Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 13 Νοεμβρίου

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 13 Νοεμβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των
τιμώμενων αγίων
της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Δαμασκηνός
• Χρυσοστομία, Χρυσόστομος

Σήμερα τιμάται από την Εκκλησία ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Μέγας Πατέρας της Εκκλησίας, Οικουμενικός Διδάσκαλος και ένας από τους Τρεις Ιεράρχες, έμεινε στην ιστορία ως ο κορυφαίος χριστιανός ρήτορας, κερδίζοντας την προσωνυμία «Χρυσόστομος» για την απαράμιλλη ομορφιά και τη δύναμη των λόγων του, ενώ αποκαλέστηκε και «Δημοσθένης του Χριστιανισμού». Γεννήθηκε στην Αντιόχεια της Συρίας το 347, πατέρας του ήταν ο Ρωμαίος στρατηγός Σεκούνδος, από τον οποίο ορφάνεψε σε πολύ μικρή ηλικία, και μητέρα του η Ανθούσα που, χήρα μόλις 20 ετών, αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στην ανατροφή και τη χριστιανική του μόρφωση.

Σπούδασε φιλοσοφία και θεολογία, τη δε ρητορική, όμως, μαθήτευσε δίπλα στον διάσημο εθνικό δάσκαλο Λιβάνιο, που τόσο πολύ τον θαύμαζε για την ευφυΐα και το ταλέντο του, ώστε δήλωνε πως θα τον άφηνε διάδοχό του στη σχολή αν δεν τον είχε κερδίσει ο Χριστιανισμός. Χριστιανός βαπτίστηκε το 368 σε ηλικία περίπου 20 ετών και, μετά τον θάνατο της μητέρας του, αποσύρθηκε στην έρημο, όπου έζησε για έξι χρόνια με αυστηρή άσκηση και μελέτη, γεγονός που κλόνισε ανεπανόρθωτα την υγεία του. Οταν επέστρεψε στην Αντιόχεια, χειροτονήθηκε διάκονος το 381, πρεσβύτερος το 386 και ξεκίνησε το σπουδαίο κηρυκτικό του έργο, ελκύοντας πλήθη πιστών. Το 398, με απόφαση του αυτοκράτορα Αρκαδίου, εκλέχθηκε Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, θέση από την οποία αναδιοργάνωσε τα οικονομικά της Εκκλησίας, περικόπτοντας τις πολυτέλειες της αρχιεπισκοπής. Ιδρυσε νοσοκομεία, πτωχοκομεία και ξενώνες, έτρεφε σε συσσίτια καθημερινά χιλιάδες απόρους και στάθηκε δίπλα στους αδύναμους, καταγγέλλοντας τη διαφθορά, την κοινωνική αδικία και τις σπατάλες των πλουσίων.

Η ασυμβίβαστη κριτική του απέναντι στην εξουσία προκάλεσε την οργή της αυτοκρατορικής αυλής και κυρίως της αυτοκράτειρας Ευδοξίας. Το 403, οι εχθροί του συγκάλεσαν παράνομη σύνοδο που τον καθαίρεσε και τον οδήγησε στην πρώτη του εξορία, ανακλήθηκε προσωρινά λόγω της λαϊκής κατακραυγής, αλλά εξορίστηκε οριστικά λίγο αργότερα. Μνημειώδης έχει μείνει η φράση του για την αυτοκράτειρα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης: «Πάλιν Ηρωδιάς μαίνεται, πάλιν ταράσσεται, πάλιν ορχείται, πάλιν επί πίνακι την κεφαλήν του Ιωάννου ζητεί λαβείν». Καταπονημένος από τις κακουχίες και τις πεζοπορίες της αναγκαστικής μετακίνησης, άφησε την τελευταία του πνοή στα Κόμανα του Πόντου στις 14 Σεπτεμβρίου 407, με τις τελευταίες του λέξεις να είναι: «Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν». Χάριν της ιστορίας, ας αναφερθεί ότι και η Ευδοξία δεν έζησε πολύ περισσότερο, καθώς πέθανε λίγους μήνες μετά την οριστική εξορία του από επιπλοκές αποβολής, γεγονός που ο λαός της εποχής θεώρησε θεϊκή τιμωρία.

Ο Ιωάννης άφησε πίσω του τεράστιο όγκο συγγραμμάτων, στα οποία περιλαμβάνονται εκατοντάδες ομιλίες, πραγματείες και επιστολές, καθώς και η Θεία Λειτουργία του που τελείται τις περισσότερες Κυριακές του έτους και τις καθημερινές. Στις 27 Ιανουαρίου εορτάζεται η ανακομιδή των λειψάνων του, τα οποία επεστράφησαν πανηγυρικά στην Κωνσταντινούπολη το 438, ενώ συνεορτάζεται με τον Μ. Βασίλειο και τον Γρηγόριο τον Θεολόγο στις 30 Ιανουαρίου, εορτή των Τριών Ιεραρχών.

Η διδασκαλία του Χρυσοστόμου δεν ήταν θεωρητική ή αποκομμένη θεολογία, αλλά πρακτική, βιωματική και βαθιά κοινωνική διδασκαλία, στραμμένη στις καθημερινές ανάγκες του ανθρώπου, στην ηθική του καλλιέργεια και στην κοινωνική δικαιοσύνη. Υπήρξε ο κορυφαίος επικριτής της κοινωνικής ανισότητας στην πατερική γραμματεία, καθώς δίδασκε ότι ο πλούτος δεν ανήκει σε αυτόν που τον κατέχει, αλλά είναι δώρο του Θεού για να μοιράζεται, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Το να μη μοιράζεσαι τον πλούτο σου με τους φτωχούς είναι κλοπή», και στηλίτευε τους πλούσιους που ζούσαν στην πολυτέλεια, την ίδια ώρα που οι συνάνθρωποί τους πέθαιναν από το κρύο και την πείνα έξω από τα σπίτια τους.

Τόνιζε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι απέναντι στον Θεό, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους τάξη, την καταγωγή ή το αν είναι ελεύθεροι ή δούλοι. Τη δε φιλανθρωπία δεν τη θεωρούσε μια απλώς προαιρετική καλή πράξη, αλλά χριστιανικό καθήκον, διότι ο φτωχός άνθρωπος είναι «ζωντανός ναός» του Θεού και έλεγε ότι δεν έχει νόημα να στολίζει κανείς την εκκλησία με χρυσά σκεύη, αν προσπερνά τον γυμνό και πεινασμένο αδελφό του στον δρόμο. Η ελεημοσύνη πρέπει να γίνεται με χαρά και χωρίς να κρίνεται αν ο αποδέκτης «αξίζει» τη βοήθεια.

Αφιέρωσε, επίσης, μεγάλο μέρος του έργου του στην οργάνωση της χριστιανικής οικογένειας, την οποία αποκαλούσε «μικρή εκκλησία». Δίδασκε τον αμοιβαίο σεβασμό και την αγάπη μεταξύ των συζύγων, καταδικάζοντας την υποτίμηση των γυναικών από τους άνδρες τους, ενώ στο έργο του «Περί κενοδοξίας και πώς δει τους γονέας ανατρέφειν τα τέκνα», τονίζει ότι η ψυχή του παιδιού είναι σαν απαλό κερί και οι γονείς έχουν χρέος να σμιλεύσουν την ψυχή του με αρετές, αυτοσυγκράτηση και δικαιοσύνη, αντί να ενδιαφέρονται μόνο για την υλική του αποκατάσταση.

Ενα από τα πιο διάσημα, συγκινητικά και ρηξικέλευθα κείμενα του Χρυσοστόμου για τους συζύγους προέρχεται από την 20ή Ομιλία του στην Επιστολή προς Εφεσίους. Στο απόσπασμα αυτό, ο Αγιος καθοδηγεί τον άνδρα με ποιον τρόπο πρέπει να μιλά στη γυναίκα του, καταργώντας κάθε έννοια ατομικής ιδιοκτησίας και θέτοντας την αγάπη ως το μοναδικό θεμέλιο της κοινής τους ζωής. «Λόγια αγάπης να της λες, να μη μιλάς ποτέ στη γυναίκα σου με πεζό τρόπο, αλλά με φιλοφρονήσεις, με σεβασμό και πολλή αγάπη. Να την τιμάς και να της λες, “εγώ, απ’ όλα τα πράγματα του κόσμου, τη δική σου αγάπη προτιμώ. Τίποτε δεν μου είναι τόσο βασανιστικό ή δυσάρεστο, όσο το να βρεθώ κάποτε σε διάσταση μαζί σου. Κι αν ακόμη χρειαστεί να τα χάσω όλα, κι αν γίνω φτωχότερος από τον πιο φτωχό, κι αν βρεθώ στους έσχατους κινδύνους, οτιδήποτε κι αν πάθω, όλα μου είναι ανεκτά και υποφερτά, όσο εσύ μου είσαι καλά. Και τα παιδιά μας τότε θα μου είναι περιπόθητα, εφόσον εσύ μας αγαπάς”. Και συνεχίζει: «Ισως κάποτε σου πει: “Ποτέ ώς τώρα δεν ξόδεψα από τα δικά σου, έχω ακόμη τα δικά μου που μου έδωσαν οι γονείς μου”. Τότε εσύ να της πεις, “Τι λες καλή μου; Εχεις ακόμη τα δικά σου; Ποια λέξη μπορεί να είναι χειρότερη από αυτή; Σώμα δεν έχεις πια δικό σου και έχεις χρήματα δικά σου; Δεν είμαστε πια δύο σώματα, αλλά γίναμε ένα μετά τον γάμο. Πώς λοιπόν λες ότι έχεις κάτι δικό σου; Ολα όσα είναι δικά μου, είναι δικά σου· κι εγώ ο ίδιος είμαι δικός σου”. Να της δείχνεις ότι εκτιμάς τη συντροφιά της και ότι προτιμάς να είσαι στο σπίτι μαζί της παρά έξω στην αγορά. Να την επαινείς μπροστά στους φίλους σου και μπροστά στα παιδιά σου. Οταν κάνει κάτι καλό, να τη θαυμάζεις· κι αν ποτέ κάνει κάποιο σφάλμα, να τη συμβουλεύεις με υπομονή και πραότητα».

Ως θεολόγος ανήκε στην Αντιοχειανή Σχολή, η οποία προτιμούσε την ιστορικογραμματική ερμηνεία της Αγίας Γραφής, σε αντίθεση με την αλληγορική μέθοδο της Αλεξανδρινής Σχολής. Κάθε του ερμηνεία κατέληγε πάντα σε πρακτικά συμπεράσματα για τη ζωή του πιστού και προσπαθούσε να κάνει τα βαθιά θεολογικά νοήματα κατανοητά στον απλό λαό, χρησιμοποιώντας παραδείγματα από την καθημερινότητα, το εμπόριο, τη φύση και τη ναυσιπλοΐα. Εδινε τεράστια σημασία στη συμμετοχή των πιστών στο μυστήριο της Θείας Κοινωνίας, τονίζοντας όμως ότι η προσέλευση πρέπει να γίνεται ύστερα από σοβαρή πνευματική προετοιμασία και καθαρή συνείδηση. Δίδασκε ότι η προσευχή είναι το «όπλο» του πιστού και ότι μπορεί να γίνει οπουδήποτε, στην αγορά, στο δικαστήριο, στο ταξίδι, αρκεί να γίνεται με θερμή καρδιά.

Τιμάται επίσης η μνήμη: Ανθούσης μητρός Χρυσοστόμου και νεομάρτυρος Δαμασκηνού εν Κωνσταντινουπόλει.