Η τελευταία ρωσική επίθεση έπληξε το Ιζμαΐλ, το μεγαλύτερο ουκρανικό λιμάνι στον Δούναβη, κοντά στα σύνορα με τη Ρουμανία. Από τα πλήγματα προκλήθηκαν πυρκαγιά και εκτεταμένες ζημιές σε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους για τη μεταφορά σιτηρών και άλλων εμπορευμάτων.
Στο στόχαστρο τα πλοία που μεταφέρουν σιτηρά
Η επίθεση στο Ιζμαΐλ εντάσσεται σε μια ευρύτερη ρωσική εκστρατεία που, σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους, έχει βάλει στο στόχαστρο φορτηγά πλοία και τις θαλάσσιες υποδομές της χώρας.
Οι επιθέσεις έχουν περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα προς και από την Οδησσό, το σημαντικότερο λιμάνι της Ουκρανίας και βασική πύλη σύνδεσής της με τις διεθνείς αγορές.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της χρονικής συγκυρίας. Η Ουκρανία, μία από τις σημαντικότερες παραγωγούς σιτηρών παγκοσμίως, βρίσκεται στην αρχή της περιόδου συγκομιδής, ενώ περίπου το 90% των εξαγωγών της συγκεκριμένης κατηγορίας προϊόντων πραγματοποιείται μέσω της Μαύρης Θάλασσας.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Λιμένων της Ουκρανίας, Ντμίτρο Μπαρίνοφ, περιέγραψε την κατάσταση με ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τρόπο, υποστηρίζοντας ότι η Ρωσία «κυνηγά αυτά τα πλοία» και πως πρόκειται για στοχευμένη καταδίωξη εμπορικών πλοίων.
Επανάληψη του εφιάλτη του 2022
Η σημερινή εικόνα θυμίζει έντονα τις πρώτες μήνες της ρωσικής εισβολής το 2022, όταν ο αποκλεισμός των ουκρανικών λιμανιών είχε προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές τροφίμων.
Εκείνη την περίοδο οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν απότομα σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ περίπου 70 εκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με αυξημένο κίνδυνο οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας.
Η κατάσταση είχε οδηγήσει τον Ιούλιο του 2022 στη συμφωνία για την «Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας», με τη μεσολάβηση της Τουρκίας και των Ηνωμένων Εθνών. Η συμφωνία επέτρεψε για ένα διάστημα την επανέναρξη των εξαγωγών, όμως έναν χρόνο αργότερα κατέρρευσε.
Δεκάδες πλοία έχουν δεχθεί πλήγματα
Η αντιπαράθεση στη Μαύρη Θάλασσα έχει πλέον λάβει ευρύτερες διαστάσεις. Σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους, μόνο τον Ιούνιο και τον Ιούλιο οι ρωσικές δυνάμεις έπληξαν τουλάχιστον 50 φορτηγά πλοία, με περισσότερους από 30 αμάχους να χάνουν τη ζωή τους. Την ίδια στιγμή, η Ουκρανία πραγματοποιεί επιθέσεις εναντίον πλοίων και υποδομών που συνδέονται με τη Ρωσία.
Το βράδυ της Τετάρτης, μεγάλη ουκρανική επίθεση με drones και πυραύλους στο ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ προκάλεσε ζημιές σε δύο σημαντικούς τερματικούς σταθμούς εξαγωγής σιτηρών, ενώ επλήγη και η τελευταία μεγάλη ρωσική ναυτική βάση στη Μαύρη Θάλασσα. Από την επίθεση σκοτώθηκαν τρεις άνθρωποι, μεταξύ των οποίων ένα παιδί οκτώ ετών.
Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα υπό πίεση
Η κλιμάκωση στη Μαύρη Θάλασσα δεν αφορά μόνο την Ουκρανία και τη Ρωσία. Αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα για το διεθνές εμπόριο: την αυξανόμενη απειλή κατά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Drones, πύραυλοι και νάρκες χρησιμοποιούνται όλο και συχνότερα για να διαταραχθούν εμπορικές διαδρομές σε κρίσιμα σημεία του πλανήτη.
Παρόμοια προβλήματα έχουν καταγραφεί στην Ερυθρά Θάλασσα, αλλά και στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως, η λειτουργία του οποίου έχει περιοριστεί δραστικά μετά την έναρξη του πολέμου μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ.
Η ειδικός του Atlantic Council Ελίζαμπεθ Μπράου κάνει λόγο για συστηματική και χωρίς διακρίσεις εκστρατεία εναντίον εμπορικών πλοίων που μεταφέρουν αγροτικά προϊόντα και άλλα μη στρατιωτικά φορτία προς και από ουκρανικά λιμάνια.
Όπως επισημαίνει, τέτοιες επιθέσεις εγείρουν σοβαρά ζητήματα σε σχέση με διεθνείς κανόνες, μεταξύ των οποίων και η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Εκατομμύρια τόνοι σιτηρών κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν
Στην Οδησσό και σε δύο ακόμη γειτονικά λιμάνια, η περιορισμένη ναυσιπλοΐα απειλεί να αφήσει εγκλωβισμένες τεράστιες ποσότητες σιτηρών.
Τα συγκεκριμένα τρία λιμάνια αντιστοιχούν περίπου στο 60% των μηνιαίων εσόδων της Ουκρανίας από τις συνολικές εξαγωγές, οι οποίες ανέρχονται σε περίπου 3,5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Το Ουκρανικό Αγροτικό Συμβούλιο προειδοποιεί ήδη για τον κίνδυνο ενός κύματος πτωχεύσεων στον αγροτικό τομέα και ζητά επείγουσα χρηματοδότηση, δάνεια και κρατικές εγγυήσεις για να μπορέσουν οι παραγωγοί να αντιμετωπίσουν την κατάσταση.
Οι αγρότες βλέπουν τη σοδειά τους να συσσωρεύεται
Για τους Ουκρανούς αγρότες, η κατάσταση γίνεται ολοένα πιο δύσκολη. Ο Σεργκέι Ριμπάλκο έχει χάσει ήδη περίπου τα δύο τρίτα της καλλιεργήσιμης γης που διέθετε, μετά την κατάληψη μεγάλου τμήματος της νότιας Ουκρανίας από τις ρωσικές δυνάμεις το 2022. Τώρα βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα διαφορετικό πρόβλημα: η φετινή σοδειά φαίνεται να είναι καλή, όμως υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην μπορεί να εξαχθεί.
Η συγκομιδή του σιταριού βρίσκεται στο αποκορύφωμά της και τα σιλό του 57χρονου αγρότη έχουν σχεδόν γεμίσει. Τον επόμενο μήνα αναμένεται να ξεκινήσει και η συγκομιδή του καλαμποκιού. «Δεν έχουμε πού να στείλουμε αυτά τα σιτηρά», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση ολοκληρωτική καταστροφή για τους αγρότες. Όπως περιέγραψε, η οικονομική δραστηριότητα έχει ουσιαστικά παγώσει, οι πηγές εισοδήματος έχουν στερέψει και οι εξαγωγές έχουν σταματήσει.
Πιέζονται οι τιμές στην Ουκρανία, αυξάνονται οι ανησυχίες διεθνώς
Η γεωργία αποτελεί σχεδόν το 60% των εξαγωγικών εσόδων της Ουκρανίας, γεγονός που καθιστά τον αποκλεισμό των θαλάσσιων διαδρομών ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα για την ήδη ευάλωτη οικονομία της χώρας. Η Ουκρανία αναμένει φέτος παραγωγή περίπου 60 εκατομμυρίων τόνων σιτηρών.
Την ίδια ώρα, οι διεθνείς τιμές αναφοράς των σιτηρών στο Σικάγο είχαν φτάσει τον Ιούλιο στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων περισσότερων από 12 μηνών, καθώς οι αγορές ανησυχούν για τις επιπτώσεις των διαταραχών στη Μαύρη Θάλασσα και το ενδεχόμενο εμφάνισης ελλείψεων.
Στο εσωτερικό της Ουκρανίας, ωστόσο, συμβαίνει το αντίθετο: οι τιμές έχουν υποχωρήσει σημαντικά, καθώς τα αποθέματα συσσωρεύονται και οι παραγωγοί δυσκολεύονται να βρουν τρόπους εξαγωγής.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν η κλιμάκωση των επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα θα περιοριστεί σε ένα ακόμη μέτωπο του πολέμου ή αν θα εξελιχθεί σε νέα κρίση για το παγκόσμιο εμπόριο τροφίμων, με συνέπειες που θα ξεπεράσουν κατά πολύ τα σύνορα της Ουκρανίας.
