Πάνω από το 70% της συνολικής επιφάνειας της γης καλύπτεται από νερό. Ωστόσο, το 97% αυτού του νερού είναι αλμυρό και πλέον, μέσα από την αυξανόμενη έλλειψη γλυκού νερού για καθημερινές, βιομηχανικές και γεωργικές χρήσεις, αναδύεται μια νέα πραγματικότητα: αυτή της χρόνιας έλλειψής του: ένας υπό διαμόρφωση παγκόσμιος κίνδυνος, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του ο ιστοχώρος Gzero.
Στατιστικά στοιχεία της UNESCO δείχνουν ότι σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού αντιμετωπίζει, για τουλάχιστον ένα διάστημα κάθε χρόνο, σοβαρές ελλείψεις σε υδάτινους πόρους. Οπως σημειώνει ωστόσο στο σχετικό δημοσίευμά του το Gzero, την ίδια ώρα οι ανάγκες σε νερό ανεβαίνουν μαζί με τον αυξανόμενο πληθυσμό, την αστικοποίηση και τις βιομηχανικές ανάγκες. Παράλληλα, λόγω της κλιματικής κρίσης καθίστανται όλο και πιο συχνά ακραία φαινόμενα, όπως ξηρασίες και πλημμύρες.
Η ζήτηση για υδάτινους πόρους αυξάνεται μαζί με τον πληθυσμό, την αστικοποίηση και τις βιομηχανικές ανάγκες.
Σύμφωνα με τη διευθύντρια του προγράμματος για το νερό της Παγκόσμιας Τράπεζας Σάρα Νέντολαστ, πάνω από 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν ασφαλή πρόσβαση σε νερό, ενώ πάνω από 3 δισεκατομμύρια δεν έχουν πρόσβαση σε επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι με την τρέχουσα πορεία διαχείρισης του νερού για γεωργικές χρήσεις, μέχρι το 2050 τα παγκόσμια αποθέματα νερού δεν θα επαρκούν.
«Χρεοκοπία»
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών δημοσίευσε τον περασμένο Ιανουάριο μια έκθεση με την οποία κρούει τον κώδωνα του κινδύνου μιλώντας για «χρεοκοπία του νερού». Περιοχές όπως η πόλη του Μεξικού και οι πόλεις γύρω από τον αμερικανικό ποταμό Κολοράντο βρίσκονται πια αντιμέτωπες με τον κίνδυνο λειψυδρίας, ενώ η Καμπούλ ξεχωρίζει ως η πρώτη πόλη παγκοσμίως που ενδέχεται σύντομα να ξεμείνει από νερό. Παρότι το ζήτημα παρουσιάζει κρίσιμες αναπτυξιακές και ανθρωπιστικές προκλήσεις, προκαλεί παράλληλα ευρείες οικονομικές ανησυχίες, όπως αναφέρει το Gzero. Οπως σημειώνει η Παγκόσμια Τράπεζα, η πρόσβαση στο νερό υποστηρίζει 1,7 δισ. θέσεις εργασίας παγκοσμίως. Καθώς τα συστήματα ύδρευσης καταρρέουν, η παραγωγικότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και η οικονομική ανάπτυξη υποφέρουν μαζί τους.
Το πρόβλημα της έλλειψης νερού επιδεινώνεται ακόμη πιο πολύ όταν μετατρέπεται σε «όπλο», γεγονός που λαμβάνει πια τη μορφή συρράξεων. Η σύγκρουση στο Τσαντ της Αφρικής που οδήγησε στον θάνατο 42 ανθρώπους τον Απρίλιο είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα, αφού αφετηρία της στάθηκε η διαμάχη για ένα πηγάδι νερού. Αυτή δεν ήταν η πρώτη σύγκρουση για το νερό στην Αφρική. Στην περιοχή Σαχέλ, όπου οι θερμοκρασίες αυξάνονται 1,5 φορά ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, η μείωση των αποθεμάτων νερού έχει τροφοδοτήσει εκατοντάδες συγκρούσεις μεταξύ των τοπικών αγροτών τα τελευταία χρόνια.
Ενοπλες ομάδες που συνδέονται με την Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος εκμεταλλεύονται τη συρρίκνωση των υδάτινων αποθεμάτων για να ασκούν πίεση. Η κατάληψη πηγαδιών, η καταστροφή υποδομών και πολλές φορές η επίλυση διαφορών που οι αδύναμες κυβερνήσεις της περιοχής δεν μπορούν να διαχειριστούν, καθώς και η στρατολόγηση μελών από κοινότητες που αισθάνονται εγκαταλελειμμένες από το κράτος αποτελούν «όπλα» στη φαρέτρα εξτρεμιστών.
Ο πρόσφατος πόλεμος γύρω από το Ιράν έδειξε επίσης πως οι μονάδες αφαλάτωσης είναι ευάλωτες σε επιθέσεις. Η πλειονότητα των κρατών του Κόλπου βασίζεται σε αυτές για την παροχή νερού σε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Από την έναρξη της σύγκρουσης, τουλάχιστον τέσσερις τέτοιες μονάδες έχουν δεχθεί πυρά.
Αξίζει να σημειωθεί η απουσία παγκόσμιων, ή ακόμη και περιφερειακών, συμφωνιών για τη χρήση του νερού, αναφέρει το Gzero. Η χρηματοδότηση και τα έργα υποδομής μπορούν να βελτιώσουν τα εθνικά και τα τοπικά συστήματα, δεν επιλύουν όμως ζητήματα που προκύπτουν από μία από τις πιο ρευστές γεωπολιτικές εντάσεις.
Συμφωνίες
Ο Νικ Κραφτ, ανώτερος αναλυτής γεωργίας και νερού του ομίλου Eurasia, σημειώνει ότι το νερό ρέει πέρα από τα σύνορα. «Περίπου το 60% του γλυκού νερού είναι διασυνοριακό και το κίνητρο κάθε χώρας κατά μήκος αυτών των ορίων είναι να μεγιστοποιήσει τη δική της πρόσβαση σε αυτό», αναφέρει, φωτίζοντας εντάσεις όπως εκείνη μεταξύ Αιγύπτου και Αιθιοπίας για τα νερά του Νείλου.
Ακόμη και μεγάλες συμφωνίες, όπως η Συνθήκη των Υδάτων του Ινδού Ποταμού του 1960 μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν, έχουν αρχίσει πια να υποχωρούν υπό την πίεση συγκρούσεων και εντεινόμενων ανταγωνισμών. Η Ινδία ανέστειλε την ισχύ της τον Μάιο του 2025, επικαλούμενη ανησυχίες για την εθνική ασφάλειά της. Περισσότερο από το 80% της πακιστανικής γεωργίας βασίζεται στο νερό από τη λεκάνη του Ινδού ποταμού.
Ελλείψει ισχυρότερης πολυμερούς συνεργασίας, η χρηματοδότηση από τον ιδιωτικό τομέα και οι «συμμαχίες των προθύμων» αναδύονται ολοένα και περισσότερο ως εναλλακτικές λύσεις. Ωστόσο, καθώς το πρόβλημα της λειψυδρίας εντείνεται, ο αγώνας για την εξασφάλιση της πρόσβασης σε υδάτινους πόρους ενδέχεται να οξύνει τις γεωπολιτικές αντιπαλότητες εξίσου γρήγορα με την επιτάχυνση των προσπαθειών για την άμβλυνσή τους.
