Σάντρα Ούλερ, η ταπεινή σταρ

Υπάρχουν στην ιστορία του κινηματογράφου περίπου μία ντουζίνα ηθοποιοί, άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι έχουν καταφέρει να βρεθούν υποψήφιοι στην τελετή απονομής των Όσκαρ για δύο διαφορετικές ταινίες. Φέτος, ωστόσο, έχουμε το διόλου απίθανο ενδεχόμενο μια Γερμανίδα ηθοποιός να θέσει νέο ρεκόρ, με τρεις υποψηφιότητες, αφού κάθε ερμηνεία της –από ιστορικά δράματα του ευρωπαϊκού ρεπερτορίου μέχρι χολιγουντιανά μπλοκμπάστερ– συνοδεύεται από διθυραμβικές κριτικές. Εμείς συναντήσαμε τη Σάντρα Ούλερ στο περασμένο Φεστιβάλ Καννών, όπου βρέθηκε για την πρεμιέρα της Πατρίδας (Fatherland), της καινούργιας ταινίας του Πάβελ Παβλικόφσκι, η οποία κυκλοφορεί εδώ και λίγες ημέρες στις ελληνικές αίθουσες.

«Αυτή ήταν μια ταινία στην οποία χρειάστηκε να επενδύσω πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι σε άλλες δουλειές. Δεν μου αρέσει να διαχωρίζω τα πρότζεκτ σε μεγάλα και μικρά, παρά μόνο σε περισσότερο και λιγότερο ενδιαφέροντα», σημειώνει η Ούλερ με τον χαρακτηριστικό, κοφτό της τόνο, όταν καλείται να κατατάξει το φιλμ του Παβλικόφσκι σε σχέση με τα (πολλά) υπόλοιπα όπου συμμετείχε φέτος. Εδώ υποδύεται την Έρικα Μαν, κόρη του συγγραφέα Τόμας Μαν (Χανς Τσίσλερ), η οποία συνοδεύει τον πατέρα της στο ταξίδι της επιστροφής στη μεταπολεμική Γερμανία του 1949, έπειτα από μιάμιση δεκαετία στην Αμερική, όπου η οικογένεια Μαν είχε καταφύγει για να γλιτώσει από το ναζιστικό καθεστώς. Ταυτόχρονα, νοσταλγεί τον αγαπημένο της αδελφό, Κλάους ( Όγκουστ Ντιλ), ο οποίος εκείνες τις ημέρες έδινε τέλος στη ζωή του.

Πώς να ξεπερνάς τον φόβο

«Η Έρικα Μαν είχε ζήσει πολλά. Ήταν πολύ έξυπνη, τολμηρή κι επίσης προκλητική και θυμωμένη. Δεν θα απέφευγε έναν καβγά, ακόμα και με τον πατέρα της. Δεν θα έλεγα ότι ήταν ατρόμητη, γιατί δεν πιστεύω ότι υπάρχει τέτοιο πράγμα, όμως ήξερε πώς να ξεπερνά τον φόβο. Σίγουρα εξασκούνταν σε αυτό, διότι της έδινε μια μορφή ελευθερίας – το να μη σε περιορίζουν οι ίδιες σου οι αντιλήψεις περί του τι είναι εφικτό και τι όχι. Οπότε την ένιωθα παρούσα σε όλη τη διάρκεια της δουλειάς μας, παρόλο που η επινοημένη ιστορία του Πάβελ έθετε κάποιους περιορισμούς ως προς την ερμηνεία».

Πώς, όμως, καταφέρνει να προσδώσει τέτοιο βάθος και περιεχόμενο στους χαρακτήρες που υποδύεται; «Πιστεύω ότι, αν ένας χαρακτήρας δεν έχει βάθος στο χαρτί, δεν μπορώ να του το δώσω εγώ. Πρέπει να έχει γραφτεί έτσι. Μάλλον είναι μια κοινή παρεξήγηση σχετικά με το τι είμαι ικανή να κάνω. Μπορώ να ζωντανέψω έναν χαρακτήρα μόνο όταν εκείνος έχει ήδη μέσα του ζωή», απαντά η Ούλερ, παραμερίζοντας την όποια κολακεία. Από το παρουσιαστικό της, με το κομψό ροζ Chanel σύνολο και το διακριτικό μακιγιάζ, μέχρι τις συγκρατημένες εκφράσεις του προσώπου και της φωνής, τα πάντα πάνω της εκπέμπουν αυστηρότητα, αλλά και μια εσωτερική γοητεία που μαγνητίζει.

Μέχρι τα Όσκαρ

Γεννημένη το 1978 στη Θουριγγία της Ανατολικής Γερμανίας, η Ούλερ δεν είχε όνειρο να γίνει ηθοποιός, τουλάχιστον μέχρι τα 15-16 της, οπότε και γράφτηκε στη θεατρική ομάδα του σχολείου της. «Τότε κατάλαβα ότι αυτό είναι κάτι που θα μπορούσα να κάνω κάθε μέρα. Είχε να κάνει με την ομάδα των ανθρώπων, την τρυφερότητα που υπήρχε μεταξύ τους, την οποία δεν έβλεπα πουθενά αλλού στην κοινωνία εκείνο τον καιρό· την αποδοχή της ευαλωτότητας, που μπορεί να μετατραπεί σε δύναμη. Μου αρέσει η αίσθηση πως όταν παίζουμε, ο κόσμος σταματά για μια στιγμή και με έναν μεγεθυντικό φακό μπορείς να δεις και τις παραμικρές λεπτομέρειες. Κάνει τη ζωή πολύ πλουσιότερη», λέει η ίδια.

Μπορεί το μεγάλου μήκους ντεμπούτο της να άργησε κάπως, ωστόσο με το Requiem του 2006 η Ούλερ κερδίζει αμέσως το βραβείο ερμηνείας (Αργυρή Αρκτο) στο Φεστιβάλ Βερολίνου, παίζοντας μια νεαρή γυναίκα η οποία παλεύει ενάντια στα ψυχολογικά προβλήματα που της δημιούργησε η αυστηρή ανατροφή της. Ακολουθούν αρκετές ταινίες, κυρίως στη Γερμανία, ώσπου ο πρωταγωνιστικός της ρόλος στο Toni Erdman (2016) της Μάρεν Άντε θα τη φέρει ξανά στο προσκήνιο – ο ίδιος ο Πάβελ Παβλικόφσκι έχει δηλώσει ότι τότε ήταν που αποφάσισε να την εντάξει σε ένα από τα επόμενα πρότζεκτ του. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματική εκτόξευση έρχεται μόλις το 2023. Εκείνη τη χρονιά η Ούλερ πρωταγωνιστεί σε δύο σπουδαίες ταινίες: στη βραβευμένη με δύο Όσκαρ Ζώνη ενδιαφέροντος του Τζόναθαν Γκλέιζερ, όπου υποδύεται με ανατριχιαστική πειστικότητα τη σύζυγο του διοικητή του Άουσβιτς, Ρούντολφ Χες, και στο κομψό θρίλερ Η ανατομία μιας πτώσης της Ζιστίν Τριέ, όπου κέρδισε και την πρώτη της οσκαρική υποψηφιότητα, ερμηνεύοντας μια γυναίκα που είναι ύποπτη για τη δολοφονία του συζύγου της.

Ακόμα και σήμερα, πάντως, η ίδια συστήνει τον εαυτό της ως ηθοποιό του κινηματογράφου αλλά και του θεάτρου, το οποίο λατρεύει. «Είναι αλήθεια ότι το σινεμά έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια. Μου λείπει πάρα πολύ η θεατρική σκηνή. Μπορώ να πω ότι, βλέποντας θέατρο, πολλές φορές νιώθω πραγματικά στενοχωρημένη που δεν βρίσκομαι εκεί πάνω. Σίγουρα υπάρχουν προτάσεις, όμως αυτά τα δύο συστήματα –θέατρο και σινεμά– απαιτούν διαφορετικούς χρόνους και όταν έχεις οικογένεια δεν μπορείς να τα κάνεις ταυτόχρονα, είναι εξαντλητικό», σημειώνει.

Ιστορία και μπλοκμπάστερ

Ρίχνοντας κανείς μια ματιά στα πρότζεκτ της Σάντρα Ούλερ, που παρουσιάστηκαν ήδη ή πρόκειται να παρουσιαστούν μέσα στο 2026, αντιλαμβάνεται πως, όντως, δεν θα μπορούσε να είχε κάνει πολύ περισσότερα. Εκτός από την Πατρίδα του Παβλικόφσκι, πρωταγωνίστησε ακόμα στο ιστορικό δράμα Rose του Μάρκους Σλάιντσερ, με ηρωίδα μια γυναίκα του 17ου αιώνα η οποία υιοθετεί την ταυτότητα ενός νεκρού στρατιώτη, προκειμένου να ζήσει τη ζωή που κανονικά επιφυλάσσεται μόνο στους άνδρες. Η Ούλερ κέρδισε τη δεύτερη Αργυρή Άρκτο της καριέρας της για τον συγκεκριμένο ρόλο («σημαίνει πολλά για μένα, επειδή επαναλαμβάνεται έπειτα από δύο δεκαετίες· είμαι ευγνώμων που είμαι ακόμα εδώ», μας είπε σχετικά), ωστόσο, όπως αναφέραμε, η καριέρα της δεν περιορίζεται πλέον σε μαυρόασπρα φεστιβαλικά φιλμ. Φέτος την είδαμε επίσης στο χολιγουντιανό Αποστολή Χαίρε Μαρία, στο πλευρό του Ράιαν Γκόσλινγκ, ενώ μέσα στους επόμενους μήνες θα κυκλοφορήσει το πολυαναμενόμενο Digger του Αλεχάντρο Γκονζάλες Ινιαρίτου, όπου η ίδια παίζει μαζί με τους Τομ Κρουζ, Ριζ Άχμεντ, Τζον Γκούντμαν κ.ά.

Και σε αυτά τα διαφορετικής υφής φιλμ οι ερμηνείες της παραμένουν στιβαρές, με την Ούλερ να μην αλλάζει ιδιαίτερα τις συνήθειες και τη ζωή της για χάρη της όψιμης διασημότητας. «Τα πράγματα προφανώς αλλάζουν κάθε μέρα σε επίπεδο καριέρας. Όμως υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη ζωή που ζω, στον προσωπικό μου χώρο και σε όσα προβάλλονται πάνω σε εμένα. Νομίζω ότι εξαρτάται επίσης από τον τρόπο που εκτίθεσαι. Από το κατά πόσο ενθαρρύνεις, π.χ., το αφήγημα ότι είσαι η πιο διάσημη Γερμανίδα ηθοποιός – παρεπιπτόντως, δεν ξέρω καν αν ισχύει κάτι τέτοιο». Όταν τη ρωτάμε αν μπήκε στον πειρασμό να μετακομίσει στο Λος Άντζελες, απαντά με ένα (ακόμα) κοφτό αρνητικό νεύμα, ενώ ξεκαθαρίζει ότι προτιμά τη ζωή στην ήρεμη Λειψία παρά, για παράδειγμα, στο Βερολίνο.

Η συμμετοχή της στην Πατρίδα έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά ταινιών (Ζώνη ενδιαφέροντος, Rose), οι οποίες ανακαλούν την Ιστορία ως μέσο ερμηνείας (και) του σήμερα. Είναι αυτό πιο απαραίτητο από ποτέ στον σύγχρονο, διχασμένο κόσμο μας; «Φυσικά η Ιστορία επηρεάζει το πού βρισκόμαστε σήμερα, μας καθορίζει. Είναι κάτι που έχω στο μυαλό μου συνεχώς. Η ίδια έχω ζήσει πολλές αλλαγές μέσα στα χρόνια που βρίσκομαι σε αυτόν τον κόσμο. Όσο για τον διχασμό, λοιπόν, θεωρώ ότι είναι κάτι στο οποίο μας αρέσει να δίνουμε έμφαση αυτόν τον καιρό. Κοιτάξτε, όμως, τι συμβαίνει σε αυτό το φεστιβάλ: άνθρωποι από όλο τον κόσμο, με διαφορετικές γλώσσες, καθόμαστε και συνομιλούμε ειρηνικά. Η απλή πράξη τού να πας στο σινεμά με μια ομάδα ατόμων που δεν γνωρίζεις, από άλλες χώρες, για να παρακολουθήσεις ιστορίες από περιοχές όπου ίσως δεν θα πατήσεις ποτέ το πόδι σου, αυτό είναι κάτι πολύ ενωτικό. Οπότε εξαρτάται πού δίνει προσοχή κανείς. Νομίζω ότι το αφήγημα του διχασμού εξυπηρετεί ακριβώς μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων που μας θέλει διχασμένους».

Πατρίδα του Πάβελ Παβλικόφσκι. Πρωταγωνιστούν: Αουγκούστ Ντιλ, Χανς Τσίσλερ, Σάντρα Χίλερ κ.ά. Στις ελληνικές αίθουσες από τη Spentzos Film.