Πέθανε σε ηλικία 92 ετών η Γκλόρια Στάινεμ, μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές του αμερικανικού φεμινιστικού κινήματος.
Για περισσότερες από πέντε δεκαετίες, η συγγραφέας, δημοσιογράφος, λέκτορας και ακτιβίστρια αγωνίστηκε για την ισότητα των φύλων, καθώς και για τα πολιτικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών.
Η Στάινεμ, συνιδρύτρια και σύμβουλος συντάκτρια του περιοδικού Ms., αποτέλεσε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές του φεμινιστικού κινήματος από το τέλος της δεκαετίας του 1960 και μετά, επηρεάζοντας και εμπνέοντας διαδοχικές γενιές γυναικών.
Ο θάνατός της σημειώθηκε την Τετάρτη 2/9 και ανακοινώθηκε από το ίδρυμά της μέσω ανάρτησης στο Instagram την Πέμπτη 3/9.
«Από απρόθυμη εκπρόσωπος σε φάρο θετικής αλλαγής, το ταξίδι της είναι μοναδικό – μια Αμερικανίδα ηγέτιδα που μπορεί να μιλήσει σε όλους μας», είχε δηλώσει η σκηνοθέτις κινηματογράφου και θεάτρου Τζούλι Τέιμορ για τη Στάινεμ σε συνέντευξή της στους New York Times το 2017.
Η Τέιμορ σκηνοθέτησε την ταινία The Glorias του 2020, η οποία αφηγείται τη ζωή της Στάινεμ και βασίζεται στην αυτοβιογραφία της My Life on the Road, που κυκλοφόρησε το 2015 και έγινε μπεστ σέλερ. Η ζωή της αποτέλεσε επίσης το θέμα του θεατρικού έργου Gloria: A Life, το οποίο ανέβηκε το 2018, καθώς και του ντοκιμαντέρ του HBO Gloria: In Her Own Words το 2011.
Η ίδια η Στάινεμ είχε περιγράψει τον εαυτό της ως «επιχειρηματία της κοινωνικής αλλαγής».
«Θέλω να αποδίδω δικαιοσύνη στις γυναίκες που συναντώ, να λέω τις ιστορίες τους», είχε δηλώσει στο περιοδικό New Yorker το 2015. «Είναι σαν να δημιουργώ συνδέσεις και να χρησιμοποιώ τον εαυτό μου για να ακούω, επειδή δεν μπορούμε να ενδυναμώσουμε τις γυναίκες χωρίς να ακούμε τις ιστορίες τους».
Το έργο της και η βράβευση από τον Ομπάμα
Το 1971 η Στάινεμ ίδρυσε την Εθνική Πολιτική Ομάδα Γυναικών (National Women’s Political Caucus), μαζί με τις πρώην βουλευτές Μπέλα Αμπζουγκ και Σίρλεϊ Τσίσολμ και τη συγγραφέα Μπέτι Φρίνταν. Το βιβλίο της Φρίνταν The Feminine Mystique, που είχε κυκλοφορήσει το 1963, θεωρείται ένα από τα έργα που σηματοδότησαν την έναρξη του δεύτερου κύματος του φεμινισμού.
Η Στάινεμ συμμετείχε επίσης στη δημιουργία της Coalition of Labor Union Women, του Women’s Media Center, της οργάνωσης Voters for Choice και του Ms. Foundation for Women.
Το 2013, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα της απένειμε το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας, την υψηλότερη πολιτική τιμητική διάκριση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Με τα χαρακτηριστικά μακριά ξανθά μαλλιά της, τη χωρίστρα στη μέση και τα γυαλιά αεροπορικού τύπου, η Στάινεμ εξελίχθηκε σε ένα αναγνωρίσιμο και σύγχρονο σύμβολο του φεμινιστικού κινήματος. Παράλληλα, επέμενε ότι το κίνημα θα έπρεπε να εκπροσωπεί γυναίκες ανεξαρτήτως φυλής.
«Αν έχεις υποστεί διακρίσεις, είσαι ευαίσθητος σε αυτές σε κάθε επίπεδο. Εμαθα τον φεμινισμό σε μεγάλο βαθμό από τις μαύρες γυναίκες. Οι έγχρωμες γυναίκες ουσιαστικά εφηύραν τον φεμινισμό», είχε πει στο New Yorker.
«Η ιστορία ενός κουνελιού»
Η Γκλόρια Στάινεμ γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου 1934 στο Τολέδο του Οχάιο και ήταν η μικρότερη από τις δύο κόρες της οικογένειας. Ο πατέρας της ήταν έμπορος αντίκες και ταξίδευε συχνά για τη δουλειά του. Οι συχνές μετακινήσεις της οικογένειας είχαν ως αποτέλεσμα η Στάινεμ να μην παρακολουθεί τακτικά το σχολείο μέχρι περίπου την έβδομη τάξη.
Οι γονείς της χώρισαν όταν εκείνη ήταν 11 ετών. Στη συνέχεια, η Στάινεμ έζησε με τη μητέρα της, η οποία είχε υποστεί ψυχικό κλονισμό και αντιμετώπιζε κατάθλιψη, αναλαμβάνοντας σε μεγάλο βαθμό τη φροντίδα της.
Η εμπειρία αυτή επηρέασε βαθιά τις απόψεις της για την κοινωνική αδικία και τον γάμο. Η ίδια θεωρούσε ότι ο γάμος περιόριζε τις επιλογές των γυναικών και στερούσε από πολλές εξ αυτών πολιτικά δικαιώματα.
«Είχα ήδη γίνει η πολύ μικρή μητέρα ενός πολύ μεγάλου παιδιού, της μητέρας μου. Δεν ήθελα να καταλήξω να φροντίζω κάποιον άλλον», είχε πει.
Μετά την αποφοίτησή της από το Smith College, ξεκίνησε να εργάζεται ως freelance δημοσιογράφος.
Το 1963, εργάστηκε για 11 ημέρες ως «κουνελάκι» του Playboy, προκειμένου να γράψει ένα άρθρο για το περιοδικό Show. Το πρωτοποριακό ρεπορτάζ της με τίτλο A Bunny’s Tale (η ιστορία ενός κουνελιού) αποκάλυπτε τις χαμηλές αμοιβές και τη σεξιστική μεταχείριση που υφίσταντο οι εργαζόμενες ως «κουνελάκια» του Playboy, οι οποίες αρχικά εργάζονταν ως σερβιτόρες.
Το ρεπορτάζ μεταφέρθηκε στη μικρή οθόνη το 1985, με πρωταγωνίστρια την Κίρστι Αλεϊ.
Η μάχη για το δικαίωμα στην άμβλωση
Το 1968, η Στάινεμ συμμετείχε στην ίδρυση του περιοδικού New York. Εκεί, το δοκίμιό της με τίτλο «After Black Power, Women’s Liberation» συνέβαλε στην καθιέρωσή της ως ηγετικής μορφής του φεμινιστικού κινήματος, σε μια περίοδο έντονων κοινωνικών αλλαγών στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, η ίδια θεωρούσε ότι η καθοριστική στιγμή για την πορεία της ως φεμινίστριας ακτιβίστριας ήρθε έναν χρόνο αργότερα. Ηταν τότε που παρακολούθησε μια εκδήλωση για τις αμβλώσεις σε εκκλησία της Νέας Υόρκης.
Η Στάινεμ είχε υποβληθεί σε άμβλωση στο Λονδίνο σε ηλικία 22 ετών, όταν η διαδικασία ήταν ακόμη παράνομη.
Το Ms. Magazine, το οποίο συνίδρυσε το 1971, έφερε στο προσκήνιο ζητήματα όπως οι αμβλώσεις, ο σεξισμός, η ίση αμοιβή και η ενδοοικογενειακή βία. Η θεματολογία του απείχε σημαντικά από εκείνη των γυναικείων περιοδικών της εποχής, που επικεντρώνονταν κυρίως στην ομορφιά, τη μαγειρική και τον ρόλο της γυναίκας ως συζύγου.
Σε ένα από τα πρώτα τεύχη του περιοδικού δημοσιεύτηκαν τα ονόματα 52 γυναικών, μεταξύ των οποίων και η Στάινεμ, που είχαν υποβληθεί σε άμβλωση. Το δημοσίευμα ζητούσε τη νομιμοποίηση της διαδικασίας, δύο χρόνια πριν από την ιστορική απόφαση Roe v. Wade του 1973, με την οποία αναγνωρίστηκε το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στην άμβλωση στις ΗΠΑ.
Η προσωπική της ζωή και η παρακαταθήκη της
Η Στάινεμ επέκρινε συχνά τους περιορισμούς που, κατά την άποψή της, επέβαλλε ο γάμος στις γυναίκες.
«Οι γυναίκες δεν θα είναι ίσες έξω από το σπίτι μέχρι οι άνδρες να είναι ίσοι μέσα σε αυτό», είχε δηλώσει.
Δεν απέκτησε παιδιά και παντρεύτηκε για πρώτη φορά σε ηλικία 66 ετών, τον Νοτιοαφρικανό επιχειρηματία και περιβαλλοντολόγο Ντέιβιντ Μπέιλ, πατέρα του ηθοποιού Κρίστιαν Μπέιλ.
«Ελπίζω ότι αυτό αποδεικνύει αυτό που έλεγαν πάντα οι φεμινίστριες – ότι ο φεμινισμός αφορά την ικανότητα να επιλέγουμε τι είναι σωστό σε κάθε στιγμή της ζωής μας», είχε δηλώσει μετά τον γάμο της. Ο Ντέιβιντ Μπέιλ πέθανε από καρκίνο του εγκεφάλου το 2003.
Η Στάινεμ συνέχισε να εργάζεται μέχρι τα 80 της. Έγραψε πολλά βιβλία, μεταξύ των οποίων το Marilyn: Norma Jean του 1986 για τη Μέριλιν Μονρόε, το Revolution from Within: A Book of Self-Esteem, για την προσωπική ανάπτυξη, καθώς και αρκετές συλλογές δοκιμίων.
Συμμετείχε επίσης ως αφηγήτρια και συνέλαβε την ιδέα για το βραβευμένο με Emmy ντοκιμαντέρ του HBO Multiple Personalities: The Search for Deadly Memories, σχετικά με την κακοποίηση παιδιών, το 1993. Παράλληλα, ήταν παραγωγός της ταινίας Better Off Dead του Lifetime και παρουσιάστρια της σειράς ντοκιμαντέρ Woman, με θέμα τη βία κατά των γυναικών, στο τηλεοπτικό δίκτυο Viceland.
Η συγγραφέας Κάρολιν Χάιλμπρουν, η οποία έγραψε το 1995 τη βιογραφία της Education of a Woman: The Life of Gloria Steinem, την είχε περιγράψει ως «την επιτομή της γυναικείας ομορφιάς και την πεμπτουσία της γυναικείας επανάστασης».
Με πληροφορίες από Reuters
