Εορτολόγιο: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 20 Σεπτεμβρίου

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 20 Σεπτεμβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των
τιμώμενων αγίων
της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Ευσταθία, Ευστάθιος
• Θεοπίστη, Θεόπιστος

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Μεγαλομάρτυς Ευστάθιος και Ευστάθιος Θεσσαλονίκης

Μεγαλομάρτυς Ευστάθιος

Εζησε στα τέλη του 1ου και στις αρχές του 2ου αι. και ήταν ένας από τους πιο ένδοξους και διακεκριμένους Ρωμαίους στρατηλάτες κατά τις περιόδους βασιλείας των αυτοκρατόρων Τίτου και Τραϊανού. Πριν γνωρίσει τον Χριστιανισμό, ονομαζόταν Πλακίδας, ήταν ειδωλολάτρης, αλλά διακρινόταν για την ευγένεια της ψυχής του, τη δικαιοσύνη και το πλούσιο φιλανθρωπικό του έργο προς τους φτωχούς. Στο συναξάρι του αναφέρεται θαυμαστό γεγονός που καθόρισε τη ζωή του. Μια μέρα, ενώ κυνηγούσε ένα μεγάλο ελάφι στο δάσος, το ζώο στάθηκε και τον κοίταξε. Ανάμεσα στα κέρατά του εμφανίστηκε ένας φωτεινός Σταυρός με τον Εσταυρωμένο Χριστό και ο Πλακίδας άκουσε μια φωνή να του λέει: «Πλακίδα, γιατί με καταδιώκεις; Εγώ είμαι ο Χριστός, που με ευεργετείς χωρίς να το ξέρεις με τις καλές σου πράξεις». Μετά το όραμα, επέστρεψε συγκλονισμένος στο σπίτι του, διηγήθηκε το γεγονός στη σύζυγό του Τατιανή, η οποία του αποκάλυψε ότι είχε δει και εκείνη ανάλογο όνειρο το προηγούμενο βράδυ, και ολόκληρη η οικογένεια κατηχήθηκε και βαπτίστηκε από τον επίσκοπο Ρώμης Ανάκλητο. Ο Πλακίδας μετονομάστηκε σε Ευστάθιος, η σύζυγός του έλαβε το όνομα Θεοπίστη και τα δύο τους παιδιά Αγάπιος και Θεόπιστος.

Οπως του είχε προμηνύσει ο Κύριος, ο Ευστάθιος δοκιμάστηκε σκληρά για την πίστη του. Μια ξαφνική επιδημία χολέρας θανάτωσε τους δούλους και τα ζώα του, ενώ ληστές άρπαξαν όλη την τεράστια περιουσία του. Ετσι αναγκάστηκε να φύγει κρυφά για την Αίγυπτο. Κατά τη διάρκεια δε του ταξιδιού, βίωσε συνεχείς απώλειες και κακοτυχίες. Ο καπετάνιος του πλοίου κράτησε με τη βία τη Θεοπίστη, λιοντάρι άρπαξε τον έναν του γιο και λύκος τον άλλον, με τα παιδιά, ωστόσο, να σώζονται θαυματουργικά από βοσκούς και γεωργούς χωρίς ο ίδιος να το γνωρίζει. Ο ίδιος έζησε για 15 ολόκληρα χρόνια σε απομονωμένο χωριό, εργαζόμενος ως απλός φύλακας κτημάτων και υπομένοντας τα πάντα με ακλόνητη πίστη και ταπεινότητα.

Οταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δέχθηκε σφοδρή επίθεση από βαρβάρους, ο αυτοκράτορας Τραϊανός θυμήθηκε τον ικανό στρατηγό του, διέταξε να τον αναζητήσουν και, όταν τον βρήκαν, τον επανέφερε στο αξίωμά του. Ο Ευστάθιος οργάνωσε τότε τον στρατό και πέτυχε λαμπρές νίκες, ενώ, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, με θεϊκή παρέμβαση, αναγνώρισε και επανενώθηκε με τη σύζυγό του και τους δύο γιους του, οι οποίοι υπηρετούσαν ως στρατιώτες. Η επιστροφή του, όμως, στη Ρώμη συνέπεσε με την άνοδο στον θρόνο του νέου αυτοκράτορα, του Αδριανού, ο οποίος διοργάνωσε μεγαλοπρεπείς γιορτές για τη στρατιωτική νίκη και κάλεσε τον Ευστάθιο να θυσιάσει στα είδωλα. Εκείνον αρνήθηκε κατηγορηματικά, δηλώνοντας δημόσια ότι η νίκη ανήκει στον αληθινό Θεό, τον Ιησού Χριστό. 

Οργισμένος ο αυτοκράτορας, διέταξε να ρίξουν τον Ευστάθιο και την οικογένειά του στα λιοντάρια στο αμφιθέατρο, αλλά τα άγρια θηρία τους πλησίασαν ημερότατα και δεν τους πείραξαν. Στη συνέχεια, καταδικάστηκαν στο μαρτύριο του πυρακτωμένου χάλκινου ταύρου, όπου, αφού προσευχήθηκαν και έψαλαν ύμνους, παρέδωσαν τις ψυχές τους στον Θεό. Οταν άνοιξαν τον ταύρο, τα σώματά τους ήταν εντελώς ανέπαφα από τη φωτιά, σαν να κοιμούνταν, γεγονός που οδήγησε πολλούς ειδωλολάτρες να πιστέψουν στον Χριστό. Το μαρτύριό τους έλαβε χώρα το 118 και η Εκκλησία τιμά και τη μνήμη των μελών της οικογένειάς του Θεοπίστης, Αγαπίου και Θεοπίστου.

Ο Αγιος θεωρείται ο προστάτης των κυνηγών, το δε σύμβολο του ελαφιού με τον σταυρό στα κέρατα, που προέρχεται από το όραμά του, αποτελεί το χαρακτηριστικό λογότυπο του γνωστού γερμανικού λικέρ Jägermeister.

Ευστάθιος Θεσσαλονίκης

Κορυφαίος βυζαντινός λόγιος, ανθρωπιστής, φιλόλογος και ιστορικός του 12ου αι., γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη γύρω στο 1115 και έλαβε την πρώτη του εκπαίδευση και εκάρη μοναχός στη Μονή της Αγίας Ευφημίας. Υπηρέτησε ως διάκονος στον ναό της Αγίας Σοφίας και έλαβε το κορυφαίο αξίωμα του «Μαΐστορος των Ρητόρων», καθηγητή ρητορικής και φιλοσοφίας, στην Πατριαρχική Σχολή. Παράλληλα, ίδρυσε ιδιωτική σχολή όπου δίδασκε αρχαίους Ελληνες συγγραφείς από τη μεγάλη βιβλιοθήκη που είχε συγκροτήσει. Ανάμεσα δε στους σπουδαιότερους μαθητές του ήταν ο μετέπειτα ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης. 

Το 1174 εκλέχθηκε Μητροπολίτης Μύρων της Λυκίας, αλλά πριν προλάβει να μεταβεί εκεί, ο αυτοκράτορας Μανουήλ Α΄ Κομνηνός τον μετέθεσε στην Αρχιεπισκοπή Θεσσαλονίκης, όπου αγωνίστηκε για την ηθική αναμόρφωση του κλήρου και των μοναχών καταδικάζοντας την αμάθεια και την πλεονεξία, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από εχθρικούς κύκλους και προσωρινή εξορία. Τον Αύγουστο του 1185 οι Νορμανδοί πολιόρκησαν και κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη, εκμεταλλευόμενοι την ανικανότητα του Βυζαντινού διοικητή Δαυίδ Κομνηνού, με τον Ευστάθιο να αρνείται να εγκαταλείψει την πόλη, παραμένοντας δίπλα στο ποίμνιό του και μεσολαβώντας στους Νορμανδούς ηγέτες για να σταματήσει η σφαγή. Ο ίδιος υπέστη εξευτελισμούς και προσωρινή αιχμαλωσία. Εκοιμήθη ειρηνικά στη Θεσσαλονίκη, μεταξύ των ετών 1195 και 1197 και η επίσημη αγιοκατάταξή του έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1988.

Το συγγραφικό και φιλολογικό έργο του Ευσταθίου είναι κολοσσιαίο σε όγκο και ανεκτίμητο σε αξία, διότι θεωρείται, όχι άδικα, ένας από τους μεγαλύτερους «διασώστες» της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, καθώς στα κείμενά του ενσωμάτωσε και διέσωσε αποσπάσματα από αρχαία συγγράμματα, λεξικά και σχόλια που σήμερα έχουν χαθεί οριστικά. Το έργο του χωρίζεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, το φιλολογικοκριτικό και το θεολογικοϊστορικό. Ο Ευστάθιος εισήγαγε μια πρωτοποριακή μέθοδο σχολιασμού, καθώς δεν έκανε απλή γραμματική ανάλυση, αλλά «παρεκβολούσε», δηλαδή συγκέντρωνε στοιχεία για την ιστορία, τη γεωγραφία, τη μυθολογία, τη λαογραφία και την ετυμολογία των λέξεων. «Αι Παρεκβολαί εις την Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσειαν», είναι το μνημειώδες έργο της ζωής του. Πρόκειται για τεράστιο θησαυρό γνώσεων, όπου σχολίασε στίχο προς στίχο τα ομηρικά έπη και χρησιμοποίησε τη χαμένη βιβλιοθήκη του γραμματικού Απίωνα, αρχαία σχόλια και λεξικά, με το έργο αυτό να αποτελεί μέχρι σήμερα βασικό εργαλείο για τους ομηριστές παγκοσμίως.

Ο Ευστάθιος αναλύει τα έπη σε πολλαπλά επίπεδα. Εξηγεί τις σπάνιες ομηρικές λέξεις, την εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας και τη σύνδεσή τους με τις διαλέκτους της εποχής του, αναλύει τους μύθους των θεών και των ηρώων, ενώ ταυτίζει τις αρχαίες τοποθεσίες με τις γεωγραφικές γνώσεις της εποχής του. Δίνει, επίσης, πολύτιμες πληροφορίες για τα έθιμα, τα όπλα, τη διατροφή, την ένδυση και την καθημερινή ζωή των αρχαίων Ελλήνων και αναδεικνύει τις λογοτεχνικές αρετές του Ομήρου, εξηγώντας πώς ο ποιητής χτίζει το δράμα, την αγωνία και τους χαρακτήρες των ηρώων του. 

Εγραψε, επίσης, εκτενή σχόλια για τον γεωγράφο Διονύσιο τον Περιηγητή, τον Πίνδαρο και τον Αριστοφάνη. Ο Διονύσιος είχε συγγράψει έμμετρη γεωγραφία του τότε γνωστού κόσμου και ο Ευστάθιος προέβη σε εκτενή σχολιασμό του κειμένου, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τη γεωγραφία και την εθνογραφία της αρχαιότητας. Από τα Σχόλια στον Πίνδαρο διασώθηκε η εισαγωγή και μέρος των σχολίων του για τα έργα του μεγάλου λυρικού ποιητή της αρχαιότητας, όπου αναλύει τη δομή, τα μέτρα και τους μύθους των ποιημάτων, ενώ τα Σχόλια στον Αριστοφάνη χάθηκαν. Γνωρίζουμε, ωστόσο, από μεταγενέστερες αναφορές ότι είχε συγγράψει εκτενέστατο υπόμνημα για τις κωμωδίες του Αριστοφάνη, εστιάζοντας στην αττική διάλεκτο.

Η «Συγγραφή της Αλώσεως της Θεσσαλονίκης» θεωρείται ένα από τα κορυφαία δείγματα βυζαντινής ιστοριογραφίας, διότι ο Ευστάθιος δεν καταγράφει τα γεγονότα ως ψυχρός παρατηρητής, αλλά ως αυτόπτης μάρτυρας και πρωταγωνιστής. Το ύφος του είναι δραματικό, γεμάτο ζωντάνια, και περιγράφει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες τη νορμανδική θηριωδία, την πείνα, τις σφαγές, αλλά και την ψυχολογία των πολιορκημένων. Η «Επίσκεψις Βίου Μοναχικού» είναι εξαιρετικά θαρραλέο έργο, στο οποίο ασκεί δριμεία κριτική στους μοναχούς της εποχής του και τους κατηγορεί για αμάθεια, πλεονεξία και υποκρισία, ενώ τους καλεί να επιστρέψουν στην αυθεντική, ασκητική και πνευματική ζωή. Διασώθηκαν, επίσης, δεκάδες επιστολές του προς αυτοκράτορες, πατριάρχες και λόγιους της εποχής, που αποτελούν εξαιρετική πηγή για την πολιτική, κοινωνική και πνευματική ζωή του 12ου αι. στο Βυζάντιο. 

Ο Ευστάθιος γεφύρωσε με μοναδικό τρόπο τον Χριστιανισμό με την κλασική παιδεία. Σε μια εποχή που πολλοί φοβούνταν την αρχαία γραμματεία, εκείνος τη μελετούσε σε βάθος, αποδεικνύοντας ότι η γνώση των αρχαίων ελληνικών είναι απαραίτητη για την κατανόηση της γλώσσας και του πολιτισμού. 

Τιμάται επίσης η μνήμη: οσιομάρτυρος Ιωάννου του Αιγυπτίου και των συν αυτώ 39 μαρτύρων, Αναστασίου του πρεσβυτέρου και αποκρισαρίου, Θεοδώρου και Ευπρεπίου μαθητών αυτού, Αναστασίου μοναχού, μαρτύρων Υπατίου επισκόπου και Ανδρέου πρεσβυτέρου, οσίου Ιωάννου εν Κρήτη, μαρτύρων Αρτεμιδώρου και Θάλλου, Μελετίου επισκόπου Κύπρου, νεομάρτυρος Ιλαρίωνος του Κρητός, μάρτυρος Μιχαήλ ηγεμόνος Τσέρνιγκωφ και Θεοδώρου του βογιάρου και Ολεγκ πρίγκιπος του Μπριάνσκ.