπουμε τη Γροιλανδία ίση σε μέγεθος με την Αφρική, ενώ στην πραγματικότητα η Αφρική είναι 14 φορές μεγαλύτερη» εξηγεί ο κ. Κάβουρας και προσθέτει ότι η προβολή Mercator διαστρέβλωσε την αντίληψη των ανθρώπων για τα μεγέθη «και οδήγησε σε μια χαρτογραφική αποικιοποίηση που χρησιμοποιήθηκε γεωγραφικά και προπαγανδιστικά. Εδειχνε την ισχύ του βορρά έναντι του νότου, ενώ ως προς την έκταση δεν ήταν τέτοια» τονίζει και προσθέτει ότι η Ευρώπη, η Βόρεια Αμερική και η Ασία φαίνονται μικρότερες στην προβολή «Equal Earth».
Η δύναμη των χαρτών
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι οι χάρτες έχουν τεράστια δύναμη και γίνονται εργαλεία προβολής ισχύος των ανθρώπων και των κρατών που τους δημιουργούν. Ο κ. Κάβουρας υπογραμμίζει ότι «αυτό που θα πεις με τον χάρτη θεωρείται εξ ορισμού σωστό. Το μεγαλύτερο κέρδος της απόφασης του ΟΗΕ δεν είναι η γεωμετρία. Είναι η αφύπνιση του κοινού. Για πρώτη φορά, η χαρτογραφία βγαίνει από τα πανεπιστημιακά εργαστήρια και μπαίνει στην καθημερινή συζήτηση. Ο κόσμος συνειδητοποιεί επιτέλους ότι οι χάρτες δεν είναι ουδέτερες, αντικειμενικές εικόνες, αλλά εργαλεία εξουσίας και διαμόρφωσης συνειδήσεων. Οποιος ελέγχει τον χάρτη, ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ισχύ στον πλανήτη».
Προσθέτει ωστόσο πως ούτε η προβολή «Equal Earth» είναι ένας τέλειος χάρτης γιατί η δημιουργία ενός τέλειου επίπεδου χάρτη είναι μαθηματικά αδύνατη. «Ο χάρτης είναι μια σύμβαση και δεν υπάρχει σωστή προβολή. Δεν υπάρχει μαθηματικός τρόπος για να αναπτυχθεί μια καμπύλη επιφάνεια στο επίπεδο. Πάντα θα παραμορφώνονται αποστάσεις, σχήματα ή εμβαδά. Ο “Equal Earth” είναι όμως ένας πιο δίκαιος χάρτης, καθώς αποκαθιστά τις σωστές αναλογίες και μεγέθη των ηπείρων».
Καμπανάκι
Ο κ. Κάβουρας λέει ότι η αξία της αλλαγής που υιοθετήθηκε από τον ΟΗΕ δεν πρέπει να περιοριστεί στην τοποθέτηση των νέων χαρτών στις σχολικές αίθουσες και τα δωμάτια των παιδιών. Πρέπει να γίνει η αφορμή για κάτι σημαντικότερο, παρά το γεγονός ότι το ψήφισμα δεν είναι δεσμευτικό για τα κράτη-μέλη: «Αυτή η απόφαση αποτελεί ένα ηχηρό καμπανάκι για τα υπουργεία Παιδείας παγκοσμίως. Είναι επιτακτική ανάγκη να εισαγάγουμε συστηματικά τη χαρτογραφία στην εκπαίδευση και να αναπτύξουμε τη χωρική νοημοσύνη και τον χαρτογραφικό εγγραμματισμό των μαθητών» λέει και τονίζει ότι τα παιδιά παραμένουν χαρτογραφικά αναλφάβητα μολονότι χρησιμοποιούν ψηφιακούς χάρτες στα κινητά τους.
Ηρθε η ώρα να μάθουμε στα παιδιά μας να διαβάζουν τις εικόνες του κόσμου, ώστε να μην είναι απλοί καταναλωτές ψηφιακών στιγμάτων στο GPS τους, αλλά συνειδητοποιημένοι πολίτες που κατανοούν τις παγκόσμιες προκλήσεις.
«Δεν τα διδάσκουμε πώς να διαβάζουν και να ερμηνεύουν κριτικά έναν χάρτη, στερώντας ένα βασικό εργαλείο για την κατανόηση των σύγχρονων γεωπολιτικών και κοινωνικών δεδομένων. Ο χάρτης είναι μια γλώσσα και ένα γνωσιακό εργαλείο, η απόλυτη γέφυρα που ενώνει τα μαθηματικά, την ιστορία, την κοινωνιολογία και το περιβάλλον. Ηρθε η ώρα να μάθουμε στα παιδιά μας να διαβάζουν τις εικόνες του κόσμου, ώστε να μην είναι απλοί καταναλωτές ψηφιακών στιγμάτων στο GPS τους, αλλά συνειδητοποιημένοι πολίτες που κατανοούν τις παγκόσμιες προκλήσεις».
