ΕΛΕΝΗ ΘΕΟΔΩΡΟΥ
Η Αμβρακία είναι η πρώτη πόλη, χρονικά, στη βορειοδυτική Ελλάδα που πέρασε από την αγροκτηνοτροφική οργάνωση, στο άστυ και στην πολιτική οργάνωση. Εδώ κατέληγαν σύμφωνα
με τους ιστορικούς, οι πρεσβείες των Αθηναίων αφού μετά την Αμβρακία υπήρχαν βάρβαρα έθνη.
Θεωρούνταν από τους ιστοριογράφους της εποχής, πως Ελλάδα ήταν όλος ο γεωγραφικός τόπος κάτω από την Αμβρακία και πως η πόλη ήταν ένα άκρο, ένα όριο. Αναφέρεται μάλιστα σε πηγές ως οριακός τόπος.
Αν θελήσει κανείς να φανταστεί πώς ήταν στην αρχαιότητα, πρέπει να καταλάβει τον τρόπο που ήταν χτισμένη. Χωριζόταν στο άστυ και την ύπαιθρο χώρα.
● Το άστυ είχε ένα από τα καλύτερα
πολεοδομικά συστήματα της αρχαίας εποχής. Πολεοδομία, υποδομές υγιεινής, οργάνωση κατοικίας: Σπίτια με εσωτερική αυλή (τον πυρήνα του σπιτιού), ανδρώνα για συμπόσια, λουτρό, αποθήκες και γυναικωνίτη στον όροφο.
Το πολεοδομικό σύστημα ήταν γεωμετρικό και βασιζόταν στη χάραξη παράλληλων δρόμων, που τέμνονταν κάθετα με πλατύτερες λεωφόρους, ώστε να δημιουργούνται ορθογώνιες οικοδομικές νησίδες, ίσου εμβαδού. Αυτό είναι το μετέπειτα Ιπποδάμειο
σύστημα, που έγινε πρότυπο για πλήθος άλλες πόλεις αργότερα.
Κάθε οικοδομική νησίδα της Αμβρακίας περιλάμβανε δύο σειρές των δέκα σπιτιών, που διαχωριζόταν από αποχετευτικό αγωγό, για την απομάκρυνση των οικιακών λυμάτων και των ομβρίων υδάτων.
Διαχρονικό χαρακτηριστικό του κάθε σπιτιού είναι η εσωτερική υπαίθρια αυλή, γύρω από την οποία διατασσόταν o οίκος με την εστία για την παρασκευή του φαγητού, ο ανδρώνας για τα συμπόσια, το λουτρό, η αποθήκη και άλλοι βοηθητικοί χώροι, ενώ ο γυναικωνίτης βρισκόταν, κατά κανόνα, στον όροφο.
Tα δωμάτια είχαν δάπεδα από πατημένο χώμα και, σπανιότερα, από βότσαλα ή λίθινες πλάκες, είχαν τοίχους με λίθινη θεμελίωση και ανωδομή από ωμές πλίνθους. Η στέγη, μονόρριχτη ή δίρριχτη, καλυπτόταν με πήλινα κεραμίδια. Μετά τον 4ο αιώνα τα δωμάτια αυξάνονται εις βάρος της αυλής.
Η τυποποιημένη κάτοψη, η επιμέλεια κατασκευής και η οικοσκευή τους, κατατάσσουν αναμφίβολα τα αρχαϊκά σπίτια της Αμβρακίας στις αστικές κατοικίες. Σε μια εποχή, που στην ενδοχώρα της Ηπείρου συναντούμε λίθινες μονόχωρες κατοικίες ή καταλύματα κατασκευασμένα εξ ολοκλήρου από φθαρτά υλικά, τα αρχαϊκά σπίτια της Αμβρακίας μοιάζουν πραγματικά να ανήκουν σε έναν διαφορετικό κόσμο, καθώς αντανακλούν τα πρότυπα της ιδιαίτερα ανεπτυγμένης πολεοδομικής και οικιστικής οργάνωσης των αποικιών του 7ου και 6ου αιώνα π.Χ.
● Ο δημόσιος χώρος
Και ενώ όλα ήταν γεωμετρικά ακριβή, το τμήμα που παρέκκλινε από αυτή τη γεωδαισία, ήταν αυτό
που αφορούσε τον δημόσιο χώρο, και που σε αυτό πραγματοποιούνταν οι δημόσιες λειτουργίες της
πόλης. Εκεί ήταν συγκεντρωμένα τα μνημεία της, οι λατρευτικοί χώροι, τα δημόσια κτίρια και όλη
αυτή η περιοχή βρισκόταν στα βορειοδυτικά της πόλης. Σήμερα θα λέγαμε ότι η έκταση αυτή είναι
από το μέρος που σήμερα είναι η πλατεία Κιλκίς ως τον ναό της Αγίας Θεοδώρας. Εκεί μέσα βρίσκεται ο ναός του Απόλλωνα, το μικρό Θέατρο, το μεγάλο Θέατρο που σήμερα δεν είναι εμφανές, ο ναός της Αφροδίτης, το Πρυτανείο και πλήθος ηρώα και λατρευτικοί χώροι.
Στον χώρο αυτό θα πρέπει να βρισκόταν και το Πύρρειον, που ενδεχομένως ήταν είτε ανάκτορο του Πύρρου, είτε κενοτάφιο αφιερωμένο στον Πύρρο ή ένα πολύ σημαντικό δημόσιο κτίριο, που όμως δεν έχει βρεθεί.
